"Imię róży" i "Rękopis znaleziony w Saragossie" w jednym — wielki fresk powieściowy, przekrój przez dzieje, idee, warstwy społeczne, geografię Śródziemnomorza i języki oraz geniusz i szaleństwo człowieka. Rzecz zaczyna się bitwą pod Hueską, a kończy zdobyciem Jerozolimy. Są tu ogromne sceny batalistyczne i cicha intymność, widzimy wielmożów i żebraków, pobożnych pustelników i zbójów (nierzadko w tej samej osobie).
Dialog o dwóch wielkich religiach i ich bardzo nieświętych wyznawcach.
Pod płaszczykiem powieści historycznej Leszek Biały skrył jeden z najlepszych traktatów religijnych i antywojennych jakie dane było mi przeczytać. Historia rycerza pierwszej wyprawy krzyżowej, skądinąd impotenta usilnie szukającego leku na swoje schorzenie, staje się pretekstem do mniej i bardziej poważnych rozważań nad rolą i statusem religii, różnicami i podobieństwami między wyznaniami i nieuchronnym konfliktem rodzącym się na ich styku. Autor "Źródła Mamerkusa" swobodnie porusza się po świętych i nieświętych księgach, pozwalając bohaterom toczyć zażarte utarczki słowne, które raz po raz zadziwiają konkluzjami i zmuszają do przemyśleń. Celuje w nich zwłaszcza muzułmański eunuch Yusuf, z którego ust padają kolejne bon moty.
Skłamałabym jednak, gdybym sprowadziła "Źródło Mamerkusa" li i jedynie do rozważań teologicznych. Leszek Biały zabiera w drogę, na której krotochwilne epizody idą za rękę z realizmem magicznym godnym Marqueza. Kolejni napotkani bohaterowie snują swoje co raz to bardziej nierealne opowieści w powieści. Zaś u kresu podróży Leszek Biały przemienia się w kronikarza, opisując okrutne i dalekie od świętości realia krucjaty. Jak nigdy - grzybków w barszczu nie jest za dużo.
Jednak mój zachwyt nie jest pełny. Zakończenie mnie rozczarowało. Zabrakło mi kropki nad i. Wątek tytułowego źródła rozpłynął się nagle wraz z bohaterem, którego czule wspominam. Wydaje mi się, że chęć jak najdokładniejszego odmalowania twardej rzeczywistości krucjaty przyćmiła emocje i zmniejszyła napięcie.
Polecam! Powieść historyczna święci obecnie w kraju nad Wisłą triumfy za sprawą Elżbiety Cherezińskiej. Życzyłabym sobie, żeby na piedestale stanął Leszek Biały. W koronie byłoby mu do twarzy.