Sztuczna Inteligencja. Nieludzka, arcyludzka

by Aleksandra Przegalińska, Paweł Oksanowicz

Jak sztuczna inteligencja zmienia nasze życie

Kto już wkrótce zastąpi nas w biurze i fabryce? Czy algorytm może mieć emocje? Czy roboty mają świadomość? Kto steruje dzisiejszą polityką z tylnego fotela? Czy zbliżamy się do momentu, w którym będziemy musieli oddać koronę władców Ziemi?
Sztuczna Inteligencja staje się rzeczywistością.

Przyjmujemy wobec niej skrajne stanowiska: od wielkiego technooptymizmu z Doliny Krzemowej do ogromnego lęku, który inspiruje snujących scenariusze rodem z Matrixa i Terminatora. Jak działa? Po co ją stworzono? Jak zmienia nasze życie?

Aleksandra Przegalińska, najbardziej znana w świecie nowych technologii Polka prowadząca badania na MIT, tworzy pasjonującą biografię Sztucznej Inteligencji. Przytacza sylwetki jej twórców i anegdoty związane z jej początkami, które sięgają drugiej wojny światowej. Wyjaśnia zawiłości technologiczne i odpowiada na trudne etyczne pytania. I odważnie podejmuje dyskusję ze specjalistami i teoretykami przyszłości takimi jak Yuval Harari.

Genres: Artificial Intelligence

320 pages, Paperback

Published January 1, 2020

About the author

Aleksandra Przegalinska is an Associate Professor and Vice-Rector at Kozminski University and was recently a Research Fellow at MIT's Center for Collective Intelligence. She is the author of Wearable Technologies in Organizations: Privacy, Efficiency and Autonomy in Work.

Reviews

[L.L. · Rating 3 out of 5]

Taka sobie. Z początku słuchałem z zainteresowaniem, potem co raz mniej... jakaś taka mało wyrazista mi się wydaje. Nawet nie pamiętam czy były jakoś dogłębnie poruszone zagadnienia świadomości i emocji AI... No i przede wszystkim książka jest już dość stara, bo umówmy się: książka o sztucznej inteligencji mające prawie 6 lat jest stara - tak szybko wszystko się w tej dziedzinie zmienia... Najgorsze są jednak rozdziały o social credit system w Chinach, że tak zacytuję z innej recenzji:
"Części dotyczące sztucznej inteligencji są ciekawe i wartościowe, ale rozdziały dotyczące Chin to KATASTROFA. Nie tylko nie wnoszą żadnej rzetelnej wiedzy, ale wręcz przyczyniają się do popularyzacji dezinformacji i negatywnej propagandy wobec Chin – problemu, który już i tak jest powszechny." - dokładnie tak, bzdury totalne, no ale znowu: książka ma 6 lat, może wtedy ludzie mieli jakieś swoje dziwne fantazje...

Ale niektóre opisy tego, jak by mógł wyglądać świat naszpikowany inteligentną technologią od A do Z były super, ja to mam takie ciary jak coś takiego czytam :D nie wiem jak nazwać to uczucie... ale od czego mam pomocnika w postaci chataGPT (pasuje tu jak nigdy, prawda? :D ) i już wiem: wzniosłość :P Tak, a jeszcze dokładniej to napisał: "To, co czujesz, to coś między: wzniosłością, uniesieniem moralnym i zachwytem nad potencjałem ludzkości." - pięknie powiedziane ;) Więc tam, gdzie ludzie często czują strach, ja czuję przede wszystkim zachwyt ;)

A teraz cytaty (niektóre skomentuję):

