De huisvriend

by Heleen Debruyne

Waarom zou de veraste grootmoeder straf verdienen? Op zoek naar antwoorden verdiept het hoofdpersonage zich in haar familiegeschiedenis. We schrijven de late jaren zestig. De hele wereld lijkt te veranderen, maar in het burgerlijke, katholieke West-Vlaanderen blijft veel bij het oude. Haar vader gaat als kind wekelijks met zijn ouders naar de kerk, voor de vorm. Daarna wordt er gegeten, gedronken en naar Maria Callas geluisterd, vaak in het gezelschap van Albert, de rijke, excentrieke huisvriend. Hij betaalt ook alle gezinsvakanties naar de chique Europese oorden van plezier. Maar onder dat laagje van luxe en het goede leven schuilen onuitspreekbare, destructieve verlangens. Waarom fluisteren moeders dat zij hun kind niet bij Albert achter durven laten? En waarom lijkt liefde in dit milieu zo vaak een transactie? Heleen Debruyne vond de inspiratie voor De huisvriend in brieven en dagboeken van haar grootouders. Dat zette haar aan tot een verkenning van moederschap, liefde en intimiteit. Een verhaal over hoe het verleden koppig blijft doorwerken.

208 pages, Paperback

First published October 14, 2021

Reviews

[Julia Stappers · Rating 5 out of 5]

Ik wilde eigenlijk aan het derde seizoen van ‘Young Royals’ beginnen maar dit boek lag toevallig naast me op de bank en de voorflap overtuigde me zo dat ik niet meer kon stoppen. Dit was gisteren.
Ongelooflijk hoe alles mij deed denken aan mijn eigen grootouders. Ik herbeleef hun interieur, weinig verdoken minachting voor elkaar en het vluchten in drank, feest, lethargie en werk. “Blijf niet in je zelfgemetselde burgerlijke martelkamer zitten”. En tegelijk: context, tijdsgeest,…
Ook mooi hoe ze er in slaagt alles op zo’n organische wijze te doorvlechten met de literatuur en grote gebeurtenissen van die tijd.

[Inge Vermeire · Rating 3 out of 5]

Heleen Debruyne heeft een vlotte pen en haar visie op de maatschappij, zoals ze die in haar columns uiteenzet, kan ik wel appreciëren.

'De huisvriend' kon mij echter niet overtuigen. Ik vond dat ze in dit boekje te veel thema's wilde aanhalen waardoor veel zaken slechts aangeraakt werden en ze er niet in slaagde tot de essentie door te dringen.

Sommige verhaallijnen in 'De huisvriend' maakten me heel nieuwsgierig en dan is het toch frustrerend als daar niks mee gedaan wordt. Ik denk hier o.a. aan één van haar overgrootmoeders die wilde scheiden, een alleenstaande moeder was en in een oorlog terechtkwam. Hier zit volgens mij al een hele roman in - voor wie die roman kan schrijven. Maar verder dan een verwijzing naar deze vrouw raakt Heleen Debruyne helaas niet.

Heleen Debruyne's stijl komt, wat mij betreft, veel beter tot haar recht in korte, grappige, anekdotische columns dan in een boek, al dan niet fictie.

[Lili Bammens · Rating 4 out of 5]

Een fijne verrassing, dit boekje van slechts 199 bladzijdes.
Het begin is grappig en heel origineel: "Al drie jaar staat mijn grootmoeder in het tuinhuisje. In een roestvrijstalen urn – het goedkoopste model."
De inhoud kan je wel niet als grappig omschrijven.
"De huisvriend" gaat over de familie van de schrijfster, hoe vooral haar grootmoeder haar eigen zoon "ter beschikking" stelde voor de huisvriend, een rijke alleenstaande man met voorliefde voor jonge jongens, in ruil voor door hem betaalde copieuze diners en vakanties. Maar ook haar grootvader was schuldig. Hij was enkel met zichzelf bezig, zijn ambities en frustraties.
Het boek gaat over schuld en slachtofferschap, wat dat veroorzaakt, hoe het doorwerkt en hoe er mee wordt omgegaan. 
Graag gelezen.

