In een snikheet Congo probeert een man zich te ontdoen van een Afrikaans beeldje. Het werd hem geschonken, argeloos. Begerig nam hij de intrigerende figurine aan van Remi, zijn oude professor, van wie hij plots de secretaris werd. Met het beeldje gaf de prof ook zijn onrust door, en verplichtte hij zijn secretaris tot grootse dingen.
Jarenlang stuurt de professor hem uit naar priesters en dokters, zieners en genezers van alle slag. Zelfs charlatans. Gaandeweg ontdekt de secretaris, eerst nog naïef en sceptisch, welke last hij op zijn schouders torst. De vraag is: hoe kan hij zich ontdoen van die persoonlijke ban, de rusteloosheid en koloniale schuld. De tijd wijst het uit.
De minzamen is subliem en gedurfd. Koen Peeters werpt vragen op over het mysterieuze, het menselijke en de geschiedenis, waar niemand aan ontkomt. Bovendien slaat Peeters op wonderlijke, epische wijze een brug naar zijn succesrijke roman De mensengenezer, in een nieuw boek dat minstens zo betoverend is.
Ik kon niet zo veel met dit boek. Mooie zinnen werden afgewisseld door voor mij wat te bloemrijke passages. Het is een stil boek, bijna meditatief, met weinig spanning of plot. Als je graag wil lezen over de ongrijpbare aspecten van het menselijk bestaan, gegoten in een roman over de vriendschap een professor en zijn secretaris, dan is dit je boek. Verder gaat het over kolonialisme, genezen en opgroeien in verschillende culturen, Congo, de Kempen en de kerk. Als je daar enthousiast van wordt, dan veel plezier ermee:)!
Wat een bijzonder boek. In een mengeling van fictie en feiten wordt een portret geschetst van professor antropologie Renaat de Visch. Tijdens zijn laatste levensjaren fungeert de schrijver gaandeweg meer en meer als zijn persoonlijk secretaris en legt bezoeken af aan allerlei mensen uit zijn entourage, de minzamen. Mensen die zich vanuit verschillend perspectief bezighouden met het ongrijpbare: religieuzen en kunstenaars, verzamelaars en antropologen, een magnetiseur en en een exorcist. Het gaat over genezende rituelen en bezielde voorwerpen en over de voorzichtige vriendschap tussen de professor en zijn secretaris. Voorzichtigheid kenschetst ook dit boek. Geen oordelen, geen interpretaties, maar zorgvuldige beschrijvingen van ongrijpbare aspecten van menszijn. Tegelijk zijn er de mooie afwisselende natuurbeschrijvingen waardoor het geen zweverig geheel wordt. Het is geen makkelijk boek, dat je in elke stemming of omstandigheid zal aanspreken, daarvoor is het verhaal, de bedoeling ervan, lange tijd te ongrijpbaar. Maar op het goede moment gelezen, is het een prachtig boek.
Een boek dat je voor altijd met je meedraagt. Het geeft betekenis aan de context van ons menselijk bestaan, de werelden in de wereld. Meesterlijk geschreven!
Couldn’t connect with the story as much as I expected I would. This is a book I chose based upon that great cover, but well as the saying goes: don’t judge a book by its cover alone!
Otherwise it’s written beautifully and tells a story, it only takes time to understand the meaning of it all… the why!
It did spark an interest for Belgian’s colonial history (not a pretty one) so I started reading Congo by David van Reybrouck because of this novel. So I might get even more educated now!
Maybe I should have read ‘De Mensengenezer’ first, by the same author, because the character of Remi is the main character in that one as well!
Op zoek naar alle ‘minzamen’ die Remi ooit heeft ontmoet Nieuwe roman van Koen Peeters heeft opnieuw de ongrijpbaarheid van het bestaan als thema.
