What do you think?
Rate this book
Politische Theologie
German
222 pages, Perfect Paperback
First published January 1, 1972
About the author
Dorothee Sölle
99 books48 followersDorothee Steffensky-Sölle was a German liberation theologian and writer.
Sölle studied theology, philosophy and literature at the University of Cologne. She became active in politics, speaking out against the Vietnam War, the arms race of the Cold War and injustices in the developing world. Notably, from 1968 to 1972 she organized Cologne's Politisches Nachtgebet (political night-prayers). Between 1975 and 1987, she spent six months a year at Union Theological Seminary in New York City, where she was a professor of systematic theology.
She wrote a large number of books, including Theology for Skeptics: Reflections on God, The Silent Cry: Mysticism and Resistance (2001) and her autobiography Against the Wind: Memoir of a Radical Christian (1999). In Beyond Mere Obedience: Reflections on a Christian Ethic for the Future she coined the term "Christofascist" to describe fundamentalists. Perhaps her best-known work in English was Suffering, which offers a critique of "Christian masochism" and "theological sadism." Sölle's critique is against the assumption that God is all-powerful and the cause of suffering; humans thus suffer for some greater purpose. Instead, God suffers and is powerless alongside us. Humans are to struggle together against oppression, sexism, anti-Semitism, and other forms of authoritarianism.
"I believe in God who created the world has not done such a thing that always must remain, not the ruled by eternal laws, which are immutable, not by natural systems of rich and poor, experts and uninformed, rulers and extradited. I believe in God, who wants the appeal of living and the change in all states through our work, our policy".
Sölle studied theology, philosophy and literature at the University of Cologne. She became active in politics, speaking out against the Vietnam War, the arms race of the Cold War and injustices in the developing world. Notably, from 1968 to 1972 she organized Cologne's Politisches Nachtgebet (political night-prayers). Between 1975 and 1987, she spent six months a year at Union Theological Seminary in New York City, where she was a professor of systematic theology.
She wrote a large number of books, including Theology for Skeptics: Reflections on God, The Silent Cry: Mysticism and Resistance (2001) and her autobiography Against the Wind: Memoir of a Radical Christian (1999). In Beyond Mere Obedience: Reflections on a Christian Ethic for the Future she coined the term "Christofascist" to describe fundamentalists. Perhaps her best-known work in English was Suffering, which offers a critique of "Christian masochism" and "theological sadism." Sölle's critique is against the assumption that God is all-powerful and the cause of suffering; humans thus suffer for some greater purpose. Instead, God suffers and is powerless alongside us. Humans are to struggle together against oppression, sexism, anti-Semitism, and other forms of authoritarianism.
"I believe in God who created the world has not done such a thing that always must remain, not the ruled by eternal laws, which are immutable, not by natural systems of rich and poor, experts and uninformed, rulers and extradited. I believe in God, who wants the appeal of living and the change in all states through our work, our policy".
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
May 26, 2026
Nach langer Zeit habe ich mit "Politische Theologie" mal wieder ein Buch gelesen, das mich unnachgiebig zum intellektuellen Orgasmus reizte. Wie oft ich mir, durch ästhetische, einfühlsame, scharfsinnige und befreiende Sätze induziertes Dopamin, mit der Flachen Hand vor meinen Kopf gesschlagen habe, muss für alle anderen Studis, die im selben Raum gearbeitet haben, sehr befremdlich gewesen sein - ich konnte aber einfach nicht anders, musste die Emotionen, die Sölle in mir affiziert, rauslassen.
Inhaltlich erarbeitet Sölle ihr theologisches Programm als konsequente Weiterführung und Aktualisierung des theologischen Anliegens Bultmanns - so zumindest die Selbstauskunft Sölles. Ihre Aktualisierungen sind theologisch brilliant, treffen den Geist nicht nur ihrer, sondern auch unserer Zeit. Sie hat ein beeindruckendes Gespür für die Wirklichkeit, in der Theologie ihren Ort viel zu oft nicht mehr hat, aber unbedingt haben muss, wenn "Gott liebt dich" nicht zu einer unanfassbaren, unübersetzten, metaphysichen "Wahrheit" und damit zu einer Lüge werden soll.
