Błony umysłu

by Jolanta Brach-Czaina

„Jolanta, córka Ireny, wnuczka Bronisławy, prawnuczka Ludwiki” – gdy na okładce pierwszego wydania tej niezwykłej, filozoficznej opowieści o człowieku zamiast tradycyjnego imienia i nazwiska pojawiły się imiona przodkiń Jolanty Brach-Czainy, zapanowały zdumienie, konsternacja i zachwyt. Dopiero odkrywaliśmy w Polsce herstorię, a ludowa historia kobiet dopiero zaczynała być opowiadana.

Niewiele jest książek równie przełomowych dla polskiej filozofii i literatury jak dzieła Jolanty Brach-Czainy. Wielokrotnie cytowane i dyskutowane stały się kluczowe dla zrozumienia tego, kim jesteśmy.

W rozważaniach zebranych w Błonach umysłu Brach-Czaina przypomina – podobnie jak w legendarnych Szczelinach istnienia – o rytuałach, które wypełniają naszą codzienność. Ale co wynika z faktu, że żyjemy? I jak żyć w świecie, który ciągle się przeobraża?

Zdaniem filozofki ludźmi stajemy się poprzez relacje. „Jestem wśród innych tak, jak oddycham”, pisze. Błony umysłu są zaproszeniem do przyjrzenia się na nowo światu ludzi, zwierząt, roślin i pojęć. Zaproszeniem nieustannie aktualnym, bo zawsze w swojej zachłanności „kurczowo ściskamy okruchy świata, żebrząc o życie”.

Genres: Polish Literature, Philosophy, Feminism

260 pages, Paperback

First published November 1, 2003

About the author

Polska filozofka i feministka; profesor filozofii, wieloletnia wykładowczyni akademicka; autorka i współautorka książek z zakresu estetyki, filozofii sztuki i kultury, antropologii, gender studies.

Reviews

[Jowix · Rating 4 out of 5]

4,5
Jolanta podejmuje subtelną, ale niezwykle ożywczą krytykę zachodniej filozofii, rozgwieżdżając podmiot - otwiera go na procesualność i bezkresną zmienność, na wymianę oddechów z przyrodą, wewnętrzne życie organów, comiesięczne odnowy i małe wolności.
Ja się nie znam na filozofii, nie wiem czy to są wielkie odkrycia, czy kompletna wtórność wobec innych autorek, ale nie potrzebuję chyba instancji odkrycia, po prostu cudownie było brać udział w rozgwieżdżaniu i kontemplowaniu rozmaitych sposobów istnienia, osadzać je w codzienności.
Jedyne co czasem mi zgrzytało to swoista autorce tonalna egzaltacja, drobne zabiegi stylistyczne, czy rytm zdań, które nie do końca trafiają w moją wrażliwość. Ale to drobiazgi, Błony umysłu to świetna lektura.

[Aleksandra Pakieła · Rating 4 out of 5]

„Błony umysłu” Jolanty Brach-Czainy, polskiej filozofki i feministki to - znów, jak w przypadku moich ukochanych, wymiętoszonych, popodkreślanych „Szczelin istnienia” - lektura, podczas której czytelnicy czują się jak zawieszona w locie ważka. Autorka jak nikt inny potrafi zatrzymać kadr swojej opowieści o świecie, zrobić maksymalne zbliżenie na detal, by pokazać nam go z czułością, w niezwykle ostrych konturach.
Myślę, że w tych czasach potrzebujemy takich lektur. Potrzebujemy tego zatrzymania, skupienia, chociaż na chwilę, na najdrobniejszych elementach tego, co tworzy naszą najbliższą rzeczywistość.

Ciężko pisać o tej książce w sposób, który nie ocierały się o banał. Bo jak napisać, że zachwycałam się opisem kropli wody? Że bardzo spodobało mi się określenie wrzosu jako „kwiatu kontekstowego” i zdanie „Kto pije herbatę z kubka, nie wie, co to przemijanie”? Jak opowiedzieć, że przepis na kabaczka przeplata się tu z historią o przemijaniu?

Jolanta Brach-Czaina odziera umysł z błon i pomaga nam zajrzeć tam, gdzie chyba coraz rzadziej zaglądamy. Będę do lektury wracać, smakować ją i przypominać sobie o tym, co tak małe i tak ważne.