Trouw
Gerwin van der Werf28 november 2021 ‘Geloof mij, soms is een roman meer dan een boek en dringt hij zich met ijzeren wil aan een schrijver op.’ Dit schrijft Koen Peeters in het nawoord van De minzamen. Een boek met een noodzaak, een dwingend karakter: het heeft iets ouderwets romantisch. Bij Peeters zijn objecten bezield, dat is waar hij over schrijft, over Afrikaanse beeldjes en maskers, voorwerpen die gemaakt zijn om de mens met het onvatbare in verbinding te stellen.
Waarom zou een roman dus geen ijzeren wil kunnen hebben? In De minzamen staan voortdurend verwijzingen naar de bezieldheid van voorwerpen: “Deze boeken zijn banale dingen, maar tegelijk zijn het ook rozige levende wezens van vlees en bloed.” Koen Peeters is een mysticus, nadrukkelijker nog dan bijvoorbeeld Oek de Jong en Frans Kellendonk.
Merkwaardige figuren Met De minzamen keert Peeters terug naar zijn succesvolle en originele roman De mensengenezer, waarmee hij in 2017 de ECI-literatuurprijs won. Schrijver en amateur-antropoloog Paul ontmoet zijn oude professor Remi bij toeval opnieuw en maakt op diens verzoek een overzicht van alle ‘minzamen’ die de hoogbejaarde antropoloog in zijn leven ontmoet heeft. Daarvoor spreekt hij met missionarissen, priesters, antropologen en psychologen, kunstenaars, verzamelaars, handopleggers. Kleurrijke en merkwaardige figuren, geleerde mensen en halve charlatans.
Volgens Remi hebben ze een ding gemeen, ze zijn allen minzaam, dat wil zeggen: zij hebben een bepaalde gevoeligheid voor mystiek, voelen zich in verbinding staan met het hogere en hebben er hun levensdoel van gemaakt de mensen te helpen met wat die niet kunnen begrijpen: hun sterfelijkheid, het toeval, het kwaad, alles wat hen lijkt te beheksen.
Een priester die succes heeft als exorcist Remi is zelf een ‘minzame’, hij is de ultieme rationalist die met behulp van zijn verstand heeft vastgesteld dat er meer is tussen hemel en aarde, dat het mysterie bestaat – en als daar geen hogere macht voor verantwoordelijk is, dan is het de mens zelf. En o ja, die naam, Remi: een minzaam mens is van nature op zichzelf en eenzaam. Dat blijkt ook wel uit de bezoeken die Paul aflegt aan al die wonderlijke minzame types. Zo is er een priester die succes heeft als exorcist, niet omdat hij dat zelf wil maar omdat het hem gevraagd werd begon hij bepaalde rituele handelingen uit te voeren – en het bleek te helpen. In feite is hij een soort therapeut, net als pater Jakob met zijn wierook en ‘Bijbelse bricolage’, Bea met haar poppetjes die de ziel spiegelen en de licht frauduleuze handoplegger Pierre die net iets te gretig Pauls gedachten probeert te lezen. ‘Want: zouden minzamen zomaar belangeloos zijn?’
De roman bestaat uit de portretten van deze minzamen en Pauls ontmoetingen met zijn leermeester. De bezoeken van Paul aan de professor doen aan als Socratisch gesprekken. Dat is passend, want het boek is een eerbetoon aan Renaat Devisch, Peeters’ oude professor die ook in De mensengenezer al de gedaante van Remi had gekregen. Het gaat in deze roman ten diepste om het tonen van Devisch’ manier van denken, doceren, en zijn. Verwacht daarom geen spannend boek over Afrikaanse beeldjes en mysterieuze krachten. De minzamen is allereerst een filosofisch boek.
Krachteloze echo Ondertussen spelen die beeldjes wel een belangrijke rol, net als in De mensengenezer. Remi wil ook af van zijn indrukwekkende verzameling Congolese kunstvoorwerpen. Of liever: krachtvoorwerpen, want kunst is wat de westerling ervan gemaakt heeft. Peeters maakt duidelijk dat de geldwaarde die wij toekennen aan de beelden – gebaseerd op het antiekgehalte – niets te maken heeft met de waarde als ritueel object. Een Yaka-beeldje dat Remi aan Paul schenkt, blijkt vrij nieuw en dus waardeloos te zijn, maar steeds voelt Paul ongemak bij het beeld, hij wil ervan af. Uiteindelijk geeft hij het beeld door aan een man die hij in Kinshasa ontmoet, zodat het beeld terug in Congo is en het misschien zijn oorspronkelijk beoogde waarde kan krijgen: mensen helpen of genezen.