Unbedingt Lesen! Trust!
Inhaltlich erarbeitet Sölle ihr theologisches Programm als konsequente Weiterführung und Aktualisierung des theologischen Anliegens Bultmanns - so zumindest die Selbstauskunft Sölles. Ihre Aktualisierungen sind theologisch brilliant, treffen den Geist nicht nur ihrer, sondern auch unserer Zeit. Sie hat ein beeindruckendes Gespür für die Wirklichkeit, in der Theologie ihren Ort viel zu oft nicht mehr hat, aber unbedingt haben muss, wenn "Gott liebt dich" nicht zu einer unanfassbaren, unübersetzten, metaphysichen "Wahrheit" und damit zu einer Lüge werden soll.
Unbedingt Lesen! Trust!
June 27, 2024
A THEOLOGY DEVELOPED FROM THE HERMENEUTIC OF BULTMANN
Dorothee Steffensky-Sölle [Soelle] (1929-2003) was a German liberation theologian who taught systematic theology at Union Theological Seminary from 1975 to 1987. She wrote many books, such as Against the Wind: Memoir of a Radical Christian; Thinking About God: An Introduction to Theology; The Strength of the Weak: Toward a Christian Feminist Identity; On Earth as in Heaven: A Liberation Spirituality of Sharing; Celebrating Resistance: The Way of the Cross in Latin America; Political Theology]], etc.
She wrote in the Foreword to this 1971 book, “This book grew out of a lecture on Bultmann’s hermeneutical method and political theology, which I delivered … on October 7, 1970… This approach to the subject contains a definite limitation. A political theology could be developed far more directly from the early writings of Paul Tillich… But perhaps this detour---the conversation with a system of thought that understands itself as essentially apolitical---is important for the goal of a political theology, for it unites and reconciles what is apparently apolitical with the present social tasks of theology.”
In the first chapter, she asks, “does not theology still remain locked in its ivory tower of Lord-Lord-talk? The answer to this question will have to be given in our generation. The theological program that must be undertaken is called ‘political theology’… This book is the attempt to work at such a program, specifically in the form of a critical conversation with the theology of Rudolf Bultmann. It is at the same time an attempt to take account of its distinctive theological roots and to relate them to the next stage of political theology, which seeks to bring faith and action together more satisfactorily… More and more it appears to me that the move from existentialist theology to political theology is itself a consequence of the Bultmannian position… Moreover the critical rationality honed in the demythologizing debate could become important for a political theology, because it can guard against the utopian tendency inherent in political theology to avoid reality.” (Pg. 2-3)
She notes, “the distortion of Christian faith by Christian history… In fact, historical criticism [e.g., of the Bible] has to do not only with just a few things in the New Testament… but also with apparently intelligible compositions in rational speech… Even abstract concepts like obedience, law, or sin demand an historical-critical analysis that clarifies what has been passed off under their name and what has been glossed over. The method laid out here leads from demythologizing, after a certain delay characteristic of theology, to ideological criticism in which not only the mythical residue but also the far more dangerous ideological structures of Christianity, which can be studied under the concept of obedience, are subjected to historical criticism.” (Pg. 16-17)
She argues, “If we can attain or preserve the uniqueness of Jesus only by wrenching him out of history or by having to appeal to mere abstraction of that history… then the price is too high. The theological task consists not in the suspension of a probing, comparative reason for the sake of faith, but only in recognition of the meaning of Jesus within history and it relativities. Only the relative Jesus can motivate us to act, only with him can be become contemporary, only because he is a figure in history comparable with other dimensions and with us can we enter into a non-authoritarian relationship with him that is capable of transforming us.” (Pg. 30)
She points out, “When combined with theology, ‘political’ does not mean that theology should now exchange its content for that of political science; precisely the same misjudgment was made a generation ago by those who attributed to existentialist theology an exchange of themes asserting that it spoke only of man. Furthermore, political theology is not an attempt to develop a concrete political program from faith, nor is it another type of Social Gospel in which praxis simply swallows up theory. There are no specifically Christian solutions to world problems for which a political theology would have to develop the theory. Political theology is rather a theological hermeneutic, which, in distinction from a theology that interprets reality from an ontological or existentialist point of view, holds open a horizon of interpretation in which politics is understood as the comprehensive and decisive sphere in which Christian truth should become praxis.” (Pg. 58-59)
