Uit de schaduw van narcisme

by Marjan de Vries

154 pages, Paperback

Published January 1, 2021

Reviews

[Wouter Zwemmer · Rating 4 out of 5]

Marjan de Vries werkt als gz-psychologe. Iemand met verstand van zaken en praktijkervaring dus. Ze noemt narcisme een ernstige diagnose. In de DSM-5 betreft het een classificatie, een groep patiënten met dezelfde kenmerken voor onderzoek of financiering in de Zorg. We gebruiken het woord narcist gemakkelijk als scheldwoord. Toch kiest ook De Vries er voor om dit woord te gebruiken voor mensen die narcistisch gedag vertonen door psychische beschadiging in hun jeugd. Omdat ze het een omstreden term vindt, legt ze eerst haar interpretatie uit en plaatst ze een sterretje bij elke keer dat ze de term gebruikt - ik vind dat zorgvuldig. Ook zorgvuldig vind ik dat ze bij haar definitie van narcisme expliciet haar bronnen vermeldt. Tenslotte vind ik het sterk dat De Vries op verschillende plekken en in oefeningen aandacht heeft voor de positieve kanten van een partner met narcistisch gedrag (initiatief, charme, enthousiasme, daadkracht), naast de overduidelijke negatieve. Tenslotte stelt De Vries de lange termijn eigenwaarde van ‘het slachtoffer’ van narcistisch gedrag van partner of ouder centraal, wat ik ook een sterk (misschien wel het enige juiste) uitgangspunt vind. Het lukt De Vries om compact te schrijven en tegelijk leesbaar. Daarmee is dit één van de betere boeken die ik ken over dit onderwerp: goed onderbouwd, gebalanceerd, informatief en toegankelijk voor een breed publiek.

Hypothese
De Vries stelt dat het in het dagelijks leven onmogelijk is om de diagnose narcisme te stellen. Je kunt wel, en dat is wat zij in dit boek doet, de hypothese opperen of iemand hoog in het spectrum van narcistisch gedrag zit. Hoog-narcistisch gedrag kan worden verklaard vanuit tekortkomingen in de jeugd op het gebied van :
- Veiligheid: is de ander te vertrouwen, ben ik belangrijk?
- Emotionele verbinding: word ik gezien, wordt rekening met mij gehouden?
- Zelfwaardering en -expressie: mag ik voelen wat ik voel, doe ik het goed, ben ik lief?
- Reéle grenzen en autonomie: kan ik het leren, word ij vertrouwd, ben ik ervoor verantwoordelijk?
Tekorten op deze vlakken kunnen zich later uiten in een behoefte om te excelleren, ‘perfect’ te zijn en daardoor weg te blijven van de pijn van afwijzing en tekort. Dat uit zich dan als:
- Niet binden aan anderen;
- Gericht zijn op eigen behoeften en bewondering;
- Zichzelf opblazen (gericht zijn op bewondering);
- Iedereen die het opgeblazen plaatje bedreigt, afstoten (woede, agressie).

Kenmerken
Degene waarvan je vermoedt dat zij hoog in het narcistisch spectrum zit, gaat alleen oppervlakkige contacten met anderen aan voor materiële dingen, seks of praktische zaken. En dan niet een keer, maar als fundamenteel patroon. De Vries suggereert een aantal mogelijke functionele reacties op narcistisch gedrag:
- Neem afstand en leg de bal bij de ander: vervelend dat jij dit zo ervaart, met jouw boosheid kan ik niet zoveel, dat vindt jij, ik weet dat jij er zo over denkt;
- Laat verantwoordelijkheid voor gedrag bij de ander: het is jouw keuze om zo te reageren (niet mijn schuld), het zou fijn zijn als je hier niet voor wegloopt, “zo verloopt ons gesprek vaker; ik bespreek iets over jouw gedrag en voor je het wert hebben we het over mijn gedrag”;
- Grenzen aangeven: misschien bedoel je het goed, maar het effect op mij is dat ik…; je bent enthousiast en gedreven maar dit is teveel voor mij; misschien voelt het oneerlijk voor jou, maar ik heb nu nodig dat…;
- De-escaleren bij woede en kleineren: in het midden laten wiens schuld het is; ik doe niet mee aan je woede en ga nu iets anders doen en we spreken er later wel over door als je gekalmeerd bent; uit machtsstrijd blijven; Het kwetst me wat je zegt; bevragen: wat maakt dat je dit nu zegt? Wat is hier de bedoeling van? Ik ben benieuwd of je je ook weleens afvraagt hoe ik mij (hierbij) voel?
- Eigen regie, vanuit eigen normen en waarden, eigen sociaal netwerk opbouwen en onderhouden, financieel onafhankelijk, studeren. Geen toestemming vragen maar zelf doen. Accepteer korte termijn fricties tbv lange termijn eigenwaarde.

Therapie
De Vries laat zien hoe ze in therapie te werk gaat:
1. Hypothese opstellen samen met de cliënt (geen diagnose);
2. Psycho-educatie: ze legt psychologische principes uit;
3. Bibliotherapie: ze laat cliënten over het onderwerp lezen;
4. Registratieoefeningen: ze laat cliënten vastleggen wat er gebeurt, hoe vaak, hoe het verloopt;
5. Samen opties bedenken;
6. Cliënt tussen sessies laten oefenen met de opties.

