Jerzy Michalski (1924-2007) był badaczem dziejów politycznych, historii ustroju oraz historii prawa XVIII w., a także dziejów nauki w stuleciach XVIII i XIX. Dzięki rozległej znajomości archiwaliów polskich i zagranicznych (m. in. francuskich, pruskich, austriackich i saskich), kolejne dzieła Profesora stawały się naukowymi wydarzeniami, w istotny i trwały sposób wzbogacając naszą wiedzę. Ogromny autorytet, którym cieszył się w środowisku naukowym, Jerzy Michalski zawdzięczał wielkiej erudycji i przenikliwości badawczej, szerokim horyzontom porównawczym, a także wyjątkowej odpowiedzialności za słowo. Jego dzieła o zakroju syntetycznym to: Z dziejów Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1953), fragment dotyczący lat 1795-1862 w Historii Nauki Polskiej (1977), lat 1764-1795 w Historii dyplomacji polskiej (1982), całego XVIII wieku w Historii sejmu polskiego (1984) oraz biografia ostatniego króla - Stanisław August Poniatowski (2009). Był autorem monografii: Studia nad reformą sądownictwa i prawa sądowego w XVIII wieku (1958), Polska wobec wojny o sukcesję bawarską (1964), Schyłek konfederacji barskiej (1970), Rousseau i sarmacki republikanizm (1977), Sarmacki republikanizm w oczach Francuza. Mably i konfederaci barscy (1995). Praca o Rousseau została wydana także po angielsku: Rousseau and Polish Republicanism (2015).
Jerzy Michalski był również autorem licznych i ważnych artykułów naukowych, z których część została zebrana i przedrukowana w dwóch tomach jeszcze za Jego życia (2007). Dalsze udostępniamy Czytelnikom w przedkładanym tu tomie trzecim. Oprócz zagadnień politycznych, społeczno-gospodarczych oraz studiów z dziejów ideologii i myśli politycznej, znajduje się w nim szereg tekstów poświęconych historii prawa epoki stanisławowskiej, dziedziny, w której Jerzy Michalski miał wyjątkową wśród historyków wiedzę. W końcowej partii niniejszego tomu zamieszczono kilka najważniejszych recenzji, stanowiących probierz rangi krytyki naukowej Profesora. Tom kończą uzupełnienia do Jego bibliografii. Przystępna forma i język wielu zamieszczonych tu artykułów sprawiają, że są to teksty dostępne nie tylko dla badaczy XVIII w., ale także dla szerszego grona czytelników zainteresowanych losami Rzeczypospolitej w dramatycznej epoce rozbiorów.
ISBN 978-83-65350-61-9
Spis treści rozdziałów książki Jerzego Michalskiego STUDIA I SZKICE HISTORYCZNE z XVIII i XIX w.
I. ZAGADNIENIA SPOŁECZNO-GOSPODARCZE
1) Sprawa dysydencka a zagadnienia gospodarcze w opinii publicznej w pierwszych latach panowania Stanisława Augusta.
2) Na marginesie tzw, supliki torczyńskiej
3) Sprawa chłopska na sejmie 1773-1775
4) Zagadnienie polityki antycechowej w czasach Stanisława Augusta
5) Miasta polskie w XVIII wieku
6) Rola polityczna mieszczaństwa warszawskiego w okresie Sejmu Czteroletniego
7) Z problematyki odgórnej reformy miejskiej w okresie Rady Nieustającej
8) Problematyka reformy miejskiej w pierwszych latach panowania Stanisława Augusta
9) Pomysły uaktywnienia gospodarki polskiej w pierwszej połowie panowania Stanisława Augusta
II. IDEOLOGIA I MYŚL POLITYCZNA
10) Propaganda konserwatywna w walce z reformą w początkach panowania Stanisława Augusta
11) Tendencje unifikacyjne i centralistyczne w Polsce w drugiej połowie XVIII w.
12) Stanisław Konarski wobec sarmatyzmu i problemu europeizacji Polski
13) Mentalność polityczna konfederatów barskich
14) Z problematyki republikańskiego nurtu w polskiej reformatorskiej myśli politycznej w XVIII wieku
III. SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I POLITYKA WEWNĘTRZNA
15) Mably o położeniu Polski
16) Duc de Lauzun i próba zbliżenia francusko-rosyjskiego
17) Problematyka polskiej elity politycznej XVIII wieku
18) Położenie międzynarodowe Polski w dobie Konstytucji 3 Maja
19) Sługa dwóch panów. Chrystiana Wilhelma Friesego dziennik dla Mikołaja Repnina i raporty dla Jacka Ogrodzkiego z lat 1765-1767
20) Od wrogości do przyjaźni: Czartoryscy wobec Karola Radziwiłła ,,Panie Kochanku"
21) O zmianę rosyjskiego ambasadora w Warszawie (zabiegi magnackiej opozycji w latach 1775-1776)
21) Sprawa zwrotu ponadtraktatowych nabytków austriackich i pruskich po pierwszym rozbiorze
IV. WOKÓŁ SEJMU 1776 ROKU
22) Rzekoma próba oderwania Wielkiego Księstwa Litewskiego od Rzeczypospolitej po I rozbiorze
23) Sprawa wyboru posłów dysydentów na sejm 1776 roku
24) Publicystyka i parapublicystyka doby sejmu 1776 roku
25) Wokół powrotu Karola Radziwiłła z emigracji pobarskiej
26) Początki opozycyjnej działalności Franciszka Ksawerego Branickiego
27) Konflikt między kuzynami (Stanisław August i Adam Kazimierz Czartoryski w latach 1775-1776)
V. PRAWO
28) Problem "ius agratiandi" i kary śmierci w Polsce w latach siedemdziesiątych XVIII w.
29) Konstytucja 3 Maja
30) Francuski głos o projekcie Mably'ego reformy ustroju Polski
31) Zagadnienia reformy sądownictwa i prawa sądowego w początkach panowania Stanisława Augusta