She asserts, “Political theology as reflection on faith must give attention to the social situation of those who are brutalized and uncover the social roots of their brutalization. It cannot accomplish this by telling a man out of the blue, ‘God loves you!’ Because all reality is worldly and inherently social, even this statement must be interpreted politically; it has meaning only when it intends the transformation of the status quo.” (Pg. 67)
She argues, “If someone asks what a Christian political theology adds to the general movement called the New Left, I would put it this way: It is not enough to criticize property rights and the import duty… so long as we, as ‘powerless’ individuals, are not able to clarify how we are entangled in the general structures… and pass them on to others, even when we reject them privately and verbally. A criticism of society which does not take account of this introversive mechanism, and which therefore does not detect and give expression to the capitalist or to the concentration camp guard that is in each one of us, but instead creates enemies in hostile projections, I consider political propaganda, plain and simple, and not a political interpretation of the gospel.” (Pg. 92)
She concludes, “The power of the gospel is manifest in the fact that around itself it crystallizes groups that oppose and annul such forces---at once for themselves, potentially for all. The liberation of all, which is the intention of the gospel, suspends the isolation of modern capitalism… The difficulty and the future task of a political theology consists in speaking appropriately of the gospel… What is involved… is giving credibility to the possibility of liberation from oppressive structures… That God loves all of us and each and every individual is a universal theological truth, which without translation becomes the universal lie. The translation of this proposition is a world-transforming praxis… Thus it focuses our attention on the fact that the concrete reality represented by our own life has begun and still bears the translation of the love of God, which we are.” (Pg. 105-107)
This book will be of keen interest to those studying Christian political theory, as well as Liberation Theology, and similar fields.
Dorothee Steffensky-Sölle [Soelle] (1929-2003) was a German liberation theologian who taught systematic theology at Union Theological Seminary from 1975 to 1987. She wrote many books, such as Against the Wind: Memoir of a Radical Christian; Thinking About God: An Introduction to Theology; The Strength of the Weak: Toward a Christian Feminist Identity; On Earth as in Heaven: A Liberation Spirituality of Sharing; Celebrating Resistance: The Way of the Cross in Latin America; Political Theology]], etc.
She wrote in the Foreword to this 1971 book, “This book grew out of a lecture on Bultmann’s hermeneutical method and political theology, which I delivered … on October 7, 1970… This approach to the subject contains a definite limitation. A political theology could be developed far more directly from the early writings of Paul Tillich… But perhaps this detour---the conversation with a system of thought that understands itself as essentially apolitical---is important for the goal of a political theology, for it unites and reconciles what is apparently apolitical with the present social tasks of theology.”
In the first chapter, she asks, “does not theology still remain locked in its ivory tower of Lord-Lord-talk? The answer to this question will have to be given in our generation. The theological program that must be undertaken is called ‘political theology’… This book is the attempt to work at such a program, specifically in the form of a critical conversation with the theology of Rudolf Bultmann. It is at the same time an attempt to take account of its distinctive theological roots and to relate them to the next stage of political theology, which seeks to bring faith and action together more satisfactorily… More and more it appears to me that the move from existentialist theology to political theology is itself a consequence of the Bultmannian position… Moreover the critical rationality honed in the demythologizing debate could become important for a political theology, because it can guard against the utopian tendency inherent in political theology to avoid reality.” (Pg. 2-3)
She notes, “the distortion of Christian faith by Christian history… In fact, historical criticism [e.g., of the Bible] has to do not only with just a few things in the New Testament… but also with apparently intelligible compositions in rational speech… Even abstract concepts like obedience, law, or sin demand an historical-critical analysis that clarifies what has been passed off under their name and what has been glossed over. The method laid out here leads from demythologizing, after a certain delay characteristic of theology, to ideological criticism in which not only the mythical residue but also the far more dangerous ideological structures of Christianity, which can be studied under the concept of obedience, are subjected to historical criticism.” (Pg. 16-17)
