Ο Ασιάτης Σεφέρης

by Άκης Γαβριηλίδης

Ο Γιώργος Σεφέρης, το τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα, καθιερώθηκε ως εξέχουσα φιγούρα της νεοελληνικής ποπ κουλτούρας, ως ένας αρρενωπός κατεξοχήν εκφραστής της ελληνικότητας και της εθνικής
αντιδικτατορικής ενότητας.

Στο βιβλίο αυτό υποστηρίζεται ότι η εικόνα αυτή βασίζεται σε μία μερική και επιλεκτική ανάγνωση του έργου του. Αν στρέψουμε το βλέμμα σε μέχρι τώρα παραμελημένες σελίδες ιδίως από τα κατάλοιπά του, προκύπτει διαφορετική εικόνα.

Ο Σεφέρης γεννήθηκε στην (Μικρά) Ασία.
Αν ήταν Ασιάτης, όμως, αυτό δεν οφείλεται στο τυχαίο γεγονός της γεω/βιογραφίας, αλλά σε όσα του συνέβησαν εν ζωή. Και ιδίως στο ότι, σε ηλικία 14 ετών, βρέθηκε ξένος σε έναν νέο τόπο, την Ελλάδα, όπου έπρεπε να αγωνιστεί για να βρει μια θέση και να πείσει τους ντόπιους ότι «είναι σαν κι αυτούς», ότι δικαιούται να αντιμετωπίζεται ως ιθαγενής.

Το ποιητικό και το πεζό έργο του ουσιαστικά είναι μία τέτοια προσπάθεια πειθούς: είναι η κατασκευή ενός οικογενειακού/ εθνικού μυθιστορήματος, μίας επινοημένης ευρωπαϊκής (και δη βασιλικής) καταγωγής.

Ο Σεφέρης ασχολείται με την «ελληνικότητα». Αλλά αυτό το κάνει ως αντίδραση σε ένα εξωτερικό ερέθισμα, όχι από δική του πρωτογενή επιθυμία. Το ερέθισμα αυτό ήταν η αίσθηση αποκλεισμού του από τους βασιλόφρονες ή/ και παλαιοελλαδίτες, η δε δική του προσπάθεια ήταν να παραγάγει μια νέα σύλληψη της ελληνικότητας που να τον χωράει και αυτόν. Πράγμα που πέτυχε.

Ταυτόχρονα, όμως, σε αυτό το έργο, σε δεύτερο πλάνο, κατά τρόπο κωδικοποιημένο, και ενδεχομένως ασυνείδητο στον ίδιο τον ποιητή, υπάρχουν σαφείς αναφορές σε ένα στοιχείο μη ευρωπαϊκό, ασιατικό, ή/ και αφρικανικό. Τις οποίες το κύριο ρεύμα της σεφερολογίας έχει συστηματικά αποσιωπήσει και αγνοήσει. Οι αναφορές αυτές προσφέρονται για μία ανάλυση με όρους πολιτικής φιλοσοφίας, μετα-αποικιακών σπουδών και σπουδών φύλου. Η ανάλυση αυτή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο Σεφέρης δεν ήταν εθνικός, αλλά μάλλον αυτοκρατορικός ποιητής. Ο Σεφέρης δεν αντέχει το έθνος-κράτος· νοσταλγεί την αυτοκρατορία.

504 pages, Paperback

First published April 1, 2021

About the author

Ο Άκης Γαβριηλίδης γεννήθηκε το 1964 στη Θεσσαλονίκη. Τελείωσε τη Νομική Σχολή του ΑΠΘ και εκπόνησε διδακτορική διατριβή στη φιλοσοφία του δικαίου στην ίδια σχολή. Είναι μέλος της ΣΕ του περιοδικού "Θέσεις", όπου έχει δημοσιεύσει πολλά πρωτότυπα κείμενα και μεταφράσεις.
Επίσης, κείμενά του έχουν δημοσιευτεί στα περιοδικά "Οδός Πανός", "Πολίτης",
"Αξιολογικά", "Ουτοπία", "Πανοπτικόν", στο ελληνοκυπριακό περιοδικό
"Περιπέτειες Ιδεών", σε CD ROM του περιοδικού "Ιστορείν" και
στις εφημερίδες "Εποχή", "Αυγή" και "Βαβυλωνία". Επίσης, στο αγγλικό περιοδικό
"Liberty", στο βραζιλιάνικο περιοδικό "Cadernos do Direito", στο αμερικανικό ηλεκτρονικό περιοδικό "ZNet" και γενικά στο διαδίκτυο.
Από το 1995 ζει στις Βρυξέλλες, όπου ασχολείται επαγγελματικά ως μεταφραστής και ερασιτεχνικά ως ραδιοφωνικός παραγωγός.

Reviews

[Bookfreak · Rating 4 out of 5]

Ο Α.Γ. είναι ευφύης άνθρωπος, δηλαδή δε φοβάται να μπερδέψει, να ανακατέψει ιδέες, πραγματολογικά δεδομένα, ιστορίες ώστε να πάει τα πράγματα παρακάτω. Έχει ως εργαλεία το θεωρητικό πλαίσιο αρκετών μεταμοντέρνων στοχαστών και τιμά το έργο τους εφαρμόζοντας το σε μια ζωντανή πραγματικότητα, όπως είναι εν προκειμένω η ζωή και το έργο του Γ.Σεφέρη.

Το βιβλίο δεν είναι μια στείρα φιλολογική μελέτη αλλά ένα γόνιμο ξαναδιάβασμα του Σ. και των πολιτικών και κοινωνικών επιθυμίων του μέσα από τα κείμενα του. Είναι εν τέλει και μια πρόσκληση να ξαναδιαβάσουμε την πολιτική και κοινωνική ιστορία μας όχι πάντα με όρους στράτευσης και σχεδιασμού αλλά με όρους διαφυγής, λιποταξίας ή και άρνησης.