Διηγήματα

by Ανδρέας Καρκαβίτσας

Project Gutenberg EBook #31446
http://www.gutenberg.org/ebooks/31446

Περιεχόμενα
Η ΦΛΟΓΕΡΑ ΤΟΥ 1
ΓΙΑΝΝΟΣ ΚΑΙ ΜΑΡΩ 46
ΣΠΑΘΟΓΙΑΝΝΟΣ 97
Ο ΑΦΩΡΙΣΜΕΝΟΣ 131
ΝΕΟΙ ΘΕΟΙ 194
ΗΜΕΡΑΙ ΤΗΣ ΓΡΗΑΣ 229

Leather Bound

First published January 1, 1892

About the author

Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας (English: Andreas Karkavitsas) υπήρξε μία από τις πιο σημαντικές και ανήσυχες μορφές της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ένας συγγραφέας που κατάφερε να αποτυπώσει με μοναδική δύναμη τη ζωή, τις αντιφάσεις και τις δυσκολίες της ελληνικής κοινωνίας στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Γεννημένος το 1865 στα Λεχαινά της Ηλείας, μεγάλωσε μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η λαϊκή παράδοση, οι ιστορίες της υπαίθρου και οι καθημερινοί αγώνες των ανθρώπων διαμόρφωσαν από νωρίς τη ματιά και την ευαισθησία του. Αν και ακολούθησε σπουδές ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε ως στρατιωτικός γιατρός, η λογοτεχνία ήταν πάντοτε η μεγάλη του αγάπη και το μέσο μέσα από το οποίο εξέφραζε τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές του ανησυχίες.
Κατά τη διάρκεια των φοιτητικών του χρόνων ήρθε σε επαφή με σημαντικούς λογοτέχνες και διανοούμενους της εποχής, ενώ άρχισε να δημοσιεύει διηγήματα, ταξιδιωτικές εντυπώσεις και λαογραφικά κείμενα σε εφημερίδες και περιοδικά. Οι εμπειρίες του από τις μεταθέσεις του ως στρατιωτικού γιατρού, αλλά και τα πολυάριθμα ταξίδια του με πλοία της ακτοπλοΐας, του έδωσαν την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τη ζωή των ναυτικών, των αγροτών, των εργατών και των ανθρώπων του περιθωρίου. Αυτές οι εμπειρίες τροφοδότησαν το έργο του και χάρισαν στα κείμενά του αυθεντικότητα, ζωντάνια και βαθιά κοινωνική παρατήρηση.
Ο Καρκαβίτσας θεωρείται ένας από τους τρεις μεγάλους εκπροσώπους της ελληνικής ηθογραφίας, μαζί με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και τον Γεώργιο Βιζυηνό. Ωστόσο, ξεχώρισε ιδιαίτερα για τη νατουραλιστική του ματιά και για τον τρόπο με τον οποίο ανέδειξε τις σκοτεινές πλευρές της ελληνικής επαρχίας. Στα έργα του δεν παρουσιάζει έναν εξιδανικευμένο κόσμο· αντίθετα, φωτίζει τη φτώχεια, τη δεισιδαιμονία, τη βία, την κοινωνική αδικία και τον σκληρό αγώνα για επιβίωση. Το κορυφαίο του μυθιστόρημα, «Ο ζητιάνος», αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής πεζογραφίας και μια αιχμηρή κοινωνική τοιχογραφία της εποχής. Εξίσου σημαντική είναι και η συλλογή διηγημάτων «Λόγια της πλώρης», όπου η θάλασσα και οι άνθρωποί της ζωντανεύουν μέσα από γλώσσα ποιητική αλλά και βαθιά ρεαλιστική.
Παράλληλα με τη συγγραφική του πορεία, συμμετείχε ενεργά στα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα της εποχής του, υποστηρίζοντας το δημοτικιστικό κίνημα και αγωνιζόμενος για την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας στην εκπαίδευση και τη λογοτεχνία. Η γραφή του, γεμάτη δύναμη, λαϊκό χρώμα και παραστατικότητα, θεωρείται μέχρι σήμερα υπόδειγμα δημοτικής πεζογραφίας. Παρά τα σοβαρά προβλήματα υγείας και τη μακρόχρονη μάχη του με τη φυματίωση, συνέχισε να γράφει και να προσφέρει μέχρι το τέλος της ζωής του. Πέθανε το 1922, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που εξακολουθεί να συγκινεί και να θεωρείται θεμελιώδες για την κατανόηση της νεοελληνικής κοινωνίας και λογοτεχνίας.

Reviews

[Marios Shekeris · Rating 2 out of 5]

Συλλογή έξι διηγημάτων του Καρκαβίτσα τα οποία τα είχε γράψει πριν το 1890. Στην καθαρεύουσα. Ηθογραφία, λαογραφία στην καθαρεύουσα. Οξύμωρο; Πάντως 140 χρόνια μετά η γλώσσα δυσκολεύει τον απαίδευτο αναγνώστη. Προσπαθώ να είμαι συγκαταβατικός. Η επιλογή για ανάγνωση των διηγημάτων είναι δικιά μου, δεν μου την επέβαλε κάποιος, μπορώ ανά πάσα στιγμή να σηκώσω τα χέρια ψηλά με απόγνωση, να αφήσω το βιβλίο να κυλήσει πίσω στην σιωπηλή βιβλιοθήκη. Θεωρώ ότι ακολουθώ την βούληση του δημιουργού τόσο θεματικά όσο και στο εκφραστικό κομμάτι της γλώσσας. Θεωρώ λάθος!