She argues, “If we can attain or preserve the uniqueness of Jesus only by wrenching him out of history or by having to appeal to mere abstraction of that history… then the price is too high. The theological task consists not in the suspension of a probing, comparative reason for the sake of faith, but only in recognition of the meaning of Jesus within history and it relativities. Only the relative Jesus can motivate us to act, only with him can be become contemporary, only because he is a figure in history comparable with other dimensions and with us can we enter into a non-authoritarian relationship with him that is capable of transforming us.” (Pg. 30)
She points out, “When combined with theology, ‘political’ does not mean that theology should now exchange its content for that of political science; precisely the same misjudgment was made a generation ago by those who attributed to existentialist theology an exchange of themes asserting that it spoke only of man. Furthermore, political theology is not an attempt to develop a concrete political program from faith, nor is it another type of Social Gospel in which praxis simply swallows up theory. There are no specifically Christian solutions to world problems for which a political theology would have to develop the theory. Political theology is rather a theological hermeneutic, which, in distinction from a theology that interprets reality from an ontological or existentialist point of view, holds open a horizon of interpretation in which politics is understood as the comprehensive and decisive sphere in which Christian truth should become praxis.” (Pg. 58-59)
She asserts, “Political theology as reflection on faith must give attention to the social situation of those who are brutalized and uncover the social roots of their brutalization. It cannot accomplish this by telling a man out of the blue, ‘God loves you!’ Because all reality is worldly and inherently social, even this statement must be interpreted politically; it has meaning only when it intends the transformation of the status quo.” (Pg. 67)
She argues, “If someone asks what a Christian political theology adds to the general movement called the New Left, I would put it this way: It is not enough to criticize property rights and the import duty… so long as we, as ‘powerless’ individuals, are not able to clarify how we are entangled in the general structures… and pass them on to others, even when we reject them privately and verbally. A criticism of society which does not take account of this introversive mechanism, and which therefore does not detect and give expression to the capitalist or to the concentration camp guard that is in each one of us, but instead creates enemies in hostile projections, I consider political propaganda, plain and simple, and not a political interpretation of the gospel.” (Pg. 92)
She concludes, “The power of the gospel is manifest in the fact that around itself it crystallizes groups that oppose and annul such forces---at once for themselves, potentially for all. The liberation of all, which is the intention of the gospel, suspends the isolation of modern capitalism… The difficulty and the future task of a political theology consists in speaking appropriately of the gospel… What is involved… is giving credibility to the possibility of liberation from oppressive structures… That God loves all of us and each and every individual is a universal theological truth, which without translation becomes the universal lie. The translation of this proposition is a world-transforming praxis… Thus it focuses our attention on the fact that the concrete reality represented by our own life has begun and still bears the translation of the love of God, which we are.” (Pg. 105-107)
This book will be of keen interest to those studying Christian political theory, as well as Liberation Theology, and similar fields.
May 19, 2025
De bundel Politieke theologie (1983) van Dorothee Sölle bevat drie delen: (1) Politieke theologie, een heruitgave van de discussie met Rudolf Bultmann; (2) Politiek avondgebed in Keulen; en (3) Over de theologie van de bevrijding, bestaande uit twee essays over Latijns-Amerikaanse bevrijdingstheologie. Het boek biedt inzicht in Sölles denken over politieke theologie, haar uitwerking in liturgische praktijk, en de invloed van de bevrijdingstheologie.
In deel 1 Politieke theologie gaat Sölle in dialoog met de existentiële theologie van Rudolf Bultmann. Ze ontvouwt hierin een theologisch programma dat zij ‘politieke theologie’ noemt. Over de overgang van de ene naar de andere vorm van theologie schrijft zij: “Ik geloof dat de stap van de existentiële naar de politieke theologie een konsekwentie is van Bultmanns uitgangspunt zelf” (p. 12). Er zijn duidelijke overeenkomsten, maar ook significante verschillen. Wie de nuances volledig wil begrijpen, moet goed vertrouwd zijn met Bultmanns theologische project. Sölles conclusie is dat dit project te vroeg is gestopt: het mist ideologiekritiek en oog voor de situatie van het hier en nu. Precies daar wil de politieke theologie haar bijdrage leveren.
