ลิลิตตะเลงพ่าย

by กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

ลิลิตตะเลงพ่ายนี้ เป็นยอดของโคลงลิลิตในสมัยรัตนโกสิทร์ เนื้อความกล่าวถึงการยกทัพและกระทำยุทธหัตถี ระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราช สมเด็จพระเอกาทศรถ และพระมหาอุปราช ฉบับพิมพ์ครั้งนี้มีการทำอธิบายศัทพ์ยากไว้ท้ายเล่มด้วย

Genres: Classics

253 pages, Paperback

First published January 1, 1901

Reviews

[Srisurang · Rating 5 out of 5]

....จำใจจำจากเจ้า.....จำจร
จำนิราศแรมสมร........แม่ร้าง
เพราะเพื่อจักไปรอน...อริราช แลแม่
จำทุกข์จำเทวษว้าง....สวาทว้าหวั่นถวิล

....สายหยุดหยุดกลิ่นฟุ้ง...ยามสาย
สายบ่หยุดเสน่ห์หาย........ห่างเศร้า
กี่คืนกี่วันวาย..................วางเทวษ ราแม่
ถวิลทุกขวบค่ำเช้า...........หยุดได้ฉันใด

....ป่างนั้นนฤเบศเบื้อง....บูรพา ภพแฮ
เฉลิมพิภพอโยธยา........ยิ่งผู้
พระเดชดั่งรามรา...........ฆพเข่น เข็ญเฮย
ออกอเรนทร์รั่วรู้.............เร่งร้าวราญสมร

....พระทรงแสงดาบแก้ว...กับกร
โจมประจัญฟันฟอน.........เฟื่องน้ำ
ต่างฤทธิ์ต่างรบรอน.........ราญชีพ กันแฮ
สระท้านทุกถิ่นท่าถ้ำ........ท่งท้องชลธี

....ขุนเสียมสามารถต้าน...ขุนตะเลง---(เสียม=สยาม ตะเลง=มอญ)
ขุนต่อขุนไป่เยง..............หย่อนห้าว
ยอหัตถ์เทิดลบองเลบง....อังกุส ไกวแฮ
งามเร่งงามโทท้าว..........ท่านสู้ศึกสาร

อ่านกี่ครั้งก็เหมือนต้องมนต์ บางบททำให้ซาบซึ้งประทับใจจนย้อนกลับมาอ่านซ้ำไปซ้ำมาจนกระทั่งท่องจำได้ วรรณศิลป์งดงามดุจโคลงของเทพเจ้า ทรงพลังสะกดใจคนอ่านไว้ใต้อำนาจมิคลาย
อ่านทุกครั้งด้วยใจคารวะ อยากจะกราบครูกวีที่สร้างสรรร้อยเรียงตัวอักษรภาษาไทย ทำให้เกิดสิ่งใหม่ที่มากเกินกว่าภาษา กลายเป็นศิลปะชั้นสูง ที่บางครั้งเรารู้สึกว่ายัง 'รู้' ไม่พอที่จะชื่นชมได้เต็มตามคุณค่าของงานชิ้นนี้เลย

(ชอบหนังสือฉบับพิมพ์ครั้งนี้มากเพราะมีคำแปลศัพท์ยากแทบทุกคำไว้ท้ายเล่มด้วย ไม่ต้องไปหาที่ไหนเพิ่มค่ะ)

[Surachai Boonyasiri · Rating 5 out of 5]

สายหยุดหยุดกลิ่นฟุ้ง ยามสาย
สายบ่หยุดเสน่ห์หาย ห่างเศร้า
กี่คืนกี่วันวาย วางเทวษ ราแม่
ถวิลทุกขวบค่ำเช้า หยุดได้ฉันใด

อ๋อออ มาจากเล่มนี้

งานของสมเด็จฯ กรมพระปรมานุชิตชิโนรสเป็นงานเพชรยอดมงกุฎกวีของ early รัตนโกสินทร์ มีความงามประจักษ์ แม้เป็นความงามที่เข้าถึงยากกว่านิราศนรินทร์ที่อยู่สมัยอยุธยา 555555 คือเมื่อเทียบกัน เรื่องนั้นอาจจะอ่านง่ายกว่านี้ สาเหตุหนึ่งเพราะกรมพระปรมานุชิตฯ ใช้คำเขมรเยอะมาาากกกกก แต่พอมีคำเยอะขึ้นหลากเยอะขึ้นก็เป็นความงามแหละ

