التبیان فی تفسیر القرآن

by شیخ طوسی

Unknown Binding

About the author

ابو جعفر بن حسن طوسی معروف به "شیخ الطائفه" در سال 385 هـ.ق در خراسان چشم به جهان گشود. او یک ی از ستارگان درخشنده ی آسمان جهان اسلام بود که آثار ونگاشته ی فراوانی در فقه و اصول و حدیث و تفسیر و کلام و علم رجال دارد.

اصل ونسب شیخ طوسی به خاندانی مشهور به علم و دانش باز می گردد. فرزند وی شیخ ابو علی ملقب به "مفید دوم" یکی از فقهای گرانقدر بود و بنابر آنچه در کتاب المستدرک (ج3، ص 498)ذکر شده است، او کتابی با عنوان "الامالی" داشته است همچنین شرحی بر کتاب "النهایه" پدر خویش را نگاشته است.

همچنین به نقل از کتاب "لؤلؤة البحرين"، دختران شیخ نیز از فقیهان با فضیلت بشمار می آمده اند. شیخ ابو علی فزرندی بنام شیخ ابو الحسن د اشت که به مقام مرجعیت دینی شیعیان و ریاست حوزه ی علمیه نائل شده بود. عماد طبری می گوید:" اگر فرستادن صلوات بر غیر از پیامبران جایز بود من بر این مرد صلوات می فرستادم. سرانجام شیخ ابو علی در سال 540 هـ.ق درگذشت.

شیخ طوسی در سال 408 هـ.ق و در سن بیست و سه سالگی به بغداد مهاجرت کرد. و در آنجا رهبری دینی و مرجعیت تقلید و ریاست علمی را پس از استاد خویش سید مرتضی علم الهدی بدست گرفت.

شیخ طوسی پنج سال در نزد شیخ مفید به شاگردی مشغول بود همچنین مدت زمانی طولانی را در نزد سید مرتضی علم الهدی به فرا گیری علم و دانش گذراند. سید مرتضی علم الهدی استاد شیخ طوسی در سال 436 هـ.ق فوت کرد. شیخ که پس از او رهبری شیعیان تا سال 448 هـ.ق بدست گرفته بود اما بعد از آنکه نا آرامی ها و درگیری ها یی در شهر رخ داد و منزل شیخ غارت و کتابخانه اش به آتش کشیده شد، ایشان ناچار شدند تا از بغداد به نجف اشرف مهاجرت کنند و پس از آن حوزه ی علمیه نجف را در آنجا بنیانگذاری نمود و سرانجام در سال 460هـ.ق در گذشت و پیکر وی نیز در نجف اشرف به خاک سپرده شد.

شیخ طوسی کتابی در فقه با عنوان "النهایه" دارد و سابقا این کتاب در حوزه های علمیه تدریس داده می شد همچنین کتاب د یگر وی در فقه با نام " باسم المبسوط حیث یفتح آفاقا" می باشد که افق های جدیدی را بر علم فقه گشود. کتاب دیگر شیخ " الخلاف" است و شیخ در آن به آرای فقهی دو فرقه ی امامیت و اهل تسنن پرداخته است و علاوه بر دیگر کتاب های فقهی شیخ.

علما تا قرن گذشته شیخ طوسی را با نام " الشیخ" می شناختند و شیخ مفید و شیخ طوسی را با نام " الشیخان" (دو شیخ) بیاد می آوردند. پس از فوت سید مرتضی علم الهدی شیخ رهبری و ریاست شیعیان را بر دوش گرفت. خانه ی شیخ در محله ی الکرخ شهر بغداد قرار داشت و علما و فضلا از اقصی نقاط عالم برای حضور در محضر او و سیراب شدن از علم و دانش شیخ به سوی او می شتافتند.

شهرت شیخ به سراسر جهان رسید و حتی توانست تا دیوار کاخ عباسیان را درنوردد. با کمک های پادشاهان بویهی، قائم بامر الله عباسی کرسی تدریس علم کلام در مرکز خلافت شهر بغداد را به وی سپرد. در آن وقت این جایگاه اهمیت فراوانی داشت چونکه این منصب به غیر از بزرگترین عالم سپرده نمی شد و از این می توان فهمید که در آن دوران هیچ کسی به توانایی علمی و فرهنگی وی نبوده است.

ترک های سلج وقی وقتی که به بغداد حمله کردند مرکز خلافت را اشغال کرده و توانستند به علت ضعف بویهیان سلسله ی آنان را منقرض کنند. عبد الملک وزیر سلطان طغرل بیگ که کینه ی شیعیان را در دل داشت حمله های گسترده ای را بر خانه های آنها در شهر بغداد کرد و فرمان غارت شیعیان را صادر کرد و خانه ها را به آتش کشید و تعداد فروانی از علما و سرشناسان شیعه را از دم تیغ گذراند. همچنین این غارت کنندگان به خانه ی شیخ طوسی یورش بردند و منزل غارت و کتابخانه اش را سوزاندند.

پس از این رخ داد شیخ طوسی به نجف اشرف مهاجرت کرد.

نجف اشرف دهکده ای بود که در آن چندی از شیعیان در کنار آرامگاه امام امیر المؤمنین (ع) ساکن بودند. شیخ پس از رسیدن به نجف اشرف و فروکش کردن این نزاع های تعصبی و کورکورانه که بر علیه علم و علما پدید آمده بود، حوزه ی علمیه را پایه گذاری کرد. و حوزه ی علمیه نجف چراغ راهی شد برای روشنایی عاشقان علم و معرفت اسلامی و تبدیل به بزرگترین حوزه ی علمیه در طول تاریخ تشیع گشت.

شیخ طوسی دو کتاب مرجع مهم را از چهار کتاب مرجع شیعیان را نگاشته است. این دو کتاب " تذهیب الاحکام" و "الاستبصار" که هر دو از کتاب های منبع روایت که مسائل فقهی و احکام شریعت از آنها استناد می گیرند، بشمار می آیند.

از دیگر آثار و نگاشته های شیخ طوسی:

1. النهایة

2. المبسوط

3. الخلاف

4. عدة الاصول

5. الرجال

6. تمهيد الاصول

7. التبيان

شیخ طوسی در شب دوشنبه مصادف با بیست و دوم ماه محرم الحرام سال 460 هـ.ق جان به جان آفرین تسلیم کرد و پیکر وی در خانه اش در نجف اشرف به خاک سپرده