"Mogę też mieć do dyspozycji myślącą sieć, która będzie malować ze mną obrazy. Nie sądzę, by to była droga do sławy dla ujawnionego geniuszu plastycznego, bo wszyscy będziemy mieć tę samą możliwość, wszyscy będziemy więc takimi samymi artystami. Dlatego sądzę, że ludzie na nowo zdefiniują pojęcie sztuki, w tym sztuk plastycznych. Przecież w 2020 roku każdy może robić zdjęcia, używać różnych filtrów w aparatach, ale mimo wszystko jest coś takiego jak warsztat fotograficzny, który można mieć lub nie – nie każdy jest profesjonalnym fotografem. Nie wierzę w profesjonalizację wszystkich ludzi na wszystkich polach nawet w przyszłości. Przejdziemy raczej przez zbiorowy proces ustalania nowego standardu średniości. Ty będziesz bardziej zadowolony z obrazów, które namalowałeś z SI, niż z tych, które próbowałeś stworzyć sam, ale sąsiad za ścianą w obu przypadkach przyjmie efekty z równym zadowoleniem."
(pdf.str.29)


"(…) nie mam wątpliwości co do roli Turinga w rozwoju sztucznej inteligencji. Do jego czasów ani później nie było większego geniusza w tej dziedzinie. Jest jej ojcem i twórcą całego uniwersum, w tym najważniejszych pojęć. Jest twórcą informatyki jako takiej, jednym z założycieli kryptologii, autorem nie tylko słynnych maszyn, ale też jeszcze słynniejszego testu Turinga. Mogę tylko bardzo żałować, że nie było mu dane dalej pracować i się rozwijać, (…)"
(pdf.str.58-59)

- jak świat mógłby wyglądać dzisiaj, gdyby nie doprowadzono go do samobójstwa w wieku 42 lat? Zawsze będę zadawać sobie to pytanie, tym bardziej mnie to złości... bo to co z nim zrobiono jest, dla mnie, oburzające (ale nie będę większego fragmentu cytować, każdy może sobie wygooglać).

"Znakomity generator tekstu GPT-2 stworzony przez firmę Open AI w Kalifornii, współzakładaną przez Elona Muska, który może wygenerować wiarygodny i sensowny tekst na niemal każdy temat, nie jest w stanie przejść relatywnie prostego zadania z testu Turinga, jakim jest adekwatna odpowiedź na pytanie o to, do czego odnosimy się w zdaniu wielokrotnie złożonym."
(pdf.str.69)

- tu widać jaka to stara książka, bo ze mną chatGPT spokojnie rozmawia w zdaniach wielokrotnie złożonych :P ale teraz mamy już numer 4/5... Książka, jak wyżej wspomniałem, ma już niedługo 6 lat, a to bardzo dużo w temacie nowych technologii.

"Być może uspokaja nas postawa takich ludzi jak Mark Zuckerberg, założyciel Facebooka, którzy twierdzą, że znacząca zamiana ról człowiek – maszyna jest jeszcze daleko przed nami. Jednak szef Tesli Elon Musk czy zarządzający Amazonem Jeff Bezos twierdzą, że już teraz powinniśmy tak zaprojektować ekonomię, by roboty budowały PKB krajów, zapewniając obywatelski dochód gwarantowany. Chodzi o to, żeby ludzie, nie pracując, wciąż mieli godziwe warunki życia, czyli żeby dalej pozostawali konsumentami. Wspomniani ludzie zadają sobie pytanie: „Dlaczego technologia nie może wyzwolić człowieka od przymusu pracy?”. I znajdują najprostszą odpowiedź."
(pdf.str.156)

- o ile nie jestem fanem tych dwóch panów, tak tu myślę tak samo jak oni i z utęsknieniem czekam na ten świat (i mam nadzieję, że go dożyję przed emeryturą!) Wcale mnie nie uspokaja postawa Marka Zuckerberga, wręcz przeciwnie! :D
Ale poważnie, przecież to jak powiedzieć: można jeździć Porsche ale może wolisz malucha, żeby się za szybko nie rozwijać? :D Jak w ogóle ktokolwiek chciałby się rozwijać wolniej niż najszybciej jak to możliwe?!