[Remco Sleiderink · Rating 3 out of 5]

Na een wat aarzelende start uiteindelijk toch vlot uitgelezen. Familiegeschiedenis is zeker mijn ding maar ik had toch moeite in het verhaal te komen. Veel personages, veel omtrekkende bewegingen en misschien (ik aarzel) iets te veel een zucht naar sensatie?

[WillemC · Rating 4 out of 5]

Een korte familiekroniek waarin Debruyne in het verleden van haar grootouders duikt om de vraag te beantwoorden waarom haar vader als kind zo vaak alleen gelaten werd met Albert, de huisvriend, een pedofiel. Familiegeschiedenis en essayistische stukjes over psychologie, seksuele moraal, ... worden afgewisseld met fragmenten uit het dagboek van haar grootvader, die in een groot deel van deze roman de rode draad vormen. Alhoewel het hier en daar wat te veel verschillende kanten opgaat en wat haar grootvader schreef niet altijd even interessant is, is dit voor mij al bij al toch een geslaagde roman. 3,9/5

"Mijn vader komt met een anekdote uit zijn jeugd. Alsof hij ruikt dat we in de dagboeken van zijn vader zitten te lezen - ik voel me betrapt, al weken aarzel ik om hem over de schriften te vertellen, vrees dat zijn vaders versie van zijn kinderjaren een inbreuk zal plegen op zijn eigen herinneringen."

[Linda Duits · Rating 2 out of 5]

Niet voor mij, niet qua vorm en niet qua inhoud. Debruyne wisselt autobiografie af met wat matig essayistische beschouwingen op het patriarchaat en religie. Die versterken het oordelend karakter. Het kleine beetje plot dat er is kan je geen plot noemen: zowel zijzelf als haar personages maken geen enkele ontwikkeling door. Naar die personages, die ook haar familieleden zijn, is ze onnodig onaardig. Ik miste enige empathie, alle oordelen waren al geveld. In plaats van verder te kijken of te graven vult ze alleen maar in, en dat ook nog eens op basis van beperkte bronnen. Benauwend.

[Gijs Zandbergen · Rating 4 out of 5]

Hypocrisie, egoisme, pretenties, slachtofferschap en pedofilie in het West-Vlaamse Roeselaere, beschouwd vanuit het heden. Ik hoef de inhoud hier niet na te vertellen, maar ik heb genoten van de stijl en de vorm waarin het boek is gegoten. Als je over ernstige zaken zo humorvol, kritisch en met een mengeling van boosheid en mededogen kunt schrijven, ben je voor mij een hele grote.

[Inno van Lieshout · Rating 4 out of 5]

Boeiende en zeer broeierige familiegeschiedenis, mede geschreven aan de hand van dagboekjes van haar grootvader. Het boek speelt zich af in de jaren 60 van de 20ste eeuw in het nog streng katholieke Vlaanderen. Vlot geschreven.

[G M · Rating 4 out of 5]

"het burgerlijke keurslijf knelde al bij al behoorlijk comfortabel" (164)

[Margot Allegaert · Rating 3 out of 5]

3,5

[Mark · Rating 3 out of 5]

Ik hou van Heleen Debruyne's columns in Humo, waarin ze kleinigheden uit het dagelijkse leven koppelt aan grotere discussies en recente geschiedenis. Met 'De huisvriend' vervolgt Debruyne dit opzet, al heeft ze het hier soms moeilijk om de aandacht vast te houden. Met haar tweede roman keert ze terug naar het Roeselare (het lelijkste stukje Vlaanderen, als je het mij vraagt) van haar jeugd. In nagelaten brieven en dagboeken van haar grootouders vindt ze ontbrekende puzzelstukken waarmee ze inkijk krijgt in familiegeheimen en in de levens die haar ouders en grootouders voor zichzelf wensten maar nooit nastreefden, omdat "het burgerlijke keurslijf al bij al behoorlijk comfortable knelde". Centraal in de herinnering staat Albert, een rijke huisvriend wiens generositeit haar grootouders toelaat boven hun stand te leven. Albert was "een man over wie moeders fluisterden dat ze hun kind niet alleen zouden laten bij hem", wat hen niet weerhield om hun zoon - Heleens vader - regelmatig bij Albert te laten logeren.