Voor wie de discussie met Bultmann wil overslaan, is hoofdstuk 5, Politieke theologie als hermeneutiek, een geschikt startpunt. Daarin maakt Sölle duidelijk dat politieke theologie niet simpelweg politiek op theologische basis is (p. 50). Ze formuleert: “Politieke theologie is theologische hermeneutiek die iets anders wil zijn dan een ontologische of een existentieel interpreterende theologie en die een interpretatieperspektief biedt waarin de politiek wordt gezien als de alles omvattende en beslissende ruimte waarbinnen de christelijke waarheid praxis moet worden” (p. 53). Deze scherpe definitie sluit nauw aan bij haar betoog in hoofdstuk 3 over deductieve en inductieve theologie, waarbij ze pleit voor een inductieve benadering als noodzakelijke weg voor vandaag.
In hoofdstuk 6 stelt Sölle dat de houding ten aanzien van waarheid niet contemplatief-theoretisch, maar operationeel-praktisch moet zijn (p. 65). Politieke theologie is dan ook een hermeneutiek die verbonden is met praxis. Het evangelie moet daadwerkelijk bevrijding betekenen voor mensen. Er is een maatschappelijk perspectief nodig: “Ze kan het zich niet permitteren, plompverloren tegen een mens te zeggen: God heeft je lief!” Deze uitspraak moet politiek vertaald worden. Gods liefde is volgens Sölle een “algemene theologische waarheid die zonder vertaling een algemene leugen wordt” (p. 91). Theologische waarheid moet dus concreet worden vertaald – theologie is praxis – “maar tegelijkertijd transcendeert deze uitspraak noodzakelijk elke aanschouwelijkheid en gaat hij nooit op in zijn vertalingen” (p. 91).
In deel 2 Politiek avondgebed in Keulen zijn liturgische teksten, gebeden en overdenkingen opgenomen van drie bijeenkomsten van het zogenaamde politieke avondgebed, gehouden in Keulen in oktober 1968, maart 1969 en maart 1970. Deze avondgebeden vormden een praktische uitwerking van de politieke theologie in Europa. Er werd gebeden, gelezen en overwogen, met als centraal doel het onderlinge gesprek en het formuleren van concrete actiepunten.
De vertaling van theologische inzichten naar het heden wordt zichtbaar in het avondgebed van oktober 1968, waarin na het lezen van een Bijbeltekst de uitleg begint met: “Vandaag betekenen deze woorden van Jezus:” (p. 104). In deze vorm van liturgie werd sterk gevoeld dat theologie een taak heeft in de wereld: geloofsstellingen moesten concreet worden, niet wereldloos blijven, maar juist betrokken zijn op de maatschappelijke werkelijkheid. Het ging niet alleen om innerlijk heil, maar om het welzijn van de gehele mens.
Deel 3 Over de theologie van de bevrijding bevat twee essays over bevrijdingstheologie. In het essay Theologie van de bevrijding, theologie van het verzet stelt Sölle dat “contextualiteit” het “nieuwe hermeneutische trefwoord van een theologie” is (p. 160). Deze context is die van ballingschap, waarbinnen theologie plaatsvindt.
De Teología de la liberación laat zich het beste negatief definiëren: “christenen zijn niet meer bereid het bestaande onrecht met theologie en geloof te verzoenen, ze houden op de ongerechtigheid toe te dekken of te verzwijgen, ze beginnen proberend te ont-dekken, ze vallen aan, ze bestrijden wat voor handen is” (p. 160). Wat nieuw is in de bevrijdingstheologie, is vooral de vraag naar de subjecten die theologie bedrijven (p. 161). Of iemand in een favela of in een villa woont, maakt wezenlijk verschil.
Sölle wijst tevens op de veelvoudige betekenis van de Exodus: een economische en politieke bevrijding met een religieus-culturele lading. De bevrijding raakt ook aan de zinvraag; het gaat om de volledigheid van bevrijding.
In het tweede essay, Het realiseerbare is de dood, beschrijft Sölle hoe bevrijdingstheologie vraagt om zich te laten evangeliseren door de armen. Wederom benadrukt zij de praxis als het ontologische eerdere, het uitgangspunt van de theologie.
