Als de tweeënnegentigjarige Cyriel Van Daele beseft dat zijn verblijf in zorgcentrum Fortuna meer weg heeft van een hel dan van de hemel die hij zich had voorgesteld, slaat hij aan het schrijven in een poging zijn waardigheid te behouden. Het vroege verlies van zijn moeder, de ambivalente relatie met zijn vader, zijn bewogen liefdesleven, zijn gemiste vaderschap, de gruwel van de oorlog en de vele verlieservaringen maken deel uit van zijn familieportret. Pijnlijk, ontroerend en toch doorspekt met humor.
‘Is Cyriel onze Vlaamse Hendrik Groen?’ Bij het lezen van de synopsis was dit de eerste vraag die in mijn gedachten opkwam. Wel, nee, Cyriel legt net iets meer gewicht in de schaal.
Anders dan de dagboekstijl van Nederland’s favoriete opa Hendrik Groen, vertelt Cyriel Van Daele zijn verhaal in korte hoofdstukken met tijdsprongen naar zijn verleden. ‘Cyriel’ is een eerlijk geschreven verhaal over opgroeien zonder moeder, maar met een enorm (onterecht) schuldgevoel, over een moeilijke band met de vaderfiguur en uiteindelijk het waardig proberen (over-)leven op je oude dag. Een bijzonder gedocumenteerd levensverhaal van een mooi neergezet hoofdpersonage.
Door de korte hoofdstukken en het langzaam leren kennen van de familie Van Daele en hun merkwaardige familiegeschiedenis leest dit boek heel vlot weg. Cyriel beschikt over een gezonde portie humor en slaagt er in de tristesse van woonzorgcentrum Fortuna soms pijnlijk grappig weer te geven. Heel af en toe oogt het verhaal een tikkeltje 'slordig' daar de auteur net iets te veel wil: én een thema aankaarten, én een volledige geschiedenis meegeven, én de nodige humor in het verhaal steken, wat mij deed twijfelen over de 4 of 5 sterren, uiteindelijk vond ik dit persoonlijk niet heel erg storend.
‘Cyriel’ legt een schrijnende waarheid van afdanking, bepampering en het verlies van eigenwaarde bloot. Een gegeven waar ieder van ons even stil bij moet staan, hoe gaan we in onze maatschappij om met onze oudste generatie? Welk gevoel hebben jullie soms wanneer je voorbij een woonzorgcentrum komt?
Dit boek zal mij nog even bijblijven en ik hoop dat het een dialoog kan openen. Aangename kennismaking Eline Trenson, ik ben heel nieuwsgierig naar je andere boeken. Bedankt Standaard Uitgeverij voor dit recensie-exemplaar.
Ik kreeg dit boek van vrienden die wisten hoe sterk ik me aantrek van de leefomstandigheden binnen de woonzorgcentra. Ik startte met de nodige scepsis, een psychologe die een boek schrijft over een woonzorgcentrum?
Gelukkig merkte ik dat Eline Trenson haar research had gedaan. Ze schreef dit boek na de Pano reportage over de commerciële WZC. Dezelfde mensonterende omstandigheden vind je hier terug: De ontmenselijking van onze ouderen, de schitterende façades met daarachter een zorg die die naam niet waard is, verpleegkundigen en zorgkundigen die tegen de klok in enkel robotwerk kunnen leveren, waar de dood een verlossing is.
Cyriel, de 92 jarige verteller in dit boek doet echter meer dan enkel deze wantoestanden aanklagen, hij beschrijft ook zijn lange leven vol liefde en verbondenheid maar ook kwetsuren die niet helen en fouten die met spijt alleen niet goedgemaakt worden. Het mooie hieraan is dat zo duidelijk naar voor komt dat achter elke oudere een geschiedenis schuilgaat. Een geschiedenis die helaas niet de aandacht en respect krijgt die ze verdient.
Waar is de mens wanneer de menswaardigheid verdwijnt?
Een cover die na het lezen van dit boek veel meer voorstelt als het in eerste instantie doet vermoeden. Cyriel op de cover, op weg naar iets, iets anders. Wat en hoe, dat lees je in dit boek. Het plaatje klopt.
Kan de auteur met dit boek de alom gekende Hendrik Groen evenaren? Met Cyriel zet ze een andere minder humoristisch personage neer dan Hendrik Groen, terecht want Cyriel zijn situatie en verleden is zoveel schrijnender. Deze man lijkt gedoemd voor ongeluk bij zijn geboorte. En dat vanaf dag 1.
