De coronastorm

by René ten Bos

De storm die door het coronavirus in lichamen wordt veroorzaakt, lijkt op de storm die de epidemie in de samenleving veroorzaakt. Voormalig denker des vaderlands René ten Bos (60) stelt zich in dit boek op als een stormjager die verklaringen probeert te geven voor wat er in het lichaam van COVID-patiënten en in de samenleving als geheel gebeurt.

De stormen worden tot bedaren gebracht door de vele aspecten van de crisis onder te brengen in de alfabetische structuur van een filosofisch woordenboek. Dat biedt rust en een verraderlijk soort houvast.

Dit boek gaat onder meer over angst, preventie, noodtoestanden, mondkapjes en wattenstaafjes. De angst voor een fascisme zonder fascisten druipt van iedere pagina. Tegenover die angst staat echter ook humor. Galgenhumor misschien, maar wie in virale tijden niet durft te lachen, mist kansen op hoop, op intimiteit en troost.

Ten Bos schreef een boek voor iedereen die moe wordt van mensen die in talkshows of op persconferenties zeggen dat we moeten stoppen met filosoferen. Juist nu dient de filosoof zich aan als de onmisbare parasiet die viraal wil denken.
René ten Bos is hoogleraar filosofe aan de Faculteit der Managementwetenschappen van de Radboud Universiteit en dean van de Radboud Honours Academy. Tevens is hij columnist voor onder meer Het Financieele Dagblad en Filosofie Magazine. Hij is daarnaast auteur van onder meer Dwalen in het antropoceen (2017) en Extinctie (2019).

208 pages, Paperback

Published July 1, 2020

About the author

René ten Bos (1959) is filosoof en organisatiedeskundige. Hij is als hoogleraar verbonden aan de Radboud Universiteit. Hij is voornamelijk geïnteresseerd in kritische management theorieën en heeft gepubliceerd over verschillende onderwerpen, zoals organisatie ethiek, strategisch management en genderstudies. In de afgelopen jaren heeft René ten Bos lezingen en cursussen gegeven voor verschillende organisaties en bedrijven, waaronder Corus, Philips, AKZO, Stork, Vodafone, Rabobank, Ministerie van Justitie, verschillende ziekenhuizen, scholen, politieorganisaties. Van 1999 tot 2003 was hij redactielid van M&O (bekendste Nederlandstalige wetenschappelijk managementtijdschrift). Ook is hij redactielid geweest van het tijdschift Filosofie in Bedrijf. Ten Bos is een bekende spreker voor zowel academisch als management publiek.

Reviews

[Bart Van Bos · Rating 5 out of 5]

Ten tijde van de viruswaanzin is dit een absolute geruststelling te kunnen lezen dat er nog andere mensen zware problemen hebben met de COVID-19 aanpak. Dit boek slaat nagels bij koppen, door parallellen te trekken met fascisme gebaseerd op angst. De onzekerheid van de wetenschap is een ander element dat me al jaren nauwer aan het hart ligt, niet alleen vanuit een zuiver foutenmarge perspectief, maar zeker ook vanuit een onafhankelijkheidsperspectief (voor geld danst de beer).

Mijn favoriete passages uit het boek op een rijtje:
- het corona-fascisme is doelloos en zonder fascisten. Het doet dingen die het niet wil en wil dingen die het niet doet
- een ziektebeheersingssysteem dat als gezondheidssysteem zichzelf steeds wil overtreffen, wordt een gezondheidsvernietigingssysteem
- incompetentie-compensatie-competentie is de kern van verdoezeloperaties van niet alleen politici, maar ook wetenschappers in tijden van complexiteit
- in de oude oorlog wilde je je vege lijf geven om een levensstijl te redden. Nu vice versa: we geven levensstijl op om een vege lijf te redden
- xenofobie duidt in virale tijden op angst voor het vreemde, maar ook voor het vertrouwde, omdat dat misschien nog wel vreemder is dan het vreemde
- wetenschap die slechts waarschijnlijkheden biedt, is in de ogen van velen haar prestatievermogen kwijt
- in crisistijden disciplineert de macht altijd. Ze doet dat uit naam van verantwoordelijkheid, maar is al lang kwijt wat deze verantwoordelijkheid net inhoud

Een boek dat ik hierna zeker ga lezen is "The Spiral of Silence" van Elisabeth Noelle-Neumann, omdat het onderwerp groepsdenken vs fascisme vs angst vs (ir)rationaliteit me enorm boeit.