Politieke theologie is een bijzonder lezenswaardig boek voor iedereen die geïnteresseerd is in de verhouding tussen geloof, politiek en samenleving. Maar ook voor wie zich afvraagt wat geloof vandaag de dag nog te betekenen heeft. Sölle daagt de lezer uit na te denken over de uitspraak “God heeft je lief!” – een waarheid die zonder concrete vertaling hol blijft, maar tegelijkertijd ook alle vertaling overstijgt. Het geloof wordt daarmee niet gereduceerd tot een sociaal programma, maar beide – geloof en maatschappelijke praxis – worden samen gedacht.
Sölle maakt duidelijk: geloof moet bevrijding op het oog hebben. De Exodus is niet slechts een religieuze ervaring, maar evenzeer een politieke en economische. Wat dit boek mij leert, is dat theologie verbonden moet zijn met praxis, en die zelfs als uitgangspunt moet nemen. Theologie mag geen spreken over de drieletterwoord God worden, maar moet zoeken naar woorden en vertalingen om die waarheid in het concrete leven gestalte te geven.
Het boek is goed geschreven, al vergt het op sommige punten de nodige voorkennis, vooral van existentiële theologie en Bultmanns gedachtegoed. De discussies zijn geworteld in de actualiteit van de jaren ’70 en ’80, wat een zekere historische afstand creëert. Toch is het boek ook vandaag uiterst relevant. Dorothee Sölle laat zien dat theologie geen abstract discours mag zijn, maar betrokken moet zijn op concrete bevrijding. Een inductieve theologie wordt voorgestaan, waarbij theologie en theopraxie onlosmakelijk bij elkaar horen. Sölle herinnert aan die Bijbelse waarheid, die in de loop van de theologiegeschiedenis soms vergeten is geraakt.
In deel 1 Politieke theologie gaat Sölle in dialoog met de existentiële theologie van Rudolf Bultmann. Ze ontvouwt hierin een theologisch programma dat zij ‘politieke theologie’ noemt. Over de overgang van de ene naar de andere vorm van theologie schrijft zij: “Ik geloof dat de stap van de existentiële naar de politieke theologie een konsekwentie is van Bultmanns uitgangspunt zelf” (p. 12). Er zijn duidelijke overeenkomsten, maar ook significante verschillen. Wie de nuances volledig wil begrijpen, moet goed vertrouwd zijn met Bultmanns theologische project. Sölles conclusie is dat dit project te vroeg is gestopt: het mist ideologiekritiek en oog voor de situatie van het hier en nu. Precies daar wil de politieke theologie haar bijdrage leveren.
Voor wie de discussie met Bultmann wil overslaan, is hoofdstuk 5, Politieke theologie als hermeneutiek, een geschikt startpunt. Daarin maakt Sölle duidelijk dat politieke theologie niet simpelweg politiek op theologische basis is (p. 50). Ze formuleert: “Politieke theologie is theologische hermeneutiek die iets anders wil zijn dan een ontologische of een existentieel interpreterende theologie en die een interpretatieperspektief biedt waarin de politiek wordt gezien als de alles omvattende en beslissende ruimte waarbinnen de christelijke waarheid praxis moet worden” (p. 53). Deze scherpe definitie sluit nauw aan bij haar betoog in hoofdstuk 3 over deductieve en inductieve theologie, waarbij ze pleit voor een inductieve benadering als noodzakelijke weg voor vandaag.
In hoofdstuk 6 stelt Sölle dat de houding ten aanzien van waarheid niet contemplatief-theoretisch, maar operationeel-praktisch moet zijn (p. 65). Politieke theologie is dan ook een hermeneutiek die verbonden is met praxis. Het evangelie moet daadwerkelijk bevrijding betekenen voor mensen. Er is een maatschappelijk perspectief nodig: “Ze kan het zich niet permitteren, plompverloren tegen een mens te zeggen: God heeft je lief!” Deze uitspraak moet politiek vertaald worden. Gods liefde is volgens Sölle een “algemene theologische waarheid die zonder vertaling een algemene leugen wordt” (p. 91). Theologische waarheid moet dus concreet worden vertaald – theologie is praxis – “maar tegelijkertijd transcendeert deze uitspraak noodzakelijk elke aanschouwelijkheid en gaat hij nooit op in zijn vertalingen” (p. 91).