In korte hoofdstukken neemt de auteur je mee doorheen Cyriel zijn verleden, zijn zoektocht naar liefde, schuld... ook lezen we hoe Cyriel zijn dagen slijt in de steeds erger wordende situatie waarin hij zit, namelijk een zorgcentrum dat ouderen veel beloofd en eigenlijk niets geeft.
De auteur hanteert een ongelooflijk vlotte schrijfstijl, je raast door het boek heen. Soms wil de auteur echter te veel met te weinig woorden. Gaat het van links naar rechts én wil ze er nog een humoristische toets insteken. Het maakt dat het de impact die de auteur wil bereiken bij zijn lezers afzwakt.
De laatste hoofdstukken zorgen er wel voor dat de woorden en problematiek die de auteur met Cyriel wil neerpennen overkomen. Waardig oud worden, kan dat? Bestaat dat? Gaat het beter worden of is dit nog maar het topje van de ijsberg?
Persoonlijk was ik vooral geïnvesteerd in Cyriel zijn leven, zijn levensloop en hoe die nu verder gaat. Deze man had, op zijn minst gezegd, een boeiend leven waar liefde en verdriet hand in hand gingen. Loopt verdriet met hem mee zijn laatste levensjaren of heeft hij een manier gevonden, dingen verwerkt en een plaats gegeven om samen met geluk de laatste meters te lopen.
En wat ik ga doen? Ik ga leven en genieten zolang ik kan, net zoals Cyriel.
“Had ik de verkeerde beslissing genomen? Had ik toch thuis moeten blijven en sterven, omringd door mijn herinneringen? Desnoods vastgegroeid in mijn fauteuil, verhongerd, verdorst, maar niet hier?”
Eline Trenson, geboren in Gent, is klinisch psycholoog en psychoanalytisch therapeut. Ze gebruikt haar kennis en ervaring in Het Gedachtegoed, een opleidingscentrum in Frankrijk, waar aandacht wordt besteed aan kritisch denken en zinvolle dialoog. Haar inzicht en interesse in de menselijke psyche is duidelijk merkbaar in Cyriel. Hoe is het om oud te worden in een verzorgingstehuis? Cyriel verblijft al twee jaar in Fortuna en heeft besloten om zijn verhaal op papier te zetten, hij wil gehoord en gezien worden.
Het boek is opgedeeld in korte hoofdstukjes. De perikelen in Fortuna worden steeds afgewisseld met fragmenten uit het levensverhaal van Cyriel. Vooraan in het boek staat een zeer uitgebreide stamboom, best fascinerend. Als je die stamboom aandachtig bekijkt, ontdek je toch wel wat opmerkelijke gebeurtenissen. Bij de geboorte van Cyriel is zijn moeder in het kraambed gestorven. Dit heeft een enorme invloed op zijn verdere leven. Voor zijn vader is hij de schuldige, door deze geboorte is hij zijn geliefde vrouw verloren. Ook zijn oudere broers hebben het moeilijk met dit verlies. Voor Cyriel is Camilla, de tweede echtgenoot zijn vader, zijn moeder. Met zijn jongere zussen en broer heeft hij een betere band, vooral met Julia. Maar het noodlot slaat toe, een verdriet dat Cyriel maar moeilijk te boven kan komen.
Zijn levenspad is zeer hobbelig, getekend door verlies. Zijn terugblik naar de oorlogsjaren, zijn huwelijk en zijn escapades, zijn kinderen en kleinkinderen,… de lezer volgt het allemaal mee. Boeiend om te lezen hoe het verhaal van de afwezige vader zich herhaalt.
“Voor het eerst in mijn leven voelde ik een verwantschap met mijn vader. Het is verdomd moeilijk van een kind te houden dat je niet hebt gewenst.”
Maar het belangrijke thema dat Eline Trenson wil aanhalen, het verlies van waardigheid en menselijkheid, zit knap verwerkt in de hoofdstukken die zich in het verzorgingstehuis afspelen. Een eerlijk en erg aangrijpend relaas. Cyriel is een beetje rebels, houdt zich niet graag aan de opgelegde regels en gaat op stap wanneer hij wil. Hij mist vrijheid en respect, menselijkheid. Hij voelt zich afgedankt, een last.
“Ja, toen ben ik ontploft. Was ik dan werkelijk niets? Niemand? Alleen een mond die gevoed moest worden? Enkel een gat dat afgeveegd diende te worden? Uitsluitend nog een lijf dat vol pillen gestopt moest worden?”
