Leedvermaak trilogie

by Judith Herzberg

Judith Herzberg is behalve een van de geliefdste dichters van ons land ook een van onze belangrijkste toneelschrijvers. Leedvermaak (1982) was een mijlpaal in de toneelgeschiedenis. Niet eerder was er zo geschreven over hoe de oorlog doorwerkte in de levens van latere generaties: open en scherp. Dertien jaar later schreef Herzberg Rijgdraad (1995), en nog weer zes jaar later Simon (2001). We volgen Nico en Lea, haar ouders Ada en Simon, Dory (de ex van Nico), Lea’s onderduikmoeder Riet, Nico’s vader en stiefmoeder Zwart en Duifje, kinderen en kleinkinderen.

Genres: Plays, Dutch Literature

440 pages, Paperback

First published January 1, 2002

About the author

Judith Herzberg debuteerde in 1961 met haar eerste gedichten in Vrij Nederland. In 1963 verscheen haar eerste bundel, Zeepost. Hierna volgden onder meer Beemdgras (1968), Strijklicht (1971) en Zoals (1992).

Vanaf het begin van de jaren zeventig volgden toneel- en tv-stukken, filmscripts en teksten voor musicals. Herzberg schreef onder andere het scenario voor Charlotte, een film van Frans Weisz over het leven van de in Auschwitz vermoorde schilderes Charlotte Salomon.

Er bestaat veel waardering voor de poëzie van Herzberg. De bloemlezing Doen en Laten (Rainbow Pocketboeken) behoorde in 1994 tot de honderd beste boeken.

Haar gedichten zijn onder meer in het Duits, Turks en Engels vertaald. In 1988 verscheen bij Oberlin College Press een keuze uit haar poëzie in vertaling onder de titel But what: Selected Poems.

Op verzoek van Poetry International schreef Herzberg voor de Landelijke Gedichtendag 2001 de gedichtendagbundel Staalkaart.

Reviews

[Noam · Rating 5 out of 5]

Drie toneelstukken. De plaats is steeds hetzelfde huis. De volgorde is chronologisch. Het eerste stuk begint onschuldig met de eerst nog vrolijke bruiloft van Lea, het laatste stuk speelt rond het einde van het leven van Simon, haar vader. De spelers zijn steeds min of meer dezelfde leden van dezelfde familie met nog een klein aantal mensen om hen heen. De relaties binnen de familie zijn complex, want meerdere mensen hadden eerder een relatie gehad met iemand anders binnen deze familie enz. Ze kennen elkaar goed en hebben weinig woorden nodig. De gesprekken zijn zo kort en alledaags, vaak langs elkaar heen, dat ze lijken op de gesprekken die jij nog gisteren ergens hebt gevoerd. Ze houden misschien van elkaar en ze kunnen elkaar soms niet uitstaan. Riet, 1 van de personages, zegt op een bepaald moment: ‘Ik neem het je niet kwalijk, ik neem het je ontzettend kwalijk’. Dit tegenstrijdige gevoel is de hele tijd merkbaar. Want naast de personen die een rol spelen in deze stukken zijn er ook een paar afwezigen die niet of nauwelijks genoemd worden en wel voelbaar veel ruimte nemen, namelijk de doden van de Tweede Wereldoorlog. Niemand is vrij van schuld, al is het maar omdat deze personages leven en de anderen zijn dood. Een kleine, geïsoleerde, benauwde, menselijke wereld. Adembenemend.

[Pirus Porol]

Door de regieaanwijzing te starten met: “De hoofdzaak is dat de ‘menigte’ in een ander vertrek feestviert” geeft Herzberg meteen aan dat het stuk zich afspeelt naast de kern van waarom de mensen bij elkaar zijn gekomen; namelijk een bruiloft. Dit lijkt een voorbode voor het hele stuk waarin we nooit tot de kern van een gesprek of een individu zullen komen. Het stuk toont de zwijgcultuur van de wederopbouw.

[Monique Smeets · Rating 4 out of 5]

In mei 2022 speelt Het Nationale Theater onder regie van Eric de Vroedt de drie toneelstukken uit deze trilogie op: Leedvermaak, Rijgdraad en Simon. De marathonvoorstelling zie ik zaterdag 7 mei, de twee dinsdagavonden ervoor heb ik met anderen bij Het Nationale Theater de toneeltekst van Leedvermaak (het eerste stuk) gelezen en besproken. Het was een fijn avontuur. Grasduinen in de tekst, de betekenis van de zinnen en woorden onderzoeken en genieten van het verfijnde Nederlands van Judith Herzberg.

[Pirus Porol]

Het onvermogen van mensen om een band aan te gaan