De waarheid doet er tegenwoordig niet meer toe in het nieuws, lijkt het wel. Maar was het vroeger beter? Spoken neemt de lezer mee naar een betrekkelijk recent verleden waarin sociale media nog niet bestonden: de oorlogen die de Amerikanen hebben uitgevochten in Vietnam, Koeweit en Irak. Elke oorlog wordt belicht aan de hand van een fascinerend geval van nepnieuws dat de Amerikaanse bevolking overtuigde van de noodzaak om te vechten. Het nepnieuws over een gevecht op zee dat niet had plaatsgevonden maar wel werd gewroken; het nepnieuws over meer dan driehonderd premature baby’s die op een koude ziekenhuisvloer stierven; en het nepnieuws over de heldhaftige redding van een dappere soldate. Pien van der Hoeven ontrafelt ragfijn het complexe verleden waarin leugen en waarheid zijn verweven.
Pien van der Hoeven (1967) is historicus en mediaspecialist. Zij schreef onder meer Hoed af voor Marshall en promoveerde aan de Universiteit Leiden op Het succes van een kwaliteitskrant. De ontstaansgeschiedenis van NRC Handelsblad. Ze was verbonden aan de afdeling journalistiek van de Rijksuniversiteit Groningen en doceerde ook aan andere universiteiten.
Het eerste dat sneuvelt tijdens een oorlog is de waarheid.
Waarschuwing: als je dit boek leest, geloof je nadien geen woord meer van wat er in de media gezegd wordt. Dit is werkelijk hallucinant om te lezen. En eng, om te lezen hoe wij met z'n allen voorgelogen worden. Ja, ook al voor de komst van sociale media.
Ik las dit boek als research voor een eigen schrijfproject over nepnieuws. Wist ik veel dat dit een horrorverhaal was.
Als je wapensystemen maakt, dan wil je ze ook testen en gebruiken.
Ik lees niet vaak non-fictie, en als ik het doe is het meestal met tegenzin. Zelden word ik in zo'n boek meegesleept, maar Pien van der Hoeven schrijft zo vlot dat ik dit maar moeilijk kon wegleggen. Een aanrader voor iedereen die dit thema interesseert.
Timing is alles in communicatie. Een tijdelijke misleiding en onderdrukking van de waarheid is meestal voldoende.
Terechte aandacht voor een belangrijk onderwerp, nepnieuws. Althans het door de journalistiek overnemen van verhalen opgedist door de (militaire) overheid zonder eigen onderzoek te doen. De auteur behandelt drie casussen uit de Westerse oorlogen in Vietnam en Irak (1 en 2). Vietnam krijgt meer aandacht dan de meer recente oorlogen. Soms gaat zij aan de haal met persoonlijke meningen (‘schofterige mediabazen’?! - p. 147) en ‘patriottistisch’ is volgens mij geen goed Nederlands. Maar de auteur heeft een zinnige boodschap: ‘check your sources’ en blijf kritisch. Zette me o.a. denken over de berichtgeving over de huidige oorlog in Oekraïne…
Ik ben geschokt. Ik wist wel dat we voorgelogen waren bij de oorlog in Irak. Maar dat de overheidscommunicatie georkestreerd werd door een pr-bureau dat miljoenen betaald kreeg, dat er doelbewust journalisten vermoord zijn, dat de wapenindustrie een grote rol speelt bij het ontstaan van oorlog, ik wist het niet. En dan heb ik het over de VS. Lang leve de onafhankelijke pers. Zolang die bestaat, is er kans dat het andere verhaal ook verteld wordt.