Door een tekort aan personeel spelen zich schrijnende toestanden af. Het eten, de verzorging, de bezigheidstherapie, de betuttelingen en vernederingen. Het is zeer confronterend om hierover te lezen. Cyriel is een uitnodiging tot dialoog binnen de zorgsector, maar ook binnen de familie. Hoe gaan we om met ouder worden? Wordt deze generatie gezien als een last of kan er op een mooie en respectvolle manier mee worden omgegaan. Het zet aan tot nadenken. Gelukkig wordt de stem van de verpleging ook gehoord. Het personeelstekort, de administratieve regeltjes,…
“Heel zelden verschijnt er ook een Marieke of een Roos, verpleegkinderen die in ons mensen zien. Levende wezens met een geschiedenis. Die door het gerimpelde vel heen onze jeugdige blik zien, de contouren van wie we ooit geweest zijn.”
Ik was meteen onder de indruk van Cyriel, vooral door de confrontatie met het leven in het verzorgingstehuis. Daar wordt je toch wel boos en verdrietig van. De afwisseling tussen het levensverhaal en het verblijf in Fortuna houdt de vaart in het boek. Het familieverhaal kon mij tot het einde blijven boeien. Toch werd het een wirwar van personages, maar de stamboom zorgde voor de nodige duidelijkheid. Het verblijf in het verzorgingstehuis vervalt al snel in herhaling, maar ja, de dagen lijken daar inderdaad wel op elkaar. Toch werd het, naar mijn gevoel, te veel een aanklacht. Cyriel heb ik in mijn hart gesloten. Waarom hij zijn rug naar de lezer keert en wegwandelt, wordt op het einde duidelijk. Mooi! Graag 3,5 sterren voor dit zeer beklijvend, maar boeiende verhaal.
“Kan een mens sterven van schaamte? Als ik hier rondkijk, denk ik van wel. Eenmaal ontdaan van je menselijkheid is er niet veel meer om voor te leven.”
Het is moeilijk om dit boek in een bepaalde categorie te plaatsen. Het verhaal zelf is te sprookjesachtig om echt een aanklacht te kunnen zijn tegen de rusthuizen en de schabouwelijke behandeling van ouderen. Maar om een lichtvoetig dagboekrelaas à la ‘Hendrik Groen’ te zijn bevat het dan weer teveel rauwe passages. Soms wordt er teveel nadruk gelegd op bepaalde gebeurtenissen en gevoelens, alsof je als lezer verregaande sturing en uitleg nodig hebt om dingen te verklaren. Toch vond ik dit in zijn totaliteit een fijne roman.
Té negatief beeld over ouderen in woonzorgcentra: Trenson gooit alle negatieve ervaringen op een hoopje en zet er geen positieve elementen tegenover. Jammer. Het leest als een aanklacht, een pamflet, niet als een roman. De auteur hanteert trouwens een heel eenvoudige taal. Dat maakt het boek wel toegankelijk maar literair niet echt interessant.
Ik had het boek als geschenk gekregen en was een beetje bang dat het ietwat zware lectuur zou zijn ... Niets is minder waar, ik was geboeid van begin tot einde, leest als een trein met waarheden als een wei vol koeien. Dit boek zit vol humor en levenswijsheden. Zeker een aanrader!
Pijnlijk, ontroerend en toch doorspekt met humor. ‘Cyriel ’ is een absolute aanrader, want vroeg of laat komt iedereen wel eens in aanraking met een verzorgingstehuis.
Soms confronterend, soms grappig, soms aanzettend tot plaatsvervangende schaamde, soms vol liefde,... Eline nam me mee op vele wegen in voor een voor mij gekende omgeving
Het thema & format van dit boek zijn ijzersterk en actueel: Cyriel mijmert over zijn leven vroeger, en over de wantoestand in z'n rusthuis nu. Het verhaal verloopt doorheen een ietwat pedant personage dat zowel arts als literatuurprofessor is, dat "ook na het emeritaat kon publiceren, lezen, studeren en gastcolleges geven", en "met de jaren eigenlijk steeds aantrekkelijker werd voor vrouwen" (p. 303). De keuze voor deze figuur als rode draad is -zacht geformuleerd- een gemiste kans wat mij betreft. Verder is taal & stijl niet literair of romanesk, het leest haast als een pamflet, wat ook in de bedoelingen ligt van de auteur (p. 359). Het meest realistische aan het boek is dat de slimme rijke jongen eindigt met een PA (personal assistant in het Nederlands), tegelijk haalt die melige wending het boek natuurlijk helemaal onderuit. Een machteloos einde à la Zielens of Dostojevski zou wervend werken, de clichés (voornamelijk aan het einde) laten je achter met een hollywoodiaanse kater. Ik doe het niet graag, en daarom motiveer ik m'n review zo uitvoerig, maar ik geef dit boek slechts 1 ster op 5.
This entire review has been hidden because of spoilers.