Afweer
Mensen in het narcistische spectrum gebruiken de volgende afweermechanismen:
- Boodschap niet erkennen: liegen, ontkennen, negeren;
- De ander vastpinnen op een fout detail om je hele verhaal en jou onderuit te halen;
- De boodschapper afschrikken door omdraaiing, kleineren of manipulatie (schuldgevoel, dreigen, woede);
- Slachtofferrol voor medelijden;
- Negeren: ‘silent treatment’;
- Geen ruimte voor nuance.

Slachtoffers
Slachtoffers van narcistisch gedrag komen vroeg of laat in een dienende rol; hun leven komt op een zijspoor. Ze komen in een afhankelijke positie. Dat betekent niet:
- Zielig: niet in slachtofferrol.
- Eigen schuld: geen zelfverwijt, schuldgevoel.
Voor slachtoffer belangrijk om eigen leven weer op te bouwen: familie, eigen vriendschappen. Neem actie, zet stappen. Helpende bijdragen van therapie:
- Emdr: eye movement desensitization and reprocessing; om negatieve lading van traumatische gebeurtenissen te verminderen; werkt met cognitieve overload (vragen therapeut icm oogbewegingen voor belasting van het werkgeheugen); slaat deuken in je vaste overtuigingen over jezelf;
- Act: acceptance and commitment therapy; relatief jong; uitgangspunten: nare gevoelens horen bij het leven, een gedachte is maar een gedachte, minder vechten tegen je gedachten meer accepteren; aandacht wegbewegen van negatieve gedachten en focussen op helpende gedachten;
- Rdi: resource development and installation; activeren van positieve eigenschappen, kwaliteiten en vermogens. Welke positieve eigenschap heb je nu nodig (moed, doorzettingsvermogen…), denk eens terug aan een situatie waarin je beschikking had over die eigenschap en voel wat je toen voelde; gebruik hierbij humor;
- Voor ‘diepere’ problematiek: schematherapie, voor verkennen van de oorsprong van psychische problemen.

Therapie en scheiden
De Vries pleit voor relatietherapie in geval van een narcistische partner. Dat klinkt tegenstrijdig omdat iemand met narcistische neigingen zich juist niet kwetsbaar wil opstellen. Toch heeft De Vries argumenten vóór therapie:
- Voor de narcistische partner is de relatie goed, die heeft geïnvesteerd en wil de relatie niet beëindigen;
- Voor de narcistische partner is het perfecte plaatje naar de buitenwereld belangrijk, een relatiebreuk laat de werkelijkheid zien;
- Het vermeende narcisme van de partner is nog altijd een hypothese. Misschien is er sprake van iets anders en helpt therapie.
Acceptatie door anderen en ook door instanties kan een issue zijn omdat narcisten zich vaak anders voordoen dan ze zijn en goed zijn in manipuleren.
Als je besluit te scheiden kun je je voorbereiden op een lang en moeizaam proces. Eerst zal de narcist proberen je terug te winnen; als dat niet lukt dat zal de narcist er zo hard mogelijk in gaan om te winnen en jou te laten verliezen. Kinderen kunnen onderdeel worden van de machtsstrijd.

Kritiek
Ondanks dat ik dit een best goed boek over het onderwerp vindt, heb ik ook wat kritiek. Zoals in veel boeken van psychologen bevat ook dit boek veel gevalsbeschrijvingen. Die lijken na verloop van tijd erg op elkaar. Ook de oefeningen die De Vries voorstelt, komen vaak terug. Een deel van die ruimte had aan verdieping besteed kunnen worden.

[Milena · Rating 5 out of 5]

Vlot geschreven boek over (vermoeden van) narcisme bij partner/ouder(s). Zeer bruikbaar en hands-on, duidelijk geïllustreerd.

[Sabine · Rating 5 out of 5]

Zeer duidelijk en behulpzaam boek. Geen hoogdravende wetenschappelijke analyses waar je weinig mee kunt. Ik ken toevallig iemand die door de schrijfster, Marjan de Vries, is geholpen en als ik het boek lees, begrijp ik heel goed hoe ze haar zo goed heeft kunnen helpen. Duidelijke analyses, ze weet waar ze het over heeft. We komen allemaal narcisten tegen, maar leer ze maar eens te herkennen! Mw de Vries zet het duidelijk uiteen en geeft echt goede en bruikbare adviezen. En gelukkig is het ook niet zo'n boek waar je 3 maanden mee aan het worstelen bent voor je iets bruikbaars tegenkomt, het is zeer toegankelijk geschreven. Aanrader voor iedereen die met narcisten te maken heeft en er gek van wordt.

[Benjamin Van Tilburg · Rating 4 out of 5]

Prima boek om meer te weten te komen over narcisme. Voornamelijk bruikbaar aan het beginstadium van herkenbare situaties.
Ik merkte dat ik veel adviezen in dit boek van uit mijzelf of door middel van de hulp van anderen, internet etc. heb uitgevoerd. Fijn om dit te lezen, je zit op de goede weg. Ook heb ik weer wat meer handvatten gekregen om er verder mee om te leren gaan!

[Robin · Rating 2 out of 5]

Het boek mist diepgang. De meeste pagina's beslaan dialogen tussen patiënten en hun therapeut, en zijn zeer eenvoudig geschreven. Als je al wat over het onderwerp gelezen hebt, leer je hier weinig bij.

[Kaatje Stuurboot · Rating 4 out of 5]

3,5

[Miriam Huizenga · Rating 5 out of 5]

De vele voorbeelden met tips om je bewust te worden van het gedrag van de ander én de tips om hier mee om te gaan vond ik erg concreet en behulpzaam.

[Sandra]

Inzichtgevend!