Het valt niet te ontkennen dat De minzamen, hoewel zelfstandig te lezen, een De mensengenezer-revisited is. Personages, thematiek, beelden en plaatsen, alles komt terug. Beide boeken gaan over de ongrijpbaarheid van het bestaan, over mensen die het onvatbare proberen te vatten. Het fascinerende van De mensengenezer was dat het boek zelf ook iets onduidelijks en onvatbaars had, en zodoende samenviel met zijn thematiek. De sfeervolle scènes en beelden uit de Westhoek (de streek rond Ieper) en Congo hebben in De minzamen een wat krachteloze echo gekregen.
Daar staat wel iets tegenover. Het boek geeft een preciezer, duidelijker omlijnd beeld van de rol van ‘onzegbare krachten’ in het leven, en van hen die deze krachten proberen om te zetten in iets heilzaams. Dat is wat Koen Peeters beoogd moet hebben, wat hij bedoelde met de ‘ijzeren wil’ van dit boek.
De book description hierboven grijpt naast de essentie van het boek. Het lijkt me niet zinvol “ De mimzamen” te lezen zonder voorafgaande lektuur van “ De Mensengenezer”
Loepzuiver geschreven (ars celare artem!), sterke portretten, knap gedoseerd. Eerder cerebraal en zuinig in emoties weet het net daardoor op het juiste moment zacht te beroeren, zoals de tijd Remi's hand vastneemt op het moment dat hij lijkt te denken dat ze al weg is.
"De tijd raakt hem niet aan. Zij geeft geen zoenen, knuffelt niet. Zij blijft op afstand, bescheiden en discreet. Bij gelegenheid neemt ze wel's een hand vast maar nooit loopt de tijd enthousiast de kamer binnen, ze praat niet luid." (p.249) Vervang in dit citaat "de tijd" door "het boek" en je weet wat voor boek je met De minzamen in handen hebt.
"In de ontmoeting spiegelen we elkaar en laten daardoor sporen achter op onszelf. Al is de spiegeling troebel en onvolmaakt, we gedragen ons even als de andere, uit nieuwsgierigheid en ook om de andere te verleiden of niet af te schrikken. Het is de gelijkenis die een besmetting is. Het is daardoor dat we veranderen." (p.279) Is er een betere manier om te ontmoeten dan in de beslotenheid van het lezen van een boek? Boeken veranderen mensen, dat is zeker, ze dragen de mogelijkheid in zich dichter bij jezelf te komen, door de herkennende ontmoeting en projectie stukjes aan je 'zelf' toe te voegen. Mijn 'zelf', allicht nooit voltooid, is door dit boek weer een beetje dichter bij wie zij worden zal.
Sommige boeken droom ik van. En lig ik ‘s nachts wakker van. Ze maken wat los. Dit is er een van. In dit vervolg op de mensengenezer maken we de de laatste maanden van Remi mee. Hij stuurt Paul op pad om op zoek te gaan naar ‘minzamen’. Mensen die de tekens tussen hemel en aarde kunnen duiden. Ook wordt er in gegaan op de kracht van voorwerpen. Het boek bevat prachtig geschreven zinnen. Om er een paar te noemen; ‘Doorgeven voor je vertrekt is de enige manier om te blijven’ maar ook ‘Ieder heeft zijn eigen raadsel waarvan hijzelf of zijzelf de bron nog moet vinden’. En dan de filosofische observaties die lang nagalmen. Deze geven me stof voor de komende dagen, misschien wel jaren; ‘In de ontmoeting spiegelen we elkaar en laten daardoor sporen achter op onszelf. Al is de spiegeling troebel en onvolmaakt, we gedragen ons even als de andere, uit nieuwsgierigheid en ook om de andere te verleiden of niet af te schrikken. Het is de gelijkenis die een besmetting is. Het is daardoor dat we veranderen.’ Vijf sterren. Ruim verdiend.