[Serge Migom · Rating 4 out of 5]

Hoe schone schijn en het najagen van materiële welstand in het provincialistische Vlaanderen van de late jaren 1960-vroege jaren 1970 primeren op een 'normaal' gezinsleven en spontane menselijke interactie. Meer nog, een liefdevolle relatie wordt weggezet als iets bijna "onkies", ongemakkelijk en ongewenst. Ergens zindert nog een latent bekrompen katholicisme door in de leefwereld van de zichzelf zo belangrijk vindende burgerij van het provincienest in kwestie. Heleen Debruyne geeft je het gevoel dat je stiekem en gegeneerd zit mee te kijken naar de verkleurde beelden van amateurfilmpjes van familiefeesten en bijeenkomsten. Als een pijnlijke commentaarstem, vaak onthutsend narcistisch en banaal, wringt grootvader zich mee in beeld via dagboekfragmenten. Op alle vlak lijkt hij zijn leven gemist te hebben. Dat dat hele vreemde wereldje maar al te dicht staat bij ons dagelijkse bestaan, daar herinnert Debruyne ons aan in treffende analyses van ons eigen handelen (en de onmacht daarrond) vandaag.

[Jasmine Dep · Rating 4 out of 5]

Vlotte schrijfstijl waarbij zoveel kleine details zo herkenbaar aanvoelen als het aankomt op onze grootouders (van kanten papieren onderleggers tot de grotere thema’s). Hoe machtige personen alles konden doen en er nog mee weg kwamen en hoe het verleden daardoor intergenerationeel doorwerkt.

Ook in de opvoeding van mijn generatie is het herkenbaar ‘ hoe niemand had verteld dat de weg naar alles wat we willen bezaaid is met tegenslagen.’’Een kil theater waar niemand opveert om te applaudiseren voor onze kunstjes, zoals onze ouders dat deden voor elke kleurplaat die wij onder hun neus schoven, binnen de lijntjes gekleurd of niet.’ Mooi hoe alles samensmelt in the motherhood constellation van het hoofdpersonage en de hele ambivalente shift naar het moederschap.

Heel herkenbaar geschreven verhaal over het Katholieke West-Vlaanderen. Toch mis ik ergens diepgang, klaarheid over bepaalde inhouden die nog wat mysterieus blijven. Maar misschien is dat net het mooie, achterblijven met vraagtekens? En is dit juist wat Heleen wil overbrengen?

[Grietleest · Rating 3 out of 5]

Ik ben fan van de columns van Debruyne. En ook dit boek kon me bekoren. Ik herken er haar feministische nuchterheid in.
In de huisvriend wil ze het verhaal ontrafelen van haar grootouders. Die mij heel erg aan de mijne deden denken. Het Vlaanderen van weleer is erg herkenbaar.
De grootouders hebben een vriend aan huis. Een soort rijke eenzaat die erg gerespecteerd werd. Albert, Bertie voor de vrienden, ontwikkelde een ongezonde interesse in de papa van Heleen.
Ze probeert het niet ingrijpen van haar grootouders te kaderen.

Het ontbrak me in de huisvriend soms aan evoluerende personages. Heleen bleef trouw aan de geschiedenis en dat hoort misschien ook wel zo, al deed dat het verhaal soms wat doen kabbelen. Ik miste soms wat diepgang. Maar de herkenbaarheid en de rake bedenkingen van Debruyne maakten veel goed.

[Ruben Desmidt · Rating 3 out of 5]

Zowel het thema als de openingszin overtuigden met meteen om dit genomineerde boek voor de Boon 2023 te lezen. De herkenbaarheid van de leefwereld van de auteur lieten me gretig verder lezen.

Ondanks de rake conclusies en de maatschappijkritische insteek haakte ik toch wat af op het plot dat voor mij wat ontbrak. Wel mooi hoe je subtiel het hoofdpersonage zag evolueren tijdens haar ontdekkingstocht.

[Paulien De Muynck · Rating 3 out of 5]

Het boekje is luchtig geschreven en leest heel vlot, ondanks het beladen thema.
Ze beschrijft hoe haar moeder het niet moeilijk vindt iemand verantwoordelijk te stellen voor zijn daden, terwijl haar vader iedereens gebreken probeert goed te praten of zelf te minimaliseren. Zelf worstelt ze tussen beide gevoelens en slaagt ze er niet in een duidelijk oordeel te vellen. In hoeverre is alles te vergoelijken door ‘de tijdsgeest’ of bepaalde familiale constructies?

