Noodzakelijke gesprekken bevat vijftien spraakmakende interviews over de grote vragen van deze tijd. Daarin gaat Mounir geen ongemakkelijk thema of maatschappelijke uitdaging uit de weg. Of het nu leven in quarantaine, de klimaatcrisis, de Black Lives Matter-beweging, gender, de zorg, het onderwijs, God en religie, politieke representatie, feminisme, intimiteit, depressie, het ouderschap of de verwerking van verlies betreft. Met een scherpe pen destilleert Mounir samen met zijn gesprekspartners een nieuwe wereld.
Noodzakelijke gesprekken met: Nazmiye Oral * Imane Nadif * Glenn Helberg * Marte Boneschansker * Laura Polder * Petra Stienen * Moataz Rageb * Dina El Filali * Martijn Kamphorst * Meral Polat * Rachel Rumai Diaz * Joost Röselaers * Hasna El Maroudi * Shishani Vranckx * Sahar Shirzad
Mounir Samuel is politicoloog, auteur en journalist. Zijn reportages werden bekroond met de Dick Scherpenzeel Aanmoedigingsprijs en de Lira Correspondentprijs. Winq Magazine kende hem de eretitel toe van 'Changemaker of the decade'.
In 2020, midden in de coronacrisis, publiceerde Mounir Samuel zijn boek Noodzakelijke gesprekken: Reflecties op een nieuwe wereld. In dit boek gaat politicoloog, journalist, auteur en theatermaker Mounir Samuel in gesprek met vijftien personen uit zijn netwerk over fundamentele maatschappelijke vraagstukken. De geïnterviewden vormen een gemêleerd gezelschap wat betreft leeftijd, gender, etniciteit, afkomst, levensovertuiging, seksuele geaardheid en werkveld. Onder hen bevinden zich actrice Nazmiye Oral, psychiater Glenn Helberg, Winq-hoofdredacteur Martijn Kamphorst en Remonstrants predikant Joost Röselaers. Verschillende mensen dus, maar allemaal bekenden van Mounir.
Opvallend is dat de gesprekken een breed scala aan thema’s bestrijken. Onderwerpen zoals maatschappelijke crises – destijds met name de coronacrisis –, racisme en het onderwijs komen uitgebreid aan bod. Wat echter in het bijzonder opvalt, is de openhartige manier waarop er wordt gesproken over God, religie en spiritualiteit. Nee, niet alleen door predikant Joost Röselaers, maar vooral door Mounir zelf en de mensen met wie hij spreekt.
In de inleiding schetst Mounir de context van de coronacrisis en de staat van de samenleving. Hij benadrukt dat elke handeling directe gevolgen heeft en verbindt dit met “ons verdere doen en laten, de taal die we gebruiken en de gesprekken die we voeren,” allemaal zaken die effect hebben op de ander, de samenleving en de aarde (p. 22). Naast het gesprek, legt Mounir een bijzondere nadruk op de taal die hierin gebruikt wordt. (Hierover schreef Mounir in 2023 Je mag ook niets meer zeggen Een nieuwe taal voor een nieuwe tijd.) Tevens spreekt hij de hoop uit dat dit boek aanleiding zal geven tot meer ‘noodzakelijke gesprekken’.
Noodzakelijke gesprekken biedt een podium aan de vijftien geïnterviewden. Als lezer word je deelgenoot van diepgaande gesprekken, leer je interessante mensen kennen en passeren verschillende perspectieven en thema's de revue. Bovenal krijg je als lezer een indruk van de essentie van een ‘noodzakelijk gesprek’. In een tijd van sociale distantie, zoals de coronaperiode, was de nabijheid van een gesprek dat diepgang had en verder ging dan oppervlakkig bijpraten, van grote waarde. Ook nu blijft het ‘noodzakelijke gesprek’ relevant. Het boek blijft na de coronacrisis uitstekend leesbaar, zoals ik zelf heb ervaren. Het is dan ook van harte aanbevolen, omdat het niet alleen boeiende gesprekken biedt over tal van onderwerpen, maar ook inspireert om zelf het ‘noodzakelijke gesprek’ aan te gaan.
In de epiloog stelt Samuel dat Covid-19 “het milde symptoom van een veel grotere pandemie” is (p. 267). In de gesprekken komt naar voren wat deze pandemie inhoudt. Toch is het boek niet apocalyptisch; naast het signaleren van structurele problemen, biedt het ook hoop. Samuel en zijn gesprekspartners verkennen samen de contouren van ‘een nieuwe wereld’. Om die te realiseren, is het voeren van ‘noodzakelijke gesprekken’ absoluut noodzakelijk. Daarvoor is “omarming van het ongemak van kwetsbaarheid, of beter gezegd ‘raakbaarheid’ onvermijdelijk” (p. 267). Dit vergt inspanning – “Echt met elkaar leren praten is een werkwoord, waarin heel wat ‘werk’ zit” – maar tevens het besef van menselijke beperkingen: men kan zich in de ander proberen in te leven, maar moet ook “erkennen dat dit nooit echt (volledig) kan” (p. 269).
Dit boek is een oproep aan de lezer om zich niet langer te verschuilen en moeilijkheden uit de weg te gaan. Het ‘noodzakelijke gesprek’ is essentieel om verbinding met de ander tot stand te brengen. Juist in deze gesprekken wordt zichtbaar hoeveel mensen met elkaar gemeen hebben. Hoewel de inleiding en epiloog enige reflecties bevatten op het belang van deze gesprekken, zijn het de interviews zelf die het meest inzicht geven in hoe zo’n gesprek gevoerd kan worden en wat het oplevert. Het boek nodigt de lezer als het ware uit om alledaagse gesprekken te verdiepen en van bijpraten over te gaan op doorpraten.
Met veel genoegen heb ik dit boek gelezen, dat ook na de coronapandemie relevant blijft. Mounir Samuel is naar mijn mening een meester in het aansnijden van uiteenlopende gespreksthema’s. Hij spreekt met evenveel gemak over God en religie als over LGBTQ+-vraagstukken, Black Lives Matter en (geo)politieke kwesties. Dit getuigt van een bijzondere gave. Een kritiekpunt is echter dat, hoewel de geïnterviewden divers zijn, zij geen volledige afspiegeling van de samenleving vormen. ‘Henk en Ingrid’ komen niet voor in het boek, terwijl juist ook met hen ‘noodzakelijke gesprekken’ gevoerd moeten worden. Het is waardevol dat Samuel spreekt met gesprekspartners met een migratieachtergrond over racisme, maar een nog grotere uitdaging zou zijn om een gesprek aan te gaan met iemand die racistische denkbeelden huldigt. Juist met zo iemand is een ‘noodzakelijk gesprek’ nodig. Aangezien dit in het boek niet gebeurt, ligt hier wellicht een taak voor de lezer. Het boek nodigt uit om het ‘noodzakelijke gesprek’ zelf aan te gaan, de ongemakken en moeilijkheden ervan te doorstaan, maar vooral ook, na de inspanning, te genieten van de verbinding die daaruit voortvloeit.
Leerzame, confronterende, persoonlijke, ontroerende, soms ongemakkelijke, maar vooral boeiende gespreksverslagen over relevante thema’s (gender, klimaat, kapitalisme, racisme, ongelijkheid, onderdrukking). Veel interessante personen ontdekt, die in -en juist mede door- corona omstandigheden uitgebreid reflecteren op hun eigen ervaringen. Ondertussen legt Samuel regelmatig bijzondere links naar het geloofsleven. Zeker een boek dat je aan het denken zet.