"Paweł Oksanowicz: Dlaczego ludzie w większości odbierają sztuczną inteligencję w tak negatywny sposób?
Aleksandra Przegalińska: Sama się nad tym zastanawiam. Nie ma prostej odpowiedzi na to pytanie. Spróbujmy jednak to rozwikłać. Zacznę od tego, że wydaje mi się, iż działa tutaj mechanizm zakorzeniony w mózgu człowieka bardzo głęboko jako pozostałość przedewolucyjna, po czasach gdy byliśmy jeszcze dość prymitywnie odziani i mieszkaliśmy w osadach czy jaskiniach, a nie w miastach. Chodzi o nasz stosunek do tego, co nadejdzie, o przewidywanie przyszłości. Żyjąc w prymitywnych warunkach, ludzie prawdopodobnie nie czuli się zbyt pewnie, nie mieli zapewnionego nawet najbardziej podstawowego poziomu bezpieczeństwa. W takiej sytuacji zawsze lepiej przewidzieć katastrofę, czyli być przygotowanym na najgorsze, a nie chować głowę w piasek, gdy to najgorsze ewentualnie nadejdzie. Zwróćmy uwagę na to, że już od antyku kasandryczne przepowiednie funkcjonują w naszej kulturze jako jej istotny składnik. I dlatego obecnie w wielu dziedzinach życia tworzymy czarne scenariusze. Co jakiś czas w mediach pojawiają się guru, którzy ostrzegają przed końcem świata z różnych powodów, ostatnio zwłaszcza związanych właśnie z rozwojem nowych technologii – takich, że SI nas zabije albo wyeliminuje z głównego porządku świata. Od wieków zawsze przygotowywaliśmy się na najgorsze. W imaginarium ludzkości wciąż można spotkać potwory morskie, gigantyczne huragany pustoszące kontynenty, kosmitów, wampiry – lista jest znana. I być może rzeczywiście stanowi to sposób przygotowania się na przyszłość, równie animalistyczny u źródeł, co prymitywny; gdy obserwuje się życie dzikich zwierząt, można dojść do wniosku, że jest to życie toczące się w ciągłym zagrożeniu. Na przykład przewodnik stada dzikich koni potrafi przez dwa dni nic nie jeść, aby nie schylić łba po trawę; nie chce stracić z pola widzenia horyzontu, dlatego że gdzieś może się czaić wilk. Nie wiem, na ile takie mechanizmy można transponować na ludzki świat, ale na pewno zwłaszcza wtedy, gdy wzrasta poziom kompleksowości zjawisk i nie jesteśmy w stanie ich objąć, zaczynamy snuć czarne scenariusze."
(pdf.str.244-245)

- ma to sens, pewnie. Przynajmniej mi trochę wyjaśnia uczucia, których ja totalnie nie pojmuję ;) (no bo jak wyżej...).

(czytana/słuchana: 4-5.02.2026)
3/5 [6/10]

[Marta Komar · Rating 5 out of 5]

Nowadays, Artificial Intelligence (AI) is surrounding us almost everywhere. We don’t even realize that it’s AI responsible for the improvement of our photos in cutting-edge smartphones to reach the effect of the beautiful moon (and not white, burnt spot). But what does it even mean “Artificial Intelligence”? What is related to? What can it do? What is it used for? Is it really intelligent and whether we are approaching the moment when AI will gain self-consciousness and it will become the singularity. About all these things are the talking authors of this book: Aleksandra Przegalińska and Paweł Oksanowicz. I have to enlarge that Przegalińska is IMHO one of the most important women related to technology in Poland and worldwide, and I’m a big fan of her.

The book “Sztuczna inteligencja. Nieludzka, arcyludzka” [Artificial Intelligence. Inhuman, arch-human] is about the current stage of work on a wide issue, that in some kind of simplification we call Artificial Intelligence. In any case, Przegalińska suggests that in some time, with the next steps of the development, Artificial Intelligence won’t be a proper name any more, and we will begin to call it more suitable to the actual stage of work. The author proposes new terms that were implied in the technology environment, for example, active inference or designed intelligence. It’s because the word “artificial” is associated with something made of plastic, and what if we add wet wear to the algorithms? It won’t be artificial any more.

