Met alle geweld

by Hans Achterhuis

In zijn magnum opus 'Met alle geweld' probeert Hans Achterhuis - in het voetspoor van denkers als Hannah Arendt en ook veelvuldig in discussie met de actualiteit en de grote romanliteratuur - de vele verschijningsvormen van geweld te begrijpen. Welke filosofische, antropologische, sociale en politieke mechanismen zitten erachter? Maken agressie en geweldgebruik als evolutionaire erfenis deel uit van onze menselijke natuur? Als dat zo is, dan lijkt het utopisch om geweld volledig te willen afschaffen. Hoe moeten wij er dan mee omgaan? Rond dit soort vragen ontwikkelt zich een breed betoog dat van belang is voor iedereen die, al dan niet professioneel, zich vragen stelt over onze huidige conflictueuze maatschappelijke werkelijkheid.

'Alleen wanneer we leren leven met geweld, kunnen we ook leren het te domesticeren. Elke poging om het geweld radicaal uit te bannen, bergt het risico in zich het ongewild op te roepen en te vergroten.'

Genres: Philosophy

794 pages, Hardcover

First published January 1, 2008

Reviews

[Luc De Coster · Rating 4 out of 5]

In "Met alle geweld" gaat Achterhuis op zoek naar de wortels van geweld en vervolgens ook naar manieren om geweld te duiden en er mee om te gaan. De bronnen waaruit hij put zijn denkers en wetenschappers uit een hele brede waaier van disciplines: politieke en andere filosofen, sociologen, psychologen, evolutionaire en gedragsbiologen, maar evengoed romanschrijvers of theologen. Bij het sluiten van dit boek is er een hele bibliotheek doorploegd en mijn repertoire "namen die ik kan laten vallen" is aanzienlijk uitgebreid.

De inzichten zijn onmogelijk samen te vatten in een kort stukje zoals dit. Achterhuis bouwt zijn verhaal op rond zes "grondoorzaken" van geweld (doel-middeldenken, de mimetische begeerte, de spanning tussen moraal & politiek, de dierlijke natuur van de mens, de strijd om erkenning en het wij/zij denken). Achterhuis is natuurlijk ook de eerste om toe te geven dat de grenzen tussen de categorieën niet duidelijk zijn, maar ze bieden wel een mooi lijstje om je leesherinnering aan op te hangen.

Illustratief voor de aanpak van Achterhuis is bijvoorbeeld zijn waarschuwing voor utopisch denken: paradoxaal genoeg blijkt telkens weer hoe goede bedoelingen, waneer ze totalitair worden opgevat, de weg naar de hel plaveien. Een ander idee dat veel voorkomt in het boek is hoe individueel geweld en structureel of poltiek geweld vaak verweven zijn. Overtuigingen of emoties die het individu tot geweld kunnen verleiden, blijken vaak ook op collectief niveau werkzaam.

Een waarschuwing ook voor enthousiaste maatschappijhervormers die geloven dat je door middel van politieke revolutie, sociale veranderingen of betere educatie alle conflicten en strijd kan uitbannen. Niet alle ongelijkheid (de grond van geweld door mimetische begeerte) komt altijd voort uit discriminatie, vooroordelen, onderdrukking of sociale conditionering. In de eeuwenoude discussie tussen "natuur" en "cultuur" als basis voor menselijk gedrag, inclusief geweld, blijft de biologie een stevig stukje meepraten. En die inzichten moeten zeker ook meegenomen worden bij het maken van beleid.

Tussen door zijn er ook wat romanbesprekingen van onder andere Tolstoi, de Sade en Coetzee om te kijken wat zij zoal over geweld te zeggen hebben. Verder ook historische gebeurtenissen als illustratiemateriaal (Holocaust, Apartheid, ...).

Helder geschreven, gebaseerd op een indrukwekkende literatuurlijst en heel nuttig voor wie graag toch een beetje intellectueel vat krijgt (en de bijbehorende illusie van troost) op de explosie van geweld waar we de afgelopen jaren getuige van zijn.

[Jan-Jaap van Peperstraten · Rating 4 out of 5]

Een fascinerend pak van Sjaalman dat op zich wel eens langs een strenge redacteur had gemogen. Hoewel sommige hoofdstukken als los zand aan elkaar hangen verveelt het geen moment. Achterhuis stelt alle moeilijke vragen en levert tentatief een aantal antwoorden. De bibliografie alleen al is de moeite waard.

[Willemf · Rating 4 out of 5]

Mooie uiteenzetting over geweld. Achterhuis is zeer belezen en laat mooie verbanden zien. Met name zijn analyse over de genocide in Rwanda is behulpzaam in het 'verstaan' van deze gebeurtenis. Het enige mindere is, dat zijn eigen mening niet heel duidelijk naar voren komet.

[Simon van der Lugt · Rating 4 out of 5]

Indrukwekkend