Τέσσερις διαλέξεις για τη Ρώσικη Επανάσταση

by Βασίλης Λιόσης

Έχουμε υπερβεί τον έναν αιώνα από τη Ρωσική Επανάσταση, το κομμουνιστικό κίνημα είναι βυθισμένο σε μία πολυετή κρίση αλλά παρόλα αυτά το 1917 συνεχίζει να εγείρει ζωηρές συζητήσεις. Το ανά χείρας βιβλίο δεν κάνει απλώς μία ταξινόμηση των ιστορικών γεγονότων. Υπάρχουν άλλα πονήματα που αυτό το έχουν ήδη κάνει. Κυρίως διερευνά τέσσερα ειδικά ζητήματα-ερωτήματα:

α) Ποια η σημασία της επανάστασης του 1905;

β) Ποιο το περιεχόμενο της θεωρητικής διαμάχης Λένιν-Τρότσκι για τον χαρακτήρα της Ρωσικής Επανάστασης;

γ) Το 1917 συνιστούσε μία πραγματική επανάσταση ή ήταν ένα πραξικόπημα των μπολσεβίκων;

δ) Πώς επέδρασε η Ρωσική Επανάσταση στην αστική σκέψη και πολιτική;

Οι απαντήσεις των ερωτημάτων αυτών δεν προσβλέπουν σε άγονες ιδεολογικές συγκρούσεις αλλά θέλουν να συνδεθούν με το μέλλον, όσο κι αν αυτό φαίνεται να έχει ξηρασία, όπως λέει ο ποιητής.


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Πρόλογος
ΔΙΑΛΕΞΗ 1η
Η επανάσταση του 1905: Ο προάγγελος της σοσιαλιστικής επανάστασης
Α. Η αγροτική μεταρρύθμιση του 1861
Β. Ο καπιταλισμός στη Ρωσία προς τα τέλη του 19ου αιώνα
Γ. Η ταξική διάρθρωση της ρώσικης κοινωνίας και η κατάσταση της εργατικής τάξης
Δ. Οι ιδιομορφίες της Ρωσίας
Ε. Τα ιδεολογικά και πολιτικά ρεύματα πριν τον μπολσεβικισμό
ΣΤ. Η άνοδος του εργατικού κινήματος και η γέννηση του μπολσεβικισμού
Ζ. Η διαφορετική στρατηγική προσέγγιση Μπολσεβίκων-Μενσεβίκων
Η. Η επανάσταση του 1905
Θ. Ορισμένα συμπεράσματα
ΔΙΑΛΕΞΗ 2η
Η αντιπαράθεση Λένιν-Τρότσκι για τον χαρακτήρα της Ρώσικης Επανάστασης
Α. Ο Λένιν για τον χαρακτήρα της Ρώσικης Επανάστασης
Β. Η επανάσταση του Φλεβάρη
Γ. Η προσωρινή κυβέρνηση
Δ. Τα Σοβιέτ
Ε. Η δυαδική εξουσία
ΣΤ. Τα Σοβιέτ και η αλλαγή θέσεων του Λένιν
Ζ. Ο Τρότσκι για τον χαρακτήρα της Ρώσικης Επανάστασης
Η. Οι διαφορές Λένιν-Τρότσκι
Θ. Οι «θέσεις του Απρίλη» συνιστούν προσχώρηση του Λένιν στη λογική του Τρότσκ;
Ι. Δικαιώθηκε το σχήμα του Λένιν;
ΔΙΑΛΕΞΗ 3η
Οκτώβρης του 17: Η επιχειρηματολογία περί πραξικοπήματος
Α. Σύντομη φιλοσοφική προσέγγιση σχετικά με την εξέλιξη της κοινωνίας
Β. Για τον ορισμό της έννοιας της επανάστασης
Γ. Για τον ορισμό της έννοιας της εξέγερσης
Δ. Για τον ορισμό της έννοιας του πραξικοπήματος
Ε. Τα διάφορα είδη επανάστασης
ΣΤ. Η δικτατορία του προλεταριάτου
Ζ. Γιατί προκύπτουν επαναστάσεις
Η. Η επιχειρηματολογία περί πραξικοπήματος
Θ. Γιατί τα γεγονότα του '17 συνιστούν επανάσταση και όχι πραξικόπημα
ΔΙΑΛΕΞΗ 4η
Οι επιπτώσεις της Ρώσικης Επανάστασης στην αστική σκέψη και πολιτική
Α. Η αστική παρέμβαση στο ιδεολογικό επίπεδο
Β. Η αστική παρέμβαση στο πολιτικό επίπεδο
Γ. Η αστική παρέμβαση στο οικονομικό επίπεδο
Δ. Ο Οκτώβρης επηρεάζει σήμερα την αστική σκέψη και πολιτική;
Ε. Μερικά πολιτικά συμπεράσματα από το παρελθόν για το μέλλον
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Βασικά στοιχεία για τη Ρώσικη Επανάσταση
Βιβλιογραφία

160 pages, Paperback

First published October 4, 2022

About the author

Ο Βασίλης Λιόσης (γεν. το 1967 στο Κερατσίνι) εργάζεται ως Μαθηματικός στην ιδιωτική εκπαίδευση. Είναι κάτοχος μάστερ στη Διδακτική και Μεθοδολογία των Μαθηματικών και εκπόνησε διπλωματική εργασία με τίτλο Η επιστήμη των Μαθηματικών υπό την οπτική του διαλεκτικού υλισμού: Μια οντολογική-γνωσιολογική θεώρηση.

