Ταξίδια: Περσία, Ρουμανία, Σοβιετική Ένωση, Βουλγαρία

by Γιώργος Θεοτοκάς

Ταξίδια: Περσία, Ρουμανία, Σοβιετική Ένωση, Βουλγαρία

(απόσπασμα από το βιβλίο)

Το Παζάρι της Τεχεράνης λογίζεται ως το μεγαλύτερο του Ισλάμ. Είναι πραγματικά μια πόλη μες στην πόλη, περιφραγμένη από σπίτια που αποτελούν, σαν να πούμε, τα τείχη της, και σκεπασμένη ολόκληρη. Φυλάγεται έτσι από τον ήλιο και τη βροχή και μπορεί να συνεχίζει ανενόχλητη την ιδιόρρυθμη ζωή της, σ όλες τις ώρες της ημέρας κι όλες τις εποχές της χρονιάς. Μπαίνει κανείς στο Παζάρι από λίγες ειδικές πύλες, κάτω από στοές, και χάνεται εύκολα στο λαβύρινθο των στενών του, όπου συνωστίζονται όλη μέρα οι διαβάτες, οι βαστάζοι με τα φορτία τους και συχνά τα ζώα. Δεξιά κι αριστερά στριμώχνονται τα μαγαζιά, απειράριθμα, μικρά και μεγάλα. Τα εμπορεύματα στοιβάζονται στους δρομάκους, οι βιοτεχνίες βοούν.

133 pages, Hardcover

Published January 1, 1971

About the author

(English: George Theotokas)

Ο Γεώργιος Θεοτοκάς γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Οι γονείς του, Ανδρονίκη και Μιχάλης, κατάγονταν από τη Χίο. Φοίτησε στο Ελληνογαλλικό Λύκειο της Κωνσταντινούπολης. Μετά την Μικρασιατική καταστροφή το 1922, η οικογένεια Θεοτοκά εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Στην πρωτεύουσα ο Θεοτοκάς φοίτησε στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών από την οποία αποφοίτησε το 1927. Στην συνέχεια μετέβη στο Παρίσι και στο Λονδίνο για να ικανοποιήσει τις πνευματικές και επαγγελματικές του αναζητήσεις. Επέστρεψε λίγο αργότερα στην Αθήνα και εργάστηκε σαν δικηγόρος. Παράλληλα δραστηριοποιήθηκε έντονα στον πνευματικό χώρο: το 1929 εξέδωσε το δοκίμιό του Ελεύθερο πνεύμα, που εκ των υστέρων χαρακτηρίστηκε ως "μανιφέστο" της Γενιάς του '30, και συνεργαζόταν με λογοτεχνικά περιοδικά, ενώ το 1933 κυκλοφόρησε το πρώτο λογοτεχνικό του έργο, το πρώτο μέρος του μυθιστορήματος Αργώ.

Η Ακαδημία Αθηνών τον βράβευσε με το Bραβείο πεζογραφίας το 1939 για το μυθιστόρημά του Το Δαιμόνιο. Το έργο του διακόπηκε όμως προσωρινά λόγω του Ιταλο-ελληνικού πολέμου του 1940: κατατάχθηκε ως εθελοντής στον ελληνικό στρατό. Όμως δεν πολέμησε στο Αλβανικό μέτωπο παρά τις πολλές προσπάθειές του να σταλεί στην πρώτη γραμμή. Ασχολήθηκε ξανά με τη λογοτεχνία μετά τον πόλεμο. Για την προσφορά του βραβεύτηκε με το κρατικό λογοτεχνικό Bραβείο για το δοκίμιο το 1957 για το έργο του Τα Προβλήματα του καιρού μας.

Διετέλεσε διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου τις περιόδους 1945-1947 και 1952-1953. Ακόμη, υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος από το 1961, έτος ίδρυσης του. Εξάλλου ο Γεώργιος Θεοτοκάς ασχολήθηκε και με την πολιτική. Υπήρξε υποψήφιος βουλευτής του Νομού Χίου το 1955 αλλά απέτυχε να εξασφαλίσει την εκλογή του.

Μετά από δεκαετή συζυγικό βίο με τη Ναυσικά Στεργίου, χήρεψε το 1959. Το 1965 ξαναπαντρεύτηκε, αυτή τη φορά τη Κοραλία Ανδρειάδη. Πέθανε το 1966 στην Αθήνα.

