M'n ereader heeft het begeven, en ik wacht nu pakjesavond af voor een vervanger. Daarom dat ik nog eens door m'n (fysieke) boekenkast heen bladerde, en op dit boek stuitte: toen ik twee jaar geleden een stage bij Picnic deed gaf m'n moeder deze mee, ooit onderdeel van de literatuur voor haar proefschrift over Nederlandse familiebedrijven.
Albert "Ab" Heijn (de kleinzoon van de gelijknamige oprichter in 1887) is voorzitter van de RvB van AH (later Ahold) van 1962 tm 1989. In die periode ging de omzet zo'n 600x over de kop. Hij is bepalend geweest voor de koers op zelfbediening (wat wij nu onder supermarkt verstaan). Ik ben er altijd vanuit gegaan dat de supermarktformule AH heeft laten schalen, en dat is ook zo, maar ze bestonden al uit zo'n 400 toonbank-kruideniers en hadden een aanzienlijke productiefabriek vóór de supermarkt.
Wat deze memoires (/ biografie) onverwacht boeiend maken, is dat ze, aan de hand van de ontwikkelingen in de levensmiddelenbranche, de na-oorlogse wederopbouw en de welvaartstoename belichten. En hoe sturend de rol van AH daar eigenlijk in is geweest. Achteraf lijken veel ontwikkelingen vanzelfsprekend, maar je vergeet soms dat er een eerste stap moet worden gezet. Soms komt die uit een vakbond, soms uit de politiek, de media, maar dikwijls uit het bedrijfsleven. De impact van AH's initiatieven is in dit boekvast aangezet, maar ik noem er toch een paar.
Bijvoorbeeld hoe Ab een manifest Planologie schrijft, om winkelcentra in de nieuwe suburbs aan te moedigen. Dit om ongeremde Amerikaanse sprawl met congestie rond knooppunten (de enige plek voor commercie) te voorkomen.
Niet minder belangrijk, de Premie van de Maand Club (PMC), wat klanten liet sparen voor "luxe" apparaten zoals koelkasten. De koelkast was is Nederland nog niet aangeslagen, omdat deze een stuk hoger geprijsd was dan in buurlanden. Albert Heijn verkocht via spaarzegels de apparaten tegen kostprijs. Dit zorgde voor een prijsrevolutie, en dwong detaillisten om hun prijzen te verlagen.
Kwaliteitsgarantie werd door AH ingevoerd, decennia voordat dit wettelijk verplicht werd.
De EAN (streepjescode) is op initatief van Ab europees geuniformiseerd.
In de jaren '50 maakt de AH wijn toegankelijk en aantrekkelijk voor het normale volk. Wijn werd voorheen enkel door de elite werd gedronken, het volk vond het maar zuur. Via bewuste marketing (een heel nieuwe concept destijds) en slim inkoopbeleid werd wijn goedkoop, maar toch chique, aan de man gebracht. AH verkreeg autoriteit op dit vlak door de oprichting van "Het genootschap voor Vrienden van de Goede Wijn" en was jarenlang dé nederlandse wijnimporteur.
Oke, ik heb geen aantekeningen gemaakt en ik mis nu vast nog veel belangrijkere dingen. Wat ik sowieso even moet noemen: AH's "Grondslagen der Personeelsbeleid" en "Maatschappij tot bevordering van de belangen van het personeel verbonden aan de Maatschappij tot Exploitatie der Fabrieken en Handelszaken van Albert Heijn en daaraan bevriende vennootschappen" (pensioensfonds). Ik durf niet te claimen dat deze nou een socialistische revolutie hebben ontketend, maar ze waren ongetwijffeld progressief.
En bovenal is dit ook nog best leuk geschreven. Het is een biografie vanuit de ik-persoon. Daardoor verliest het een beetje de objectieve afstand, maar maakt het wel vermakelijk. Af en toe lekker decadent, soms weer verfrissend nuchter (echt Zaans). Ab's vier opeenvolgende vrouwen worden ook lekker bekritiseerd. Als eeuwige optimist kan Ab niet echt omvatten dat mensen wat somberder in het leven staan. Maar hè, dat is 'm vergeven. Hij heeft wel een supertoffe supermarktketen grootgemaakt.