[nika · Rating 4 out of 5]

kto roz­po­zna sie­bie w li­ściu ma­li­ny, temu nie prze­szka­dza wie­lość wizji świa­ta, jakie two­rzą inni

[carol. · Rating 5 out of 5]

nie należy też obawiać się wewnętrznego krwawienia, jakie tym oczyszczającym procesom musi towarzyszyć.

ze szczególnych względów zaczynam zbiór mojego wzruszenia, zachwytu, najpiękniejszego krwawienia mych błon umysłu, od końca wielkiego, acz maciupeńkiego, dzieła jolanty. bo jest on uwieńczony pięknym wstępem ku własnej, swobodnej, świadomej otwartości na złuszczanie się tego, co nas nęci, kusi: trwałości, przekoania, że płynność nie jest kluczowym zjawiskiem, cechującym wszechrzeczy. płynność tkwi we wszystkim. w każdym, bo nie ma rozróżnienia w świecie materii jednolitej, naturalnej, wynikającej z tych samych drobinek. wzrusza mnie do łez to, jak Jolanta łączy wielką, doniosłą naukowość z prostatą, umiłowaniem do prozaiki codzienności, detalicznego świata domowości, tego naszego błąkania się powszedniego, wśród bibelotów, dotykania liści, pocałunków wiatru, szumu malw. wydawało mi się, że moje zamiłowanie do wszystkiego, co związane ze samoświadomością bycia prostym, materialnym, fizycznym, umiejscowionym w "tu", a nie "ponad", "wyżej" czy "więcej", jest żenujące i dość infantylne. czuję teraz umiłowanie wobec własnej percepcji, objęcia jolanty, przesycone ufnością i czułością absolutną są dla mnie lekiem na tę czerń rozpaczy teraźniejszą, raka wrażliwości, który nas zżera w kapitalistycznych kostnicach łączności ze światem. odczuwam wielką wdzięczność dla twórczyni, kobiety wody, kwiatów, wszystkich zmysłów, ufnej matki myśli i błon umysłu.

drodzy – za słowem jolanty – bądźmy ufnie współobecni

[bart · Rating 4 out of 5]

to ten rodzaj ksiazki kiedy ktos cie zapyta o czym byla i ty mowisz ze tak naprawde to nie wiesz. nie mowie oczywiscie ze nie byla wartosciowa bo byly w niej ciekawe spojrzenia na rzeczywistosc.

[Senga krew_w_piach · Rating 5 out of 5]

Jestem tylko malutkim, głupiutkim robaczkiem, który stara się każdego dnia toczyć swoją kuleczkę. Rozmyślania nad złożonością świata zostawiam mądrzejszym od siebie. Czasem tylko odważę się zerknąć, spróbować zrozumieć i pozwolić sobie na moment zadumy. Lubię ten stan, kiedy czuję, że coś wprawia mój umysł w tryb pracy na najwyższych obrotach, uruchamia nowe połączenia, porywa w wyprawę w nieznane. Jolanta Brach - Czaina robi to zawsze.
Nie mam pojęcia o filozofii akademickiej, nie umiem szukać w jej tekstach odniesień, polemik i powiązań, mogę odbierać je tylko na poziomie filozofii życia codziennego - tej najbardziej przy człowieku - którego Profesorka jest najwybitniejszą obserwatorką i analityczką, zatrzymywać się razem z nią nad rzeczami na pozór błahymi, czy tak oczywistymi, że aż niezauważalnymi i zastanawiać się, czy wynika z nich jakaś nauka o mnie samej i o nas wszystkich.
Zdejmowałam kolejne błony z cebulki umysłu powoli, czytałam pojedyncze teksty co kilka tygodni, dawałam im przestrzeń, pozwalałam sobie na zachwyt, zdziwienie, zgodę, ale też opór. Zadziwiałam się jak głęboko można wetknąć nos pod pokrywkę i ile aromatów z tej zupy codzienności wywąchać. Niezwykła zdolność filozofki do wyszukiwania odzwierciedleń tego co zewnętrzne wewnątrz człowieka, pokazywanie nas jako istot stworzonych z ciała, krwi, wody i powietrza, umiejscawiania wewnątrz przyrody, budowanie nieoczywistych połączeń i odkrywanie znaczeń jest porywające. Każda najdrobniejsza sytuacja może być pretekstem do myślenia o czymś większym. Wgląd Jolanty w rzeczywistość jest bardzo kobiecy, czuły i pełen akceptacji, choć momentami zdaje się radykalny i niewygodny, bo burzy utarte przekonania. Jest przez to bardzo pociągający i zachęca do własnych poszukiwań.
O niezwykle odświeżającym i formułującym sposobie czytania świata przez myślicielkę wiedziałam już wcześniej, ale w „Błonach umysłu” odkryłam, że była ona też świetną pisarką. Jej język jest niezwykle malowniczy, ozdobiony sformułowaniami - perełkami. Opisywane sceny stają przed oczami jakby się w nich uczestniczyło. Czuć jak pachnie kabaczek po galicyjsku z kwiatem nasturcji, tak że ślinianki zaczynają pracować. Czuć zimno kafelków, o które w letni dzień opiera się babcia i słychać sapanie pieska, który zasnął na jej stopie. I zdania takie jak ”Kto pije herbatę z kubka nie wie co to przemijanie” albo „Trzymać się powietrza to znaczy być realistą” - czyż nie są wspaniałe?
Wielbię Jolantę Brach - Czainę, jestem jej wyznawczynią i uczennicą.