[Irene · Rating 3 out of 5]

Interessante thema's, maar zodra het ene thema werd aangestipt, stond het volgende alweer voor de deur. Beetje te vluchtig naar mijn smaak, hierdoor vond ik het soms ook wat lastig te volgen. Jammer, want de thema's spraken me wel aan.
Ook was het me niet helemaal duidelijk of dit verhaal fictie of non-fictie was, of iets er tussenin.

[Liselotte · Rating 4 out of 5]

Straf verhaal, goed gebracht. In het begin vond ik de wetenschappelijke intermezzo’s wat afbreuk doen aan de rest, ook omdat ik de meeste feiten en theorieën ken, maar na een tijd kon ik de bijzondere combinatie van de drie vormen non-fictie echt wel smaken.

[Zoé Komkommer · Rating 3 out of 5]

“De eerste herinnering aan mijn moeder: een kamer, een schommelstoel in het flauwe licht van een lampje. Doorheen de jaren heb ik het beeld zo vervormd dat ik mezelf van op een afstand zie zitten, een hoopje kind in een dekentje gewikkeld op schoot.”

[Joke · Rating 2 out of 5]

Een verhaal waar heel veel in zit, maar teleurstellend weinig uit komt.
Het boek beoogt ethische dilemma's te kaderen binnen een specifieke tijdsgeest. Maar ergens lukt t niet om de lezer tegen t geweten te schoppen, om zelfreflectie en maatschappelijkritiek te veroorzaken. Jammer.

[Rozemie Steyaert · Rating 1 out of 5]

Dit boek kon mij maar matig bekoren. Het gaat over een periode en een katholieke achtergrond waarin ik opgegroeid ben. Maar geen enkel personage trekt mij mee in het verhaal. Dit boek bewijst eens te meer dat een goede journaliste nog geen goede romanschrijver is.

[Franka · Rating 3 out of 5]

De stijl van schrijven kon ik erg waarderen. Het zware onderwerp wordt benoemd, besproken en beoordeeld, en toch was het lezen luchtig. Ik realiseerde niet bij openen dat het autobiografisch was, maar dat werd snel duidelijk tijdens. Geeft me goede moed om meer Nederlandstalige boeken te lezen.

[Ruud Gerards · Rating 4 out of 5]

Mooi tijdsbeeld. Soms verwarrend fictie of non-fictie, maakt het spannend om te lezen. Personen mooi beschreven. Mooi boek!

[Cecile · Rating 3 out of 5]

“Ik was twaalf en wilde ontsnappen, al wist ik niet precies waaraan.”

[Astrid Faelens · Rating 3 out of 5]

Beetje mossel, noch vis. De maatschappelijke bespiegelingen zijn mij onvoldoende uitgewerkt maar het verhaal blijft ook een beetje aan de oppervlakte. De schrijfstijl ligt mij wel.

[Reader · Rating 4 out of 5]

Leest heel vlot. Heel herkenbaar voor een Westvlaming die al eens wat verder dan eigen toren durft kijken. Ik hou wel van haar stijl.

[Kiki Pit · Rating 2 out of 5]

Het was vermakelijk genoeg om deze snikhete dag door te komen maar uiteindelijk vraag ik me sterk af wat ik hiervan heb onthouden

[Hilde Vanhoutte · Rating 3 out of 5]

Een ontluisterend beeld van haar grootouders en hun ‘huisvriend’. Voelt zeer ongemakkelijk aan, al is het verhaal misschien niet helemaal zo gebeurd en zitten er fictieve elementen in. De grootouders zijn er niet meer, de ouders wel nog. Hoe voelen zij zich na het lezen van Debruynes versie?
De reconstructie is vooral gebaseerd op teruggevonden brieven en dagboekfragmenten : een goeie kapstok om haar verhaal op te bouwen. Toch vind ik er wat (te) weinig opbouw in; de lezer weet al van bij het begin dat de grootouders hun eigen zoon ‘uitbesteden’ aan de rijke huisvriend in ruil voor allerlei gunsten .Sfeer en tijdsgeest wel treffend weergegeven.