ده سال با نقاشان انقلاب اسلامی: از ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۷

by مصطفی گودرزی, ایرج اسکندری, ناصر پلنگی

سال نشر: ۱۳۶۸

گزیده ای از آثار نقاشی نقاشان انقلاب اسلامی همراه با مقدمه ای در توضیح تأثیر انقلاب اسلامی در هنر نقاشی

214 pages, Hardcover

Published April 1, 1989

Reviews

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 2 out of 5]

* مقدمه

به نظرم معقوله که ما به این بنگریم که دستاورد هنر انقلابی ما چه بوده - چنانکه به هنرهای انقلابی شوروی و ... می نگریم. نمی شود دور ایستاد و صرفا اصل موضوع را منکر شد. برای همین است که فکر می کنم هرچقدر هم با این ایده مشکل داشته باشیم بهترین راه پیش رو مواجهه با آثار این حوزه است. طبیعی است که هنر انقلابی ما به معنای عام به هنر انقلاب اسلامی محدود نمی شود اما این کتاب صرفا به بخش اسلامی اش می پردازد و امیدوارم همه ی بخش های تاریخ هنر انقلابی ما گردآوری و چاپ شوند

این کتاب یه خوبی داره و اون اینه که در دوره ی باور شدید به انقلابی گری و "انفجار نور" نوشته شده، به همین دلیل حرف هایی که می زنه در مقدمه گویای اون تصوریه که اصحاب این هنر انقلابی تا حدودی در سر داشتند. در ادامه نگاهی به مطالب مقدمه می اندازم - البته نمی دونم نوشته ی کیه

* نگاهی به مقدمه



مقدمه نویس نوشته اش رو با نگاه به هنر غربی آغاز می کنه. او معتقده هر چقدر هم بخواهیم هنر را در عمل از اندیشه جدا کنیم، در تحلیل نهایی هنر وامدار یک فضای فکری است - حداقل در غرب مدرن اینگونه بوده. نویسنده معتقده هنر غرب رو به همین دلیل باید از پنجره ی اندیشه ی غرب دید؛ اندیشه ای که از رنسانس با مفهوم اومانیسم گره خورده. نگارنده مفهوم اومانیسم رو بزرگ می کنه و اون را بنیانی می دونه برای نگاه غرب جدید - که البته ریشه هایی در یونان هم داره اما تبلورش در رنسانس به بعده. انسان محوری پس زدن خدامحوری است و در ادامه ی راه با ماده و غریزه و فردانیت - و خلاصه از زبان دینی نفسانیت - گره می خوره. این مسیر که از اومانیسم آغاز می شه سرانجام به نیهیلیسم می رسه - جایی که ارزشی مطلق قابل دفاع نیست و امور معنا و ثباتشون رو از دست می دن. در این نگاه تفکر غربی زیر بنای فرهنگ و تاریخ اون شمرده شده و به تصریح نویسنده اقتصاد و موسسات اجتماعی روبنای این تفکرند

نویسنده معتقده هنر بدون تعهد ممکن نیست مسأله متعلق تعهد است. قبلا هنر به الهیات متهد بود الان به خود یا به سیاست یا اموری دیگری متعهد شده است. بی تعهدی ممکن نیست. او هنر برای مردم و هنر برای هنر را دو روی یک سکه می داند. او معتقد است امروزه هنر به ساحت تبلیغات فرو غلتیده و همچون کالا با آن برخورد می شه

نویسنده در ایران تکیه اش رو بر مفهوم غربزدگی می ذاره و معتقده در فضای قبل از انقلاب تنهای حوزه های علمیه بودند که در مقابل موج غربی شدن مقاومت کردند. او دانشگاهیان، روشنفکران و هنرمندان رو عموما خودباخته و غرب زده می دونه. متاسفانه در غرب نیهیلیسم همراه با خودآگاهی است و متفکرین به تبعات و بنیادهای وضعیت خود آگاهی دارند اما در ایران غربی بودن صرفا در ظواهر است و به تقلید منحصر می شود. سیاست شاهنشاهی هم با این روند غربزدگی همراه بوده و آن را پشتوانه ای برای خود کرده بوده

انقلاب اسلامی آغاز یک عصر جدید بود. عصر هنر مردمی اما نه به معنای نفسانیت مردم بلکه به معنای فطرت انسانی. او معتقده در هنر حقیقی قالب و محتوا از هم جدا نیستند. همچنین معتقده این نوع اثر نه از سنخ تولید بلکه از جنس خلق و خلاقیته. متاسفانه ماشینیسم جدید رابطه ی آدمی و اثر رو قطع کرده و به همین دلیل صنعت از هنر جدا شده

هنر حقیقی باید صور روزمره رو بشکافه تا حقیقتی که در پس این امور هست خودش رو آشکار کنه. آنچه باعث می شه اصولا چنین گذری ممکن باشه فطرت الهی است - اینکه ما آن سویی هستیم باعث می شود بتوانیم نگاهی بدان سو بکنیم. این گذر از طریق استفاده از سمبل ها محقق می شه. سمبلیسم هم با چیدن چیزها در کنار هم به صورت یک ترکیب ممکنه نه با کشیدن عناصر مستقل از هم. گذر از سمبل ها به امری آن سویی عقلانی و محاسبه پذیر نیست و از همین رو سمبولیسم معنوی را باید نزدیک به شعر دانست و نه موسیقی

هنر غرب به پایان خودش رسیده و باید در انتظار عصر توبه ی بشر بود



* قضاوت در مورد کتاب

مقدمه ادعای زیادی در خودش داره و پره از فروکاستن واقعیت تاریخی و فکری به تقسیم بندی های ساده. اما سوای این ایرادات نظری، به نظرم مهمترین مانع برای نزدیک شدن به این ایده از هنر نداشتن موفقیت عملی است. نقاشی های این مجموعه آشکارا از نقاشی های اروپایی تأثیر پذیرفته اند - خصوصا جذاب تر هایشان. همچنین نمی توان آن معنویتی که قرار است منحصرا با انقلاب اسلامی در هنر آشکار شود در این نقاشی ها پی گرفت. کشیدن تصویر یک شهید یا یک مادر فرزند از دست داده یا ... به معنای یک افق جدید در عالم نقاشی نیست. شاید برای من آن حیث نظری هم پررنگ باشد، اندیشه ی پشت این نقاشی ها مقبول من نیست اما در اوج همدلی هم انقلابی ندیدم در این نقاشی ها - هر چند نقاشی های جالب هم درش هست

جالبترین نقاشی ها برای من این ها بودند: "عیادت" از ایرج اسکندری، "شیخ شهید" و "بسیجی" از کاظم چلیپا، "فریاد" و "پرواز" از حسین خسروجردی،و در نهایت "هرگز مباد" از حبیب الله صادقی