Ήδη από της στιγμή της δημοσίευσης αυτής της συλλογής ο συγγραφέας κάνει αποποίηση ευθυνών:

Είναι γλώσσα μπαλσαμωμένη· γλώσσα που κάμποσοι έξυπνοι αντί να την αφήσουν μέσα στη σεβαστή θήκη της, την εσήκωσαν, της έδωσαν ολίγη ζωή και με τα δεκανίκια στα χέρια, με τις αράχνες και τη σκόνη των αιώνων, την έβαλαν μπροστά για να τους πάγη κούτσα-κούτσα στην εποχή τον Λουκιανού και του Ξενοφώντα. Και δεν ηθέλησαν να πάγουν μόνον αυτοί, αλλά να σύρουν και ολόκληρο το Έθνος οπίσω τους. Γιατί είναι γλώσσα που σου παγώνει τον ενθουσιασμό, σου πλαστογραφεί την ιδέα, σου κόβει τη δύναμι, σου αλλάζει το αίσθημα. Είναι καλούπι που η κακή του πάστα αλλάζει κάθε τι που θα χύσης μέσα του. Της ρίχνεις χρυσάφι και σου βγάζει κάρβουνο· της ρίχνεις φωτιά και σου βγάζει στάχτη· της ρίχνεις αίμα και σου βγάζει λαχανόζουμο. Και αν καμία φορά έβγαλε και λαμπρό μέταλλο πρέπει να φαντασθής πως σε καλλίτερο καλούπι το μέταλλο αυτό θα ήταν ακόμη λαμπρότερο. Εγώ ομολογώ πως πολλές φορές που έκανα τας διορθώσεις κι είδα ψευτοντυμένο, πλαστοπροσωπευμένο όλο μου το παρελθόν, επόθησα να μην τα είχα γράψη ποτέ αυτά τα έργα. Ευτυχώς ανήκουν πλέον εις το παρελθόν. Την ελπίδα μας έχομε στο μέλλον· εκείνο θα δώση γλώσσα, εκείνο φιλολογία.

Τα λέει αυτά σε μια φάση που το γλωσσικό ζήτημα βρισκόταν σε έντονη φάση και δημιουργούσε εντάσεις και φανατισμούς. Και επιπλέον για να προλογίσει τα έξι διηγήματα που είναι στην καθαρεύουσα. Δυσκολεύτηκα λοιπόν στην ανάγνωση, αλλά τουλάχιστον νιώθω ότι δεν προδίδω τις προθέσεις του συγγραφέα.

Η φλογέρα - Γιάννος και Μάρω - Σπαθόγιαννος - Ο Αφωρεσμένος - Νέοι θεοί - Ημέραι της γριάς. Το πρώτο ηθογραφικό, βουκολικό, το δεύτερο μοιάζει με παραμύθι με την κακή μητριά, τα μάγια, την προσπάθεια βιασμού ανηλίκου, το τρίτο είναι πολεμικό, εικόνες μάχης σώμα με σώμα, ο άδικα αφωρεσμένος, ξανά ηθογραφικό, Οι Νέοι Θεοί είναι τα καινούρια τυφέκια που αντικαταστούν τα επαναστατικά καριοφίλια, και τέλος ένα συμβολικό αφήγημα με ήρωες τους μήνες του χρόνου.

Μου άρεσαν τα δύο ηθογραφικά Ο Αφωρεσμένος και οι Νέοι θεοί. Είναι σε αυτά τα διηγήματα που ο συγγραφέας δεν κάνει καταγραφή μιας εμπειρίας απλά, αλλά μπαίνει στην ψυχή των ηρώων που τους βάζει απέναντι από την τότε μικρό-κοινωνία της επαρχίας και του χωριού.

Απλοί, καλοί άνθρωποι απέναντι στην αμορφωσιά, στην δεισιδαιμονία, στην ψυχολογία του όχλου.

Spoiler: χάνουν.

[R.L. · Rating 3 out of 5]

Decent collection of short stories, dated though...

Διαβάζοντας το βιβλίο συνειδητοποίησα ότι πρέπει να είχα διαβάσει αυτές τις ιστορίες πολύ παλιά, αλλά δεν τις θυμόμουν καθόλου! Διάβαζα σποραδικά λίγες σελίδες ή μία ιστορία κάθε λίγες μέρες, καθώς χωρίς να είναι άσχημη, η συλλογή δεν με τραβούσε κιόλας ιδιαίτερα.

Η γραφή δείχνει την ηλικία της, αλλά η θεματολογία είναι ποικίλη και κάνει το ανάγνωσμα σχετικά ευχάριστο. Αυτές είναι από τις πρώιμες ιστορίες του Καρκαβίτσα, όταν έγραφε ακόμα στην καθαρεύουσα (νομίζω ο Σπαθόγιαννος είναι του 1887 και οι άλλες του 1892) και ομολογώ ότι την καθαρεύουσα την αντιπαθώ σφοδρά. Ωστόσο το βιβλίο αποδείχτηκε πολύ πιο ευανάγνωστο από όσο περίμενα. Θυμάμαι παλιά όταν ήμουν ακόμα στο γυμνάσιο είχα αρχίσει να διαβάζω τον "Ζητιάνο" και το παράτησα λόγω της γλώσσας που μου είχε φανεί πολύ δύσκολη και κουραστική. Μπήκα σε σκέψεις, ίσως τώρα μου φανεί ευκολότερο ανάγνωσμα;

Σίγουρα οι ίδιες ιστορίες γραμμένες στην δημοτική θα μου άφηναν καλύτερη εντύπωση πάντως...