[AnnaM · Rating 4 out of 5]

To ciekawe, jak można filozoficzny dyskurs ubrać w metaforyczne miniatury... Jolanta, córka Ireny, wnuczka Bronisławy, prawnuczka Ludwiki (jak sama podpisuje się autorka) zaczyna od podważenia "wyschniętego, martwego" koryta przekonań filozofów, że codzienność, cielesność i "oczywistości" istnienia nie nadają się do zgłębiania odwiecznego pytania "kim jestem". Zajmuje się oddechem, wnętrzem-zewnętrznem, skórą, tajemnicami fizjologii i ludzkiego ciała, by dotrzeć pod koniec do idei menstruacji jako "drastycznego odradzania się". Czy możemy przyjrzeć się temu, jak można raczej wątpić niż wiedzieć? I zajmować się odradzaniem "blon umysłów"? Lektura dla otwartych na to odradzanie, ze zdolnością do zadziwienia i zaciekawienia, co może zmieniać kobieca perspektywa w filozofii i w myśleniu o świecie. >>> (...) od tysięcy lat ludzka wyobraźnia chłeptała krew towarzyszącą śmierci i podnosiła rzeź do rangi najwyższych wartości. Jedynie wypływającą naturalnie krew miesiączkowania okładano anatemą, ukrywano, wywabiano i puszczano w niepamięć" <<<

[Hansu · Rating 4 out of 5]

I actually liked it much more than her first book, "Szczeliny istnienia". It feels fresh, the thoughts are crisp, the sentences draw in with the vivid images. The pleasure of unfurling word after word, stitching together the meanings, was like slow melting tasty candy on my tongue.

[Aleksandra]

ludzka kultura polega w dużej mierze na niszczeniu, by po latach podziwiać podświetlane gruzy i umieszczone w muzeach skorupy

[natala · Rating 5 out of 5]

kocham

[Julian · Rating 4 out of 5]

4,5
Znacznie bardziej przystępna niż Szczeliny Istnienia. Mniej intensywna ale równie wciągająca. Choć może porównanie do Szczelin zbiasowane bo czytałem kilka lat temu. Konieczny reread i powrót do tej opinii.

[Fikcja_fikcja · Rating 5 out of 5]

Wspaniale!

[Błażej · Rating 4 out of 5]

Raz bardziej raz mniej chwytały mnie te miniaturki, ale ich żywa amorficzność jest niezaprzeczalnie urzekająca. Treściwe i nieokreślone jak szum lasu.

[Karolina · Rating 5 out of 5]

Filozofia codzienności, powszednie rytuały, wrzosy i wnętrzności, tożsamość kobiet, powietrze i oddychanie, uniwersalne warstwy i przestrzenie istnienia, sedno istoty człowieka - kim i jak jesteśmy, a także przepis na kabaczka po galicyjsku! „(...) nigdy nie przystałabym na degradowanie prostych życiowych czynności, bo właśnie one wydają mi się najbardziej znaczące”.

[Maczek · Rating 3 out of 5]

Przemyślenia wzniosłe i poruszające w przykry sposób kontrastują z indywidualistycznymi, wyższościowymi, czy wręcz zadufanymi. Tak jak zachwyciłem się na początku, tak kończę raczej zawiedziony, zwłaszcza wątkami dotyczącymi zwierząt, które zakrawają o swoiste okrucieństwo przez zaniechanie.

[wika67 · Rating 3 out of 5]

3.5

[doma &#x1f9a2; · Rating 4 out of 5]

4,5

[Justyna Kania · Rating 5 out of 5]

4.5

[Kasia B · Rating 5 out of 5]

Brach-Czaina jak nikt inny potrafi pisać o zwykłych sprawach i codzienności. Uwielbiam

[Drozniczka · Rating 4 out of 5]

Czytanie Brach-Czainy nie zmusza, ale zachęca do głębokiego namysłu nad światem i rzeczami. Często nad światem, który ignorujemy: prania, roślin, posiłków. Mamy obecnie w kulturze i pop-psychologii zwrot medytacyjny, zwrot w "uważność", ale jeśli ktoś nie znajduje w nim ratunku dla siebie, może spróbować oglądania świata przy pomocy Błon umysłu.

[Oliwia · Rating 4 out of 5]

"To wielka strata, gdy niezdolność do pełnej koncentracji rozrzedza nasze istnienie."

[sara · Rating 5 out of 5]

Podjęłam kolejną próbę z twórczością autorki po Szczelinach Istnienia, które lekko mnie zawiodły — bez dwóch zdań, było warto