In deel 2 Politiek avondgebed in Keulen zijn liturgische teksten, gebeden en overdenkingen opgenomen van drie bijeenkomsten van het zogenaamde politieke avondgebed, gehouden in Keulen in oktober 1968, maart 1969 en maart 1970. Deze avondgebeden vormden een praktische uitwerking van de politieke theologie in Europa. Er werd gebeden, gelezen en overwogen, met als centraal doel het onderlinge gesprek en het formuleren van concrete actiepunten.
De vertaling van theologische inzichten naar het heden wordt zichtbaar in het avondgebed van oktober 1968, waarin na het lezen van een Bijbeltekst de uitleg begint met: “Vandaag betekenen deze woorden van Jezus:” (p. 104). In deze vorm van liturgie werd sterk gevoeld dat theologie een taak heeft in de wereld: geloofsstellingen moesten concreet worden, niet wereldloos blijven, maar juist betrokken zijn op de maatschappelijke werkelijkheid. Het ging niet alleen om innerlijk heil, maar om het welzijn van de gehele mens.
Deel 3 Over de theologie van de bevrijding bevat twee essays over bevrijdingstheologie. In het essay Theologie van de bevrijding, theologie van het verzet stelt Sölle dat “contextualiteit” het “nieuwe hermeneutische trefwoord van een theologie” is (p. 160). Deze context is die van ballingschap, waarbinnen theologie plaatsvindt.
De Teología de la liberación laat zich het beste negatief definiëren: “christenen zijn niet meer bereid het bestaande onrecht met theologie en geloof te verzoenen, ze houden op de ongerechtigheid toe te dekken of te verzwijgen, ze beginnen proberend te ont-dekken, ze vallen aan, ze bestrijden wat voor handen is” (p. 160). Wat nieuw is in de bevrijdingstheologie, is vooral de vraag naar de subjecten die theologie bedrijven (p. 161). Of iemand in een favela of in een villa woont, maakt wezenlijk verschil.
Sölle wijst tevens op de veelvoudige betekenis van de Exodus: een economische en politieke bevrijding met een religieus-culturele lading. De bevrijding raakt ook aan de zinvraag; het gaat om de volledigheid van bevrijding.
In het tweede essay, Het realiseerbare is de dood, beschrijft Sölle hoe bevrijdingstheologie vraagt om zich te laten evangeliseren door de armen. Wederom benadrukt zij de praxis als het ontologische eerdere, het uitgangspunt van de theologie.
Politieke theologie is een bijzonder lezenswaardig boek voor iedereen die geïnteresseerd is in de verhouding tussen geloof, politiek en samenleving. Maar ook voor wie zich afvraagt wat geloof vandaag de dag nog te betekenen heeft. Sölle daagt de lezer uit na te denken over de uitspraak “God heeft je lief!” – een waarheid die zonder concrete vertaling hol blijft, maar tegelijkertijd ook alle vertaling overstijgt. Het geloof wordt daarmee niet gereduceerd tot een sociaal programma, maar beide – geloof en maatschappelijke praxis – worden samen gedacht.
Sölle maakt duidelijk: geloof moet bevrijding op het oog hebben. De Exodus is niet slechts een religieuze ervaring, maar evenzeer een politieke en economische. Wat dit boek mij leert, is dat theologie verbonden moet zijn met praxis, en die zelfs als uitgangspunt moet nemen. Theologie mag geen spreken over de drieletterwoord God worden, maar moet zoeken naar woorden en vertalingen om die waarheid in het concrete leven gestalte te geven.
Het boek is goed geschreven, al vergt het op sommige punten de nodige voorkennis, vooral van existentiële theologie en Bultmanns gedachtegoed. De discussies zijn geworteld in de actualiteit van de jaren ’70 en ’80, wat een zekere historische afstand creëert. Toch is het boek ook vandaag uiterst relevant. Dorothee Sölle laat zien dat theologie geen abstract discours mag zijn, maar betrokken moet zijn op concrete bevrijding. Een inductieve theologie wordt voorgestaan, waarbij theologie en theopraxie onlosmakelijk bij elkaar horen. Sölle herinnert aan die Bijbelse waarheid, die in de loop van de theologiegeschiedenis soms vergeten is geraakt.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews