ฟูโกต์กับลัทธิเสรีนิยมใหม่

by พิพัฒน์ พสุธารชาติ (Editor), Damien Cahill (Contributor), Melinda Cooper (Contributor)

มิเชล ฟูโกต์ (Michel Foucault, ค.ศ. 1926-1984) เป็นนักปรัชญาและนักประวัติศาสตร์ความคิดชาวฝรั่งเศสที่มีชื่อเสียงระดับโลก งานของเขามีอิทธิพลอย่างสูงต่อวงการสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ทั้งในตะวันตกและประเทศไทย อย่างไรก็ตาม ในช่วงประมาณ 6 ปีที่ผ่านมา ฟูโกต์ถูกนักวิชาการบางคนวิจารณ์ว่าให้ความสนใจต่อลัทธิเสรีนิยมทางเศรษฐกิจ และมองว่า ‘เสรีนิยมใหม่’ เป็นรูปแบบของการเมืองที่มีความเป็นราชการน้อยกว่า มีการควบคุมทางวินัยน้อยกว่าบรรดารัฐสวัสดิการต่าง ๆ ในยุโรปที่เกิดช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สองเป็นอย่างมาก การวิจารณ์เช่นนี้นำไปสู่การถกเถียงอย่างรุนแรงในหมู่ปัญญาชนผู้เชี่ยวชาญด้านฟูโกต์ตามเว็บไซต์และบล็อกต่าง ๆ

หนังสือเล่มนี้ซึ่งรวมบทความที่เขียนโดยนักวิชาการตะวันตกและนักวิชาการไทย เป็นการอธิบายว่าฟูโกต์เห็นดีกับเสรีนิยมใหม่ หรือไม่ อย่างไร? หนังสือแบ่งเป็น 2 ภาค ภาคแรกเป็นการกล่าวถึงความคลุมเครือของ ‘เสรีนิยมใหม่’ ก่อนที่จะเข้าสู่ภาคสอง ซึ่งพูดถึงเรื่องอื้อฉาวของฟูโกต์กับเสรีนิยมใหม่

หนังสือ ‘ฟูโกต์กับลัทธิเสรีนิยมใหม่’ เล่มนี้ จะทำให้ผู้อ่านเข้าใจฟูโกต์ในอีกมุมมองหนึ่งที่ไม่เคยรับรู้มาก่อน

412 pages, Paperback

First published January 1, 2020

Reviews

[สฤณี อาชวานันทกุล · Rating 3 out of 5]

สนุกดี แต่ความที่เป็นหนังสือหลายคนเขียนเลยชอบไม่เท่ากันทุกบท หนังสือเล่มนี้พยายามจะตอบคำถามว่า มิเชล ฟูโกต์ นักคิดชื่อก้องโลกซึ่งมีอิทธิพลค่อนข้างมากต่อนักคิดฝั่งซ้ายในไทย คิดอย่างไรกันแน่กับลัทธิเสรีนิยมใหม่ (neoliberalism) ซึ่งยังมีอิทธิพลครอบงำเศรษฐกิจและสังคมโลกสูงมาก (แม้จะเสื่อมมนต์ขลังไปเยอะแล้วในช่วงต้นศตวรรษที่ 21 หลังเกิดวิกฤตการเงินครั้งใหญ่และความเร่งด่วนของปัญหาโลกร้อน ไม่นับวิกฤตโควิด-19 อีก)

เนื้อหาของหนังสือแบ่งเป็นสองส่วน ส่วนละเท่าๆ กัน ส่วนแรกอธิบายนิยามและความหมายของ "เสรีนิยมใหม่" ซึ่งก็มีหลากหลายความคิดเห็นเพราะตัวมันเองคลุมเครือไม่ชัดเจน ไม่มีใครที่กล่าวได้ว่าเป็น "ต้นกำเนิด" ของแนวคิดเพียงหนึ่งเดียว แต่มันเป็นชุดความคิดหลายๆ ความคิดที่ถูกมัดและเอามาประยุกต์ใช้ร่วมกัน จากบทความทั้งหมดในเล่ม 8 บทความ ชอบบทความที่ 2, 3, 4, และ 6 (ของ อาร์โนด์ เบรนน์โต, อ. วีระยุทธ กาญจน์ชูฉัตร, อ. กนกนัย ถาวรพานิช และ ไมเคิล ซี. เบห์เรนท์) มากที่สุด ที่เหลือรู้สึกเฉยๆ แต่โดยรวมก็กระตุกความคิดและน่าสนใจ เหมาะกับทุกคนที่มองฟูโกต์เป็นไอดอล หรือแค่สงสัยเฉยๆ ว่าเสรีนิยมใหม่คืออะไรและมันมีอิทธิพลอย่างไรต่อโลก เพราะส่วนแรกของหนังสือใช้อธิบายเรื่องนี้ได้ดีและครอบคลุมประสบการณ์จริงของการใช้แนวคิดนี้ทั่วโลก

