زندگینامه ی مهندس مهدی بازرگان چنان با رویدادها و تحولات سیاسی نیم قرن اخیر ایران گره خورده است که برای آشنایی کامل با تاریخ معاصر آگاهی از سرگذشت و مبارزات و آرا و عقاید او ضرورتی ناگزیر است. در این کتاب تلاش ها و فعالیت های عملی بازرگان به موازات تحولات فکری و نظری او، در متن رویدادهای سیاسی و اجتماعی روزگار، بررسی می شود و با کندوکاو در یکایک آثار متعددی که از وی به جای مانده، دیدگاه هایش در زمینه هایی چون دین و تجدد، دموکراسی و استبداد، قانون طبیعی و اجتماعی، ملیت و استعمار، اقتصاد و نقش دولت و مردم تشریح می شود. فعالیت های سیاسی بازرگان نیز به پنج دوره تقسیم شده اند: دوره ی گشایش نسبی فضای سیاسی در زمان نخست وزیری دکتر امینی، تحولات مربوط به انقلاب سفید، دوره ی استبداد مطلق شاه تا آغاز انقلاب و دوره ی انقلاب تا شکست جریان لیبرال. هریک از این دوره ها به نوبه ی خود تحلیل و بررسی شده اند.
سه جبهه تو شکست دولت موقت بیشترین تاثیر رو داشتند: ۱-مردم انقلابی ۲-اسلامیون انقلابی ۳-چپی ها مردم انقلابی انتظار داشتند تو کمترین زمان ممکن، دستاورد های ملموسی از انقلاب ببینند و رژیمی که ضعف ساختاری داشته رو یک شبه متحول کنند اسلامیون انقلابی هم موفق میشن شیوه حکومت اسلامی رو با حمایت رهبری وقت، پیاده کنند. چپی ها هم دنبال گرفتن سهمی از قدرت بودن اما پایگاه مردمی نیرو های مذهبی رو نداشتند. هر کدام از این ۳ جبهه، با سهم خواهی مشروع/نامشروعی که از قدرت داشتند، بزرگترین ضربه ها رو به دولت قانونی زدند.
مهدی بازرگان از قبول کردن مسئولیت دولت موقت، انتظار معجزه و ایجاد تحول تو ساختار اجتماعی رو نداشت، ولی برای اصلاح سیاست هایی که ۴۰ سال برای اونها مبارزه کرده بود، ریسک پذیرش مسئولیت دولت موقت رو قبول میکنه و علیرغم اختلافاتی که در ادامه با رهبر وقت کشور پیدا میکنه، همچنان به عنوان اپوزیسیون وفادار به نظام باقی میماند.
کتاب را تمام کردم. کتاب خوبی بود. اما دو نکته؛ ۱- کتاب در سال ۱۳۷۴ منتشر شده. یعنی تنها یک سال بعد از درگذشت مهندس مهدی بازرگان. خود نویسنده هم به این نکته ازعان دارد که معمولا نوشتن زندگینامه به زمان بیشتری نیاز دارد. نسخه الکترونیکیای که من خواندم مربوط به چاپ سوم در سال ۱۳۷۸ بود. نمیدانم بعد از این سال باز هم چاپ شده یا نه. و نمیدانم که آیا در متن آن تجدیدنظری شده است یا خیر. به هر حال تصور میکنم با توجه به اینکه اکنون بیست و سه سال از مرگ مهندس بازرگان و بیست و دو سال از چاپ اول کتاب میگذرد بازبینی اساسی کتاب ضروری به نظر میرسد. ۲- نویسنده متاسفانه به آثار بعد از انقلاب و به ویژه کتاب «آخرت و خدا: هدف بعثت انبیاء» نپرداخته است. هیچ ارجاعی به مکتوباب این دوره نیست. نمیدادم آیا شرایط سیاسی پیش از دوم خرداد دلیل این موضوع است یا دلیل دیگری وجود دارد. اما مهندس بازرگان در دوره آخر حیات سیاسی و به ویژه حیات فکری خود تا حد زیادی با تمام گذشته خود وداع میکند و مرحلهای کاملا جدید را آغاز میکند. این نکته هم به نظرم دلیلی بر ضرورت بازبینی نهایی کتاب است.
مهدی بازرگان در سالهای انقلاب مشروطه، در خانوادهای مذهبی آذربایجانی به دنیا آمد. پدرش، حاج عباسقلی آقا تجارتی تبریزی، پس از چندی در تهران مقیم شد و به عنوان یکی از تاجران سرشناس بازار تهران مطرح گردید. وی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه سلطانیه تهران و متوسطه را در دارالمعلمین مرکزی به پایان رساند و سپس در سال ۱۳۰۶ در میان نخستین گروه محصلان ممتاز اعزامی دولت پهلوی قرار گرفت و به کشور فرانسه رفت. او در مدرسه حرفه و فن شهر پاریس در رشتهٔ ترمودینامیک و نساجی تحصیل کرد و پس هفت سال در سال ۱۳۱۳ به ایران بازگشت. مهدی بازرگان جزو نخستین گروه از فارغ التحصیلانی است که در تاریخ ایران بورسیه تحصیلی دریافت کردهاست
Merged review:
مهدی بازرگان در سالهای انقلاب مشروطه، در خانوادهای مذهبی آذربایجانی به دنیا آمد. پدرش، حاج عباسقلی آقا تجارتی تبریزی، پس از چندی در تهران مقیم شد و به عنوان یکی از تاجران سرشناس بازار تهران مطرح گردید. وی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه سلطانیه تهران و متوسطه را در دارالمعلمین مرکزی به پایان رساند و سپس در سال ۱۳۰۶ در میان نخستین گروه محصلان ممتاز اعزامی دولت پهلوی قرار گرفت و به کشور فرانسه رفت. او در مدرسه حرفه و فن شهر پاریس در رشتهٔ ترمودینامیک و نساجی تحصیل کرد و پس هفت سال در سال ۱۳۱۳ به ایران بازگشت. مهدی بازرگان جزو نخستین گروه از فارغ فارغالتحصیلانی است که در تاریخ ایران بورسیه تحصیلی دریافت کردهاست.