انسان عمدتا با موضوعات زندگی میکند و حتی احساس و رفتار او بستگی به تصوراتش دارد. او موجود منحصر به فردی است که زبان، احساس و رفتار را به او، يا برای او انتقال میدهد.
رمانی پست مردن که سرگشتگی عجیبی در خود دارد. مدام بین خواب و رؤیا و واقعیت در حرکت است. این سه گذران زندگی جوری در هم تنیده شدهاند که جدا کردنش برای هومبولت، چندان آسان نیست. شیوهی عدم قطعیت داشتن در مشاهدات، عدم توانایی در تصمیم گیری و حتی درک موقیعت و ... حالاتی بود که در خلال داستان برای بردیا پیش میآمد. داستان، شاید بتواند نگاه گذرایی از زندگیهای امروزهی ما هم باشد. یکی از مواردی که لابهلای خواندن داستان به یادش افتادم، فیلم ذهن زیبا (Beautiful mind) بود. صحنههای مختلف فیلم با خواندن متن این کتاب دوباره به یادم آمد. شاید آقای خورشاهیان هم متأثر از این فیلم بودهاند.