[Kin · Rating 5 out of 5]

ครึ่งแรกคือเสรีนิยมคืออะไรกันแน่ (คิดว่าบทแรกค่อนข้างให้ภาพได้ดีมาก) ครึ่งหลังคือฟูโกต์มีจุดยืนอย่างไรเกี่ยวกับเสรีนิยมใหม่ หนาและหนัก สายฮาร์ดคอร์ทุกคนฟินแน่ๆ รับประกันครับ 55555

[Makmild · Rating 4 out of 5]

ชีวิตง่ายเกินไป?
อ่านเสรีนิยมใหม่ผสมฟูโกต์สิค่ะ 🤣

ด้วยความที่เสรีนิยมก็ไม่ใช่เรื่องที่จะเข้าใจง่ายอยู่แล้ว (รึปะ) แต่นี่มาเสรีนิยมใหม่อีก และผนวกไปกับแนวคิดว่าฟูโกต์มีความเห็นอย่างไรกับ "เสรีนิยมใหม่" อีกด้วย มันเลยทำให้เราเข้าใจสองต่อ และงงสองเด้งไปพร้อมๆ กันค่ะ

เนื้อหาแบ่งออกเป็นสองส่วนใหญ่ๆ ส่วนแรกพูดถึง "เสรีนิยมใหม่" คืออะไรกันแน่(แต่ไม่มีคำตอบแน่ๆหรอก) และส่วนที่สองพูดถึงแนวทางแบบฟูโกต์ว่ามองเสรีนิยมใหม่ว่าอย่างไรบ้าง ซึ่งส่วนแรกจะช่วยขยายส่วนสองด้วย เพราะฟูโกต์เองก็ไม่ได้พูดออกมาเองชัดๆ

เล่มนี้อ่านไม่ง่ายเลยค่ะ แต่ค่อนข้างทำให้เราเข้าใจพลวัตรของเสรีนิยมใหม่พอควรว่าทำไมฝ่ายซ้ายอี๋ และฝ่ายขวาแบบพวกอนุรักษ์นิยมไม่ชอบขนาดนี้ แต่เนื่องจากในเล่มมีนักเขียนหลายท่านทั้งไทยและเทศ มันเลยมีหลายส่วนที่แม้จะพูดในแนวทางเดียวกันแต่ก็คนละโทน ทำให้เห็นชัดเจนเลยว่า "เสรีนิยมใหม่" มีความขัดกันเองอยู่สูง ตั้งแต่เรื่อง การเป็นตลาดเสรีโดยมีรัฐควบคุมน้อยที่สุด แต่การจะเกิดเสรีได้รัฐเองก็ต้องเอื้อให้เกิดเสรีด้วยเช่นกัน (เออ เอาไงอะ) เพราะงั้นกลายเป็นว่ารัฐก็ต้องเสิร์ฟตลาดแทน (ในเรื่องนี้บทที่ 8 เขียนได้ดีมาก คงไปหาหนังสือที่มีอ้างอิงมาอ่านต่อ)

นอกจากนี้แล้วเสรีนิยมใหม่ยังมีพลวัตรไปตามกาลเวลาและสถานที่อีกด้วย เสรีนิยมใหม่แบบอเมริกาก็ไม่เหมือนเสรีนิยมใหม่แบบอังกฤษหรือฝรั่งเศส และยังมีอีกหลากหลายสาขา ซึ่งเสรีนิยมใหม่ก็มีทั้งแบบการเมือง และแบบเศรษฐศาสตร์ เรียกได้ว่าเล่มนี้มีหลายประเด็น และพออ่านจบก็ยำๆ กันในหัวค่ะ ยังหาทางคลี่คลายไม่ค่อยได้ แต่โดยรวมแล้วเป็นอีกเล่มที่อยากทำให้อยากอ่านเล่มอื่นๆ ต่อ

บทที่ชอบเป็นพิเศษ (หมายถึงว่าอ่านพอรู้เรื่อง) คือ บทที่ 2/3/4/8 ค่ะ