ท้าวทั่วทิศทั่วเทศ ไท้ทุกเขตทุกด้าว น้าวมกุฎมานบ น้อมพิภพมานอบ

การเล่นเสียงเช่นสองวรรคหลังนี่เป็น recurring pattern ที่จะพบได้ตลอดงาน ซึ่ง มันเพราะมาก เราชอบมากๆ ปรีชายิ่งแท้

นอกเหนือจากความท็อปฟอร์มด้านวรรณศิลป์แล้ว ตะเลงพ่ายนี่ก็เป็นงานยอพระเกียรติที่ก็ ท็อปฟอร์มเหมือนกัน ตอนท้ายเล่มก็มีฉลองทศพิตราชธรรม จักรพรรดิวัตร 12 ที่ตอนเรียนก็ไม่รู้หรอก พอมาอ่านเล่มเต็มถึงแบบ โอ้อะไรเนี่ย มีอะไรแบบนี้อยู่ด้วย สงสัยไม่ค่อยตั้งใจตอนนั้น การเดินเรื่องก็มีขนบชมนกชมไม้นิราศจากนางทั่วๆ การสร้างคาแรคเตอร์ก็น่าสนใจ องค์อุปราชนี่เรียก empathy มาก สงครามก็ไม่ได้อยากไป เมียก็ไม่อยากจาก ฉัตรมาหักกลางทางอีก คือเอาจริง รู้ตัวว่าไปตายอะ แต่ก็ต้องไป ในแง่นึงก็เป็น tragic hero นะ เนี่ยตัวละครแบบเนี้ย tragedy ขนบกรีกเลย What can you do against fate? เราก็เป็นแค่ mortal จะทำอะไรได้

จาบัลรันทดเพี้ยง พังดวง แดนา
บังบ่ให้ใครปวง รั่วรู้
พระโศกแต่ในทรวง ซ่อนเทวษ
ทำดั่งผองพักตร์ผู้ อื่นเอื้อมไป่ถึง

จริงๆ ส่วนนี้อาจต้องไปอ่านวิเคราะห์จากนักวรรณคดีเพิ่ม เพราะพูดเองเออเองไปเสี่ยง misread เพราะอาจจะแค่สร้างมาเป็นคู่เปรียบพระนเรศ เพราะจะให้ตัวละครคึกๆ ห้าวหาญทั้งคู่แล้วเดี๋ยวมันไม่ dramatic

อนึ่งตลกตรงที่นึกถึงอคิลลิส เพราะอุปราชนี่มีโหรทำนาย เลยไปทูลเด็จพ่อว่า ไม่อยากไปรบ ไปแล้วตาย เด็จพ่อก็ทรงแซะบอกก็ไปใส่เสื้อผ้าสตรีแก้เคล็ดละกัน ก็ทำไม่ได้ แต่คนที่ทำได้คืออคิลลิส ฮีปลอมเป็นผู้หญิงจริงเพราะที่บ้านไม่อยากให้ไป แต่ก็ถูกจับได้อยู่ดี สุดท้ายก็ต้องไปรบ (ไปตาย) ทั้งคู่

เล่มที่อ่านเป็นของกกระทรวงศึกษาธิการ ตัว text มีครึ่งเล่ม อีกครึ่งเล่มที่เหลือเป็นไขศัพท์ คืออธิบายศัพท์ในเล่ม ซึ่งเข้าใจว่าเพียงพอแล้วในฐานะหนังสือสำหรับนักเรียน ซึ่งมีนัยว่าไม่พอสำหรับเรา คิดว่าควรถึงกำหนดชำระทำคู่มืออ่านละเอียดๆ ได้แล้ว ไม่รู้มีใครทำรึยัง ถ้ายังไม่มีก็อยากให้มี