Δραστηριοποιείται συνδικαλιστικά στο χώρο των ιδιωτικών σχολείων και επί σειρά ετών διετέλεσε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΣΙΕΛ Πειραιά-Αθήνας (Σύλλογος Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών) και της ΟΙΕΛΕ (Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας).

Reviews

[Vangelis Kolomitrousis · Rating 5 out of 5]

Μια συμπυκνωμένη αλλά ταυτόχρονα ουσιαστική προσέγγιση σε μια από τις κρισιμότερες καμπές της παγκόσμιας ιστορίας. Ο συγγραφέας χωρίζει το έργο σε τέσσερις ενότητες, καθεμία από τις οποίες εξετάζει ένα διαφορετικό κομμάτι του επαναστατικού φαινομένου: την επανάσταση του 1905, τη διαμάχη Λένιν–Τρότσκι για τον χαρακτήρα της επανάστασης, το ερώτημα αν ο Οκτώβρης του 1917 ήταν επανάσταση ή πραξικόπημα, και τέλος την επίδραση που άσκησε η Ρωσική Επανάσταση στην αστική σκέψη και στην παγκόσμια πολιτική σκηνή. Αυτή η σαφής δομή βοηθά τον αναγνώστη να αποκτήσει μια συνεκτική εικόνα για το πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα και πώς διασταυρώθηκαν με τις θεωρητικές αναζητήσεις της εποχής.

Η ιστορική τεκμηρίωση του έργου είναι εμφανής, με τον Λιόση να φωτίζει πλευρές που συχνά υποβαθμίζονται. Η εξέγερση του 1905 δεν παρουσιάζεται απλώς ως μια αποτυχημένη προσπάθεια, αλλά ως το εργαστήριο στο οποίο δοκιμάστηκαν τα συνθήματα, οι μορφές αγώνα και οι στρατηγικές που αργότερα θα έπαιζαν κρίσιμο ρόλο. Εξίσου σημαντική είναι η ανάλυση της αντιπαράθεσης Λένιν–Τρότσκι: μέσα από την παράθεση των θεωρητικών τους διαφορών γίνεται κατανοητό ότι ο τρόπος κατανόησης της επανάστασης δεν ήταν ποτέ μονοσήμαντος. Στην ερμηνεία του Οκτώβρη ως επανάστασης και όχι πραξικοπήματος, ο συγγραφέας παραθέτει τα επιχειρήματα και των δύο πλευρών, καταλήγοντας μεθοδικά στο συμπέρασμα ότι η μαζική λαϊκή συμμετοχή και η πολιτική συγκυρία ακυρώνουν τον χαρακτηρισμό του πραξικοπήματος.

Ιδιαίτερη αξία έχει η προσπάθεια να συνδεθούν τα γεγονότα του 1917 με το σήμερα. Ο Λιόσης υπογραμμίζει πως η Ρωσική Επανάσταση δεν αποτελεί μουσειακό έκθεμα, αλλά μια ζωντανή πηγή προβληματισμού για το πώς η δημοκρατία, οι κρίσεις και οι κοινωνικοί αγώνες μπορούν να διαμορφώσουν νέες πραγματικότητες. Η άνοδος του νεοφασισμού, η κρίση της αστικής δημοκρατίας και η αμφιθυμία της εργατικής τάξης αντιμετωπίζονται ως φαινόμενα που έχουν αναλογίες με το ιστορικό παρελθόν, και επομένως η μελέτη του 1917 δεν είναι απλώς ιστορική περιέργεια αλλά πρακτικό εργαλείο κατανόησης της εποχής μας. Αυτός ο επίκαιρος προβληματισμός δίνει στο έργο μια ζωντάνια που το ξεχωρίζει από καθαρά ακαδημαϊκές αναλύσεις.

Συνολικά, πρόκειται για ένα έργο που καταφέρνει να συνδυάσει ιστορική έρευνα, θεωρητική συζήτηση και πολιτική επικαιρότητα. Δεν περιορίζεται στην αφήγηση γεγονότων, αλλά προκαλεί τον αναγνώστη να σκεφτεί κριτικά για τη σχέση επανάστασης και δημοκρατίας, για τις δυνατότητες και τις αποτυχίες ενός ριζικού μετασχηματισμού της κοινωνίας. Η συμβολή του Λιόση έγκειται κυρίως στην ικανότητα να κάνει την ιστορία του Οκτώβρη οικεία, όχι ως μακρινή μνήμη, αλλά ως υπόμνηση για τα διλήμματα και τις επιλογές του παρόντος.