ปรีดีคิด ปรีดีเขียน

by สุพจน์ ด่านตระกูล

About the author

สุพจน์ ด่านตระกูล เป็นนักเขียนชาวไทยที่มีผลงานจำนวนมาก โดยส่วนมากเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 และนายปรีดี พนมยงค์ สุพจน์เกิดวันที่ 9 กันยายน 2466 ที่อำเภอปากพนัง (ปัจจุบันคืออำเภอเฉลิมพระเกียรติ) จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นลูกชายคนที่สองของครอบครัว มีพี่ชายหนึ่งคน และน้องชายน้องสาวอย่างละคน

สุพจน์เล่าเรียนที่โรงเรียนใกล้บ้านและโรงเรียนประจำจังหวัดถึงชั้นมัธยมต้น พอขึ้นมัธยมปลายบิดาส่งไปเรียนต่อที่โรงเรียนสุวิชวิทยาลัยในบางกอก (ปัจจุบันคือกรุงเทพฯ) เรียนอยู่ได้หนึ่งปีเกิดปัญหาครูแยกกันเป็น 2 ฝ่าย ฝ่ายหนึ่งไปตั้งโรงเรียนใหม่คือ โรงเรียนอุดมวิทย์ ซึ่งสุพจน์ได้ย้ายไปเรียนที่โรงเรียนนี้แทนตามการชักชวนของครูพละที่สนิท กระทั่งขึ้นชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 เกิดปัญหายุบโรงเรียนเป็นครั้งที่สอง ครูพละคนเดิมชักชวนสุพจน์ให้ย้ายไปเรียนที่โรงเรียนใหม่ที่ตนสอน แต่สุพจน์ปฏิเสธและตัดสินใจเดินทางกลับบ้านเกิด

หลังจากนั้นสุพจน์ช่วยดูแลกิจการร้านขายของชำของครอบครัว ในปี 2485 มีเหตุให้เดินทางไปบางกอกอีกครั้ง ระหว่างนั้นพักอาศัยในบ้านพี่ชายและพี่สะใภ้ และได้ถูกเพื่อนชักชวนให้ไปทำงานที่จังหวัดชุมพร หลังรองานอยู่พักใหญ่ สุพจน์ก็ได้เข้าทำงานเป็นเสมียนโกดังที่ท่าเรือที่ญี่ปุ่นสร้างในจังหวัดระนอง และในโอกาสนั้นได้เข้าร่วมกับกลุ่มต่อต้านญี่ปุ่น (เสรีไทย) นับเป็นก้าวแรกสู่งานการเมืองของสุพจน์

ภายหลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง สุพจน์กลับเข้าบางกอกอีกครั้ง และเริ่มทำงานที่หนังสือพิมพ์เกียรติศักดิ์ตามพี่ชายที่เป็นหัวหน้าบรรณาธิการข่าวการเมือง ก่อนจะลาออกในเวลาต่อมา และเข้าทำงานที่หนังสือพิมพ์อื่นๆ อีกหลายเจ้า การทำข่าวบุคคลทางการเมืองทำให้สุพจน์รู้เห็นความไม่ชอบธรรมมากมายที่ไม่สามารถเผยแพร่ได้ สุพจน์จึงเริ่มเคลื่อนไหวทางการเมืองด้วยการตีพิมพ์ใบปลิวตีแผ่ความไม่เป็นธรรม และนำไปสู่การชักชวนผู้มีแนวคิดก้าวหน้ามารวมกลุ่มจัดตั้งขบวนการกู้ชาติ ก่อนจะถูกจับกุมและพิพากษาโทษจำคุก 20 ปี แต่ติดจริงเพียง 5 ปีเนื่องจากได้รับนิรโทษกรรม

ภายหลังถูกปล่อยตัว สุพจน์กลับไปทำงานหนังสือพิมพ์ที่บ้านเกิด แต่ทำได้ไม่นานก็ตัดสินใจหวนคืนบางกากอีกครั้ง ครั้งนี้ได้พบรักและเริ่มต้นชีวิตคู่กับโสภณ พรหมพระสิทธิ์ ในปี 2501 สุพจน์ถูกจับกุมอีกครั้งหลังจากตีพิมพ์หนังสือเล่มเล็กเรื่องขบวนการกู้ชาติ ภายใต้ข้อหากบฏ

สุพจน์ไม่ละทิ้งความมุ่งมั่นในการเผยแพร่ผลงานเสนอข้อเท็จจริงสังคมแม้จะถูกจำคุกด้วยคดีทางการเมืองถึงสองครั้ง และยังคงมุ่งหน้าเผยแพร่ผลงานต่อไป พร้อมด้วยแรงสนับสนุนจากนางโสภณผู้เป็นภรรยา ผลงานชื่อดังที่ถูกตีพิมพ์ซ้ำบ่อยที่สุดคือกรณีสวรรคต ร.8 (ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับกรณีสวรรคต)

ลักษณะเนื้อหาของงานทำให้สุพจน์ตกเป็นเป้าโจมตีของกลุ่มคนที่ไม่พอใจ มักถูกข่มขู่และสะกดรอยตาม รวมถึงเคยถูกบุกค้นบ้าน จนกระทั่งในปี 2539 สุพจน์ ด่านตระกูลได้รับการประกาศเกียรติคุณต่อบรรณาธิการหนังสือพิมพ์และสื่อมวลชนในฐานะนักเขียนดีเด่น (รางวัลเสฐียรโกเศศ-นาคะประทีป) และได้รับการยอมรับในฐานะนักเขียนในวงกว้างเป็นครั้งแรก

ช่วงบั้นปลายชีวิต สุพจน์ป่วยเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก ภรรยารักษาด้วยวิธีธรรมชาติอยู่ 8 ปีจึงหายดี ทว่าต่อมาในปี 2551 สุพจน์ได้ป่วยเป็นมะเร็งอีกครั้งที่ต่อมน้ำเหลือง แม้จะเข้ารับการรักษา แต่อาการก็ทรุดลง จนกระทั่งเสียชีวิตในวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2552 ที่โรงพยาบาลเวชศาสตร์เขตร้อน ในวัย 86 ปี ทางครอบครัวตั้งศพบำเพ็ญกุศลและสวดอภิธรรมเป็นเวลา 5 วันที่วัดชลประทานรังสฤษฎ์ จังหวัดนนทบุรี โดยภายในงานมีบุคคลทางการเมืองที่มีชื่อเสียงจำนวนหลายคนมาเข้าร่วม เมื่อเสร็จงานทางครอบครัวได้มอบศพให้กับโรงพยาบาลศิริราช