Στα λαϊκά μας παραμύθια εμφανίζονται πολύ συχνά οι γραίες ή γράδες, και γίνονται αφορμή ανακατατάξεων και θαυμαστών πράξεων. Είναι αεικίνητες, πανούργες, πλήρεις θυμού -ούτε υποψία βιολογικής ή ψυχολογικής κάμψης- κι όταν υπερωριμάζει η επιθυμία τους για μητρότητα, παρακαλούν τον Θεό να τους δώσει ένα παιδί, ένα αποκούμπι κι ας είναι και τσικαλάκι, ποντικός, φίδι, κουρούνα, κουτί... Φαίνεται πως τα δυο οριακά σημεία, η λαχτάρα για ζωή, που γίνεται πάντα αφετηρία, και η εγγύτητα με το θάνατο, που εξυπονοεί η προχωρημένη ηλικία και φαίνεται ως τέρμα, συμπυκνώνουν το μυστήριο και το απροσδόκητο στην ύπαρξη της γραίας. Οι γριές των παραμυθιών δεν είναι καθόλου παραιτημένες, ποθούν εκδικούνται, μηχανορραφούν, και πού και πού δίνουν και καμιά καλή συμβουλή... Σε κάθε περίπτωση, γελοιοποιούν την όποια ηθικολογία.
Ήταν μια φορά μια που δεν ήταν και πολυ γριά. Μια μέρα, εκεί που πήγαινε, βρήκε ένα βιβλίο που υποσχόταν παραμύθια με ανεξιχνίαστες γριές και ενθουσιάστηκε. Της έταζε γριές φολκλόρ, πανούργες και τσαχπίνες και αλλόκοτες και καταφερτζούδες, και τότε σκέφτηκε: "καλό φαίνεται τούτο, θα το διαβάσω για να πάρω έμπνευση για όταν γίνω γριά".
Μα για κακή της τύχη το πρώτο παραμύθι ήταν ολίγον τι φόλα. "Έτυχε", σκέφτηκε, και συνέχισε στο επόμενο. Ε, και κείνο φόλα ήτανε. "Είναι που τα συγκεκριμένα είναι από νησιά μωρέ, μάλλον δεν το 'χουν εκεί, θα ψάξω να δω πιο κάτω, κατιτίς απο ηπειρωτική Ελλάδα". Διάβασε, το λοιπόν, παρακάτω. Μα δε βρήκε παραμύθια που να μην είναι από νησιά (με εξαίρεση την Κασσάνδρα Χαλκιδικής). Βρήκε, όμως, πολλές ιστορίες που δεν είχαν καμία γριά (δεν κέρδισε κάτι). Βρήκε και γριές, αλλά δε φαινόταν να τις διέπει κανένα από τα χαρακτηριστικά που της υποσχόταν το εξώφυλλο, και ήταν και ολίγον τι αψυχολόγητες, με την κακή έννοια. Η πιο εμπνευσμένη στιγμή που εντόπισε ήταν ένας θεόρατος δράκος που άκουγε στο όνομα "Όχου εμένα", αλλά η έμπνευση δεν επεκτάθηκε παραπέρα.
Η πρωταγωνίστρια της κριτικής μας αποφάσισε, τότε, να βάλει το βιβλίο πίσω στο ράφι του και ανέπτυξε δύο πιθανές θεωρίες:
Έστω ότι αυτό το βιβλίο έχει μια κάποια έστω αόριστη σχέση με ανεξιχνίαστες γριές. Τότε είτε:
(α) η γριά είναι μία και είναι η Αγνή Στρουμπούλη και είναι πανούργα γιατί έπεισε έναν εκδοτικό οίκο να εκδόσει αυτό το βιβλίο και τουλάχιστον έναν άνθρωπο να προσπαθήσει να το διαβάσει. περαιτέρω απόδειξη της πανουργίας της πως τα παραμύθια προέρχονται μόνο από παραθαλάσσια μέρη και βάζω στοίχημα πως της αρέσει της κυρα-Αγνής η θάλασσα.
(β) οι πανούργες γραίες είναι πολλές και υπάρχουν όντως. μια μέρα ήρθε κάποιος λαογράφος στο χωριό τους και τους ζήτησε να πούνε ένα παραδοσιακό παραμύθι. ετούτες όμως, καθότι ήταν πονηρές και δεν πολυθυμόταν και τα παραμύθια, άρχισαν να τους λένε ό,τι τους κατέβενε στο κεφάλι, παρόλο που δεν είχε καμία συνοχή και κανένα ενδιαφέρον. και μετά έτριβαν τα χέρια τους ικανοποιημένες από το σαμποτάζ.
ΥΓ. Με συγκίνηση αναφέρω πως το google image search για "μια γριά" έχει πρώτο αποτέλεσμα μια φωτό της Ρούλας Κορομηλά, και αυτό είναι πιο ενδιαφέρον απ' αυτό το βιβλίο.