[Henkjan de Haan · Rating 5 out of 5]

De huidige Corona-crisis heeft filosofen als René ten Bos nodig om ons te voeden met tegendraadse, nuchtere zienswijzen die ons helpen op een andere manier te kijken naar alles wat ons overkomt en, niet te vergeten, onze eigen keuzes daarin tegen het licht te houden. Ook al is dit boekje al ruim een jaar geleden verschenen, de inhoud is nog op iedere bladzijde relevant en urgent. Al zou ik René toch willen vragen om met een update te komen. De ontwikkelingen van het afgelopen jaar roepen vele nieuwe vragen op en wellicht nieuwe begrippen die beschreven kunnen worden in dit dictionaire.

[Jacques Thielen · Rating 2 out of 5]

Een schets met een glimlach en soms trekt Ten bos een te grote broek aan. Neemt niet weg dat het boek, waarbij grote woorden met een korreltje zout genomen moeten worden, aanzet tot denken. en daar is het voor bedoeld. De vorm, een kleine filosofische corona-alfabet vertelling sluit aan op de traditie van Voltaire met zijn dictionaire.

[Victor Schippers · Rating 4 out of 5]

Ik had dit boek zo uit en het lees heerlijk door. Het was interessant om dingen die wij als normaal zien een keer te kunnen bekijken vanuit een filosoof perspectief. En nog steeds zie je aspecten terug komen in deze corona crisis die hij beschrijf als illusies of gedachte patronen.

[Gerben Welling · Rating 5 out of 5]

Wat fijn om in de onzekere tijd van Corona dit boek te lezen. Lekker beschouwend, geeft nieuwe inzichten.

[Albert Faber · Rating 2 out of 5]

René ten Bos was tot voor kort filosoof des vaderlands en hij voelt zich nog altijd geroepen om in vele boeken en artikelen te reflecteren op wat er in de wereld gebeurt. Al in juni lag er het snel geschreven boekje Coronastorm. De ondertitel van het boek luidt ‘hoe de coronacrisis ons verstand wegvaagde’ en om die stelling te onderbouwen heeft Ten Bos – naar voorbeeld van Voltaire – een filosofisch alfabet opgesteld. De A is van Angst, de Z is van Zoönose, en zo zijn alle letters aanleiding voor een korte kritische en filosofische beschouwing.

Coronastorm kreeg bepaald geen milde kritieken. Vrij Nederland kopte ‘Hoe René ten Bos de kluit belazert’, bol van grootspraak en verdraaiingen, en NRC waarschuwde voor de coronafascist. Geheel onterecht is die kritiek niet. Zijn boek zit vol open deuren en stokpaardjes, al zijn sommige best interessant, zoals hij bij de L van lepra uitweidt over verschillende historische benaderingen van bestrijding van epidemieën. De M van moraliteit geeft een zeer terecht podium aan filosoof Levinas, die betoogt dat we elkaar in het gelaat moeten kunnen kijken om de Ander te kunnen waarderen; M van mondkapje had dus ook gekund voor dit prikkelende stuk. Ten Bos vliegt echter uit de bocht met de F van fascisme, een volstrekt bizarre en eerlijk gezegd ook onnavolgbare duiding van de hedendaagse toestand als ‘fascisme zonder fascisten’. Ik ga het meest mee in de recensie van Trouw: dit is een boek vol ongerijpte, associatieve en intuïtieve gedachten, waar filosofische distantie en reflectie van waarde zou zijn geweest.