این کتاب با هدف آشنایی بیشتر با روش حکومت امام علی(ع) و دیدگاههای سیاسی ـ اجتماعی آن حضرت تدوین شده است و از آنجا که وی در یک نگاه عمومی، افضل صحابۀ پیامبر(ص) و از منظر شیعه، امامی معصوم به شمار است و ایام خلافتش نیز در دوره تثبیت حکومت اسلامی بوده، بهنظر میرسد بررسی سیره سیاسی او و آگاهشدن از نظراتش در باب حکومت، میتواند رهگشای بسیاری از معضلات و مشکلات جوامع مسلمان باشد. جوامعی که هنوز و به هر دلیل، دل در گرو اسلام و شخصیتهای بزرگ و نامدار آن دارند و زندگی سعادتمندانه را، تنها در پیروی از آنان محقّق شدنی میدانند.
اين كتاب، همون طور كه در عنوانش هم اومده، پژوهش درمورد سيره سياسي حضرت علي عليه السلام هست. نه به زندگي معنوي حضرت علي(ع) پرداخته و نه زندگي اخلاقي ايشان را در كانون توجه قرار داده. بلكه با نگاه به حضرت علي(ع) به عنوان يك حاكم، به ويژگيهاي حكومتي ايشان پرداخته. من با خيلي از كتابهاي تاريخي كه در حوزه مذهب نوشته شده اند، شده كه ارتباط برقرار نكنم. اما ميتونم بگم اين كتاب انقدر برام تاثيرگذار بود كه زندگيم رو يه جورايي به قبل و بعد تقسيم كرد. قبل از خوندن اين كتاب و بعدش
کتاب را به سفارش دکتر فیضی استاد مشهور مرکز معارف دانشگاه شریف و استاد موسسه شمس الشموس خواندم. انتظاراتم برآورده نشد، و مهمترین دلیل آن این است که برخی ایرادات اساسی کتبی را دارد که ادعای بحثهای تحلیلی تاریخی را دارند، اما به وادی سیاسی بازی و تحلیل های جهت دار وارد می شوند. درواقع ایرادات را می توان در چهار گروه کلی تقسیم بندی کرد:
یک - میزان و معیار سنجش اتفاقات و حوادث تاریخی شرایط حال ما و نقد سیستم سیاسی فعلی است. ممکن است این کار آموزنده باشد و برای خواننده نیز مطلب را قابل فهم کنند، اما باعث میشود که بحث بیشتر مصرف داخلی داشته باشد که زمان مند هستند و در آینده شاید کمتر به کار آیند دو - همین تعمیم اتفاقات تاریخی به زمان حال، در برخی موارد نوعی مغالطه است چرا که مقایسه وضعیت سیاسی در هزار و اندی سال پیش با اوضاع کشوری در زمان حال، نه تنها پای شرایط زمینه ای و تفاوت اجتماعات را وسط می کشد، این سوال را هم پیش میاورد که می توان به همین شکل بجای مقایسه با ایران، با دموکراسی های مدرن تر مقایسه کرد تا بجای پررنگ شدن نقاط قوت، به ضعف ها بپردازیم سه - یک ایراد اساسی برای من که متن را کمتر قابل اعتبار می کند، ساده لوح فرض کردن مخالفین و همراهان افرادی مانند معاویه است که در جبهه مقابل شمشیر می زنند و با معیارهای همان روزگار وضعیت پیچیده ای دارند، این کار تحلیل را ساده می کند اما به سوالات اساسی پاسخ نمیدهد که لزوما نمی توان این افراد را این گونه فرض کرد چهار - در اواسط کتاب، مطالب شبیه خیال پردازی و قصه های عامیانه و روایت های عجیب می شود و در انتها نیز بجای تحلیل نویسنده به تفاسیر اخلاقی و بازخوانی درسهای ساده می پردازد، آنهم به شکل مواردی تیتروار و فهرست گونه که چندان رضایت بخش نیست
در کل انتظار بیشتری از اثر میرفت و انتظارات لازم برآورده نشد
"حکومت علی حکومتی بود که هیچگاه اخلاق را فدای هیچ مصلحت و مصلحت اندیشیای نکرد ..." . دنیایمان پر شده از حرفهای بزرگ و شاید قشنگ ... "عدالت"، "صلح"، "دموکراسی"، "آزادی بیان"، "حقوق مخالفان" ... و هر روز کلی قصه و نوشته می خوانیم درباره آدمهایی که با سالها تلاش و شب نخوابیدن و هزار جور زحمت و بدبختی این مفاهیم قشنگ را به ما هدیه کرده اند! اما بعضی وقتها بهتر است کمی عقب تر برویم و از دورتر ماجرا را نگاه کنیم. کمی دورتر ... آنگاه خواهیم دید که کلمات و مفاهیم قشنگ از زیر کت سیاستمدان قرون اخیر در نیامده است! بلکه قرنها پیش این کلمات در بند بندِ عبای علی(ع) بافته شدهاند ... و حقیقتا اوست که اینها را نه تنها به ما که به دنیایی که پر شده بود از ناعدالتی، پر شده بود از ظلم، از تبعیض و از فقر هدیه کرد ... .
القصه! یک سالی می شود از زمانی که من این کتاب را خواندم ... آن روزها را خوب یادم است ... اصلا انگار کنار علی زندگی می کردم ... کنار علی راه می رفتم ... با علی می خندیدم ... با او اشک می ریختم ... با او زندگی می کردم ... چه روزهایی بودند! بعد از آن گاهی که دلم برای آن روزها تنگ می شد، برمی گشتم دوباره می خواندم آن جملهها را، سطرها را، حرف ها را ... ولی نه ... دیگر حس و حال آن روزها را نداشت ... امروز این کتاب را اتفاقی اینجا پیدا کردم ... و برای همین چندخطی درباره آن افاضه فضل! کردم که به رسم همیشه چیزی بیش از خط خطیهای بی سر و ته ذهنم نشد ... .
پ.ن۱ : خواندن این کتاب به "همه" پیشنهاد می شود! پ.ن۲ : نویسنده در این کتاب علاوه بر ذکر وقایع تاریخی با توجه و عنایت به روایات، احادیث و آیات قرآن توانسته تعمیم خوبی از آن حکومت به زندگی ما در دنیای امروز بدهد. از دیگر خوبیهایش این است که تمام وقایع و روایات با ذکر دقیق سند و متن عربی روایت آمده است. پ.ن۳ : عقاید نویسنده کتاب با عقاید اینجانب یکی نیست! بدین معنی که وی حتی در مواردی مانند زیارت جامعه که پایه اصلی اعتقاد شیعه است، با من اختلاف نظر دارد ... اما بد نیست که گاهی کتابهایی بخوانیم که نویسنده هایشان شبیه ما فکر نمی کنند ... پ.ن۴ : در آخر خواندن این کتاب به تمامی مسئولین و سیاستمدارن کشور پیشنهاد می شود (البته اگر وقت داشته باشند!) شاید با خواندن این کتاب دریابند که ممکن است، فقط ممکن است بخشی از راه را اشتباه آمده باشند و اندکی، فقط اندکی، "سیاست"هایشان با "سیاست"های حضرت علی متفاوت باشد ...