Reviews

[Γιώργος-Νεκτάριος Παναγιωτίδης · Rating 5 out of 5]

Από τις ελάχιστες φορές που δίνω 5 αστέρια σε κάποιο βιβλίο, αλλά αυτό το αξίζει: ο Θεοτοκάς δεν είναι ένας αδιάφορος ταξιδιώτης ή ενας bon viveur ή έστω ένας τουρίστας που θα σου δώσει κάποιες επιφανειακές εντυπώσεις σε αξιοθέατα που προορίζονται για τις μάζες. Είναι ένας άνθρωπος που θα επιδιώξει να σου δώσει το ζουμί από τη σύγχρονη κουλτούρα -πολιτισμική, πολιτική, κ.λπ.- σειράς εθνών, και μάλιστα μέσα από συζητήσεις του με κορυφαίους εκπροσώπους τους αλλά και τους απλούς ανθρώπους, τον "μέσο άνθρωπο".
Με καταπληκτική γλώσσα, απλή αλλά και λεπτεπίλεπτη, σου μαθαίνει τόσα, μέσα σε τόσο λίγες σελίδες!
Γενικά, ένα βιβλίο αντάξιο της φήμης ενός από τους σημαντικότερους διανοουμένους μας του 20ου αιώνα...

[Marios Shekeris · Rating 3 out of 5]

Ο Γιώργος Θεοτοκάς ταξιδεύει το 1962 τη Ρουμανία, την Βουλγαρία, τη Σοβιετική Ένωση και την Περσία. Αντιλαμβάνομαι ότι τα ταξίδια αυτά τα κάνει ως μέλος μιας ομάδας ελλήνων διανοουμένων. Στην εσουσουδου έχει προσκληθεί στο πλαίσιο της ψυχροπολεμικής προπαγάνδας. Ταξιδεύει με τον Οδυσσέα Ελύτη. Όμορφα πράγματα.

Το 1962.

Διαβάζω το βιβλίο 60 χρόνια μετά. Το 2022. Είναι μεν ταξιδιωτική λογοτεχνία (Ταξίδια είναι εξάλλου ο τίτλος), αλλά, τώρα, αλήθεια: είναι; Μάλλον εντυπώσεις; Ούτε - θα έλεγα. Είναι σκέψεις με αφορμή τα ταξίδια. Σχετικά με τον τόπο. Αλλά στους συγκεκριμένους χώρους έχει να κάνει και με τους ανθρώπους αλλά κυρίως με τα γεγονότα που τους καθορίζουν.

Σιξτις σε αυτές τις χώρες. Ο Θεοτοκάς επιχειρεί να μας παρουσιάσει τις αλλαγές που έχουν βιώσει αυτές οι χώρες. Δραματικές τρομακτικές αλλαγές.

Ο σημερινός αναγνώστης ξέρει όμως ότι αυτές οι αλλαγές ωχριούν μπροστά από τις μετέπειτα αλλαγές (Ισλαμική επανάσταση, πτώση κουμμουνισμού) που δεν τις πρόλαβε ο συγγραφέας. Καλά, αυτός πέθανε νωρίς! Πολύ νωρίς δυστυχώς. Λίγα χρόνια μετά από αυτά τα ταξίδια.

Αλλά μέσα στις λίγες ημέρες των ταξιδιών του και βασισμένος στις συζητήσεις που κάνει με διανοούμενους και καλλιτέχνες του τόπου, αναρωτιέται για την βιωσιμότητα των καθεστώτων. Είναι ανοικτόμυαλος, προσπαθεί να είναι αντικειμενικός και ζυγίζει θετικά, αρνητικά, κινδύνους, ευκαιρίες. Δηλώνει δυτικός, φιλελεύθερος, αλλά βλέπει, κρίνει και είναι συγκαταβατικός. Θέλει κατανόηση, θέλει ειρήνη, θέλει διάλογο.

Εδώ κρίνουμε λογοτεχνία όμως. Και ο Θεοτοκάς έχει μια γλώσσα απλή, αλλά ταυτόχρονα περιεκτική και πυκνή. Καθαρό μυαλό, καθαρός λόγος, τακτοποιημένος. Και είναι αυτό που κάνει την ανάγνωση, για κοινωνίες που απλά και τόσο σύντομα δεν υπάρχουν πια, ενδιαφέρουσα. Είναι σχετικό με το σήμερα; Ναι, γιατί είναι ντοκουμέντο, καταγραφή φωτογραφική εντυπώσεων. Και μια καλή πρόβλεψη είναι πάντα εκτιμητέα.

Αναθεώρηση των βασικών δογμάτων δεν έχει γίνει ρητά και επίσημα, άρα πρέπει να δεχτούμε ότι ο διεθνισμός, η κατάργηση και συγχώνευση των εθνών παραμένει τελικός σκοπός του συστήματος. Το σύστημα όμως, διατηρώντας τον ίδιο πάντα θεωρητικό εξοπλισμό, αναπροσαρμόζεται πρακτικά, ολοένα, στην ζωντανή πραγματικότητα που ξετυλίγεται και κυμαίνεται από μόνη της, με ποικίλους τρόπους που δεν τους είχαν προβλέψει οι θεωρητικοί. Έτσι, βγαίνουν στο φως συνδυασμοί καινούριοι της πραγματικότητας και της θεωρίας, που κι αυτοὶ προσδιορίζουν νέες, επίσης, απρόβλεπτες εξελίξεις.

Σωστά.