Koen Peeters is een echte taaltovenaar. Wat een prachtige, lucide en krachtige stijl. Het verhaal is een vervolg op 'De mensengenezer', waar Peeters de ECI-Literatuurprijs voor kreeg. Als de schrijver zijn oude professor in de antropologie opnieuw ontmoet, stuurt deze hem langs verschillende minzamen, wijze en bedaarde mensen die anderen helpen met wat er nog meer is tussen hemel en aarde. De professor heeft zijn kennis opgedaan in het duistere Congo, waar hij de rituelen van de Yaka-stam heeft bestudeerd. Het onzegbare is ook dichterbij, in de dingen waar we betekenis aan geven en herinneringen aan hebben. Vrijblijvend is het allemaal niet, het duistere is nooit ver weg. Dat maakt het lezen tot een spannende exercitie, die je nog lang nablijft omdat er veel onbeantwoord blijft.
Ik begrijp niets van dit boek. Het gaat over de antropoloog Remi en zijn ideeën over fetisjen uit Congo en de manier waarop een ex-student van hem meehelpt een en ander te ordenen, ook in beider hoofd, geloof ik, bijgestaan door een onoverzienbare en eindeloze batterij aan namen en mensen. Ik ben tot p.120 gekomen en weet nog steeds niet waar het eigenlijk over gaat en waar het naartoe gaat en al helemaal ontgaan mij de subtiele nuances die de flaptekst belooft. Ik hou ermee op, ik ben kennelijk te dom om 'datgene wat we niet kunnen benoemen of begrijpen' in me op te nemen of erdoor geboeid te worden. Overigens, de talloze flamingismen geven het verhaal een interessante couleur locale, dat valt weer mee.
Voor wie ooit het genoegen had de overleden antropoloog-psycho-analist Renaat Devisch te ervaren, is deze bezielde roman opnieuw, na De Mensengenezer, een schitterend eerbetoon. Koen Peeters neemt je als secretaris op sleeptouw met zijn professor, de onnavolgbare, zachte, toegewijde en verbazingwekkende avonturist. Bewildering!
3 sterren of vier? Met drie zou ik het boek oneer aandoen. Ik heb prachtige zinnen gelezen en dingen die tot diep nadenken stemmen. Mooi dat een boek dat kan doen. De 50 laatste blz zijn onvergetelijk voor mij. Eerst wilde ik afhaken maar tegelijkertijd was ik ook te geïntrigeerd om het boek zomaar naast me neer te leggen. Gelukkig maar!
Rijk boek , met een overdonderend aantal gesprekken met betrokkenen. Samen tasten zij en herinneren zij zich stukjes die aarzelend licht werpen op een oude hoogleraar antropologie. De verteller Paul blijft 'dienen', als secretaris - en tot een echte confrontatie/verbinding komt het niet, daarvoor is de Paul te serviel. De gesprekken zijn soms lucide, soms ook zweverig.
Dit boek sprak mij aan vanwege de kaft. De inhoud was totaal niet wat ik had verwacht, maar toch bleef ik lezen. Vooral de zinnen en het zoekende element sprak mij aan. Ook de vriendschap, hoewel vrij formeel vaak, vond ik mooi beschreven. Al met al van genoten, maar zou het mensen in mijn omgeving niet aanraden.
Een interessant boek, zacht geschreven en met een mild gevoel van melancholie. Toch kan ik mij moeilijk inleven in de relatie tussen Paul en Remi wat ik best jammer vind.
Mooie roman die wortelt in de koloniale geschiedenis van België en Congo. Lees als een vervolg op De mensengenezer (2017). Peeters is een uitstekend schrijver, die hoe dan ook meer aandacht verdient.