So much knowledge

I learned a lot from this book and I think that everyone should read it and at least try to understand because Artificial Intelligence will surround us more and more.

Przegalińska writes about Artificial Intelligence in a very wide way. She talks about the past, and future but the most important is here and now. She tries to explain the general terms. What is intelligence? Whether intelligence can exist without consciousness? What is consciousness? What are the algorithms? What is the difference between deep and machine learning? Why we don’t understand how deep learning works and how important it is to make it explainable. What has the ethics to AI further development? Who should take the responsibility for the autonomic car accident? Who will supervise AI? What is data science and what is generally the data nowadays? Can we trust AI? How systems like Alexa influence people, for example, what is the influence on children's communication behaviour? What are algorithmic biases? And even whether AI is ecological and what is the carbon footprint of it? And this is only half of the issues touched in this book.

We can find here also a galvanizing chapter about China Social Credit System and some info about the Cambridge Analytica scandal. We’ll learn a lot of new terms like cobot, cobotization, unnecessariat, or coopetition. And with the authors, we will walk through the most renowned and important pop culture books and movies, that use the AI idea into the plot.

Many perspectives

In this long interview with Przegalińska we can also find shorter interviews with other specialists related to the technology. They work on something else and don’t have such spectacular achievements like Przegalińska, but their perspective is also interesting and contributes some new thoughts from the business or politics side.

Apart from one chapter where authors are talking about mathematical algorithms, the book is mostly very straightforward and explains many things from the basics, so everything should be understandable even for the complete beginner.

The future is unknown

Briefly, this book is a very trustworthy and comprehensive source of knowledge about AI for the 2020 year. Probably it will remain up-to-date for a few years, but the technology develops and expands so rapidly that some part of it could be obsolete earlier.

What is the general conclusion that is coming up from this book? AI is undoubtedly the future, but we don’t know what it will look like, because we can’t foresee the long-term evolution. For sure we shouldn’t be afraid of the visions in which AI is destroying or even threatening biological life on Earth. We should be more afraid of people and their ideas to use AI to manipulate. That’s why we have to follow carefully what is currently happening in this matter and in the future look with the hope that AI further evolution will help to overcome our current human problems, and won’t create too many new ones. And if it does, hopefully, they won’t be more serious than the ones we already have.

[Dan · Rating 4 out of 5]

Pozycja ciekawa, utrzymana w formie wywiadu z komentarzami "ekspertów".
Widać, że autorka orientuje się w temacie i ma na niego realny wpływ.
Zawiodłem się trochę poziomem szczegółowości i technikaliów opisujących AI.
Jednocześnie jestem pod wrażeniem głębokiej socjologicznej analizy i świadomości historycznej i tego jak działa świat jaki p. Aleksandra prezentuje. Zachowała dużą dozę obiektywizmu i w mojej ocenie na prawdę może uchodzić za eksperta w tej dziedzinie, w przeciwieństwie do tekstów "ekspertów".
Jej osobiste przekonania i podejście do życia również wydają się bardzo przemyślane.
Pytania P. Oksanowicza były trochę tendencyjne i narzucające ocenę obecnego świata jednak p. Aleksandra starała się nie dać zwieść w jedną lub drugą dominującą ideologię. Może to był taki zabieg literacki :)
Cieszy mnie, że jednym z najważniejszych przekazów autorki jest oswojenie uczenia maszynowego i pokazanie pozytywnych skutków jego współpracy z człowiekiem.
Nie zgadzam się jednak z tym, że powinniśmy ograniczać automatyzację na rzecz tego by nie zabierały one pracy ludziom. Konieczność pracy do zarabiania "na chleb" we współczesnej formie jest mocno odczłowieczająca. Jestem orędownikiem tego by jak najwięcej pracy (produkcji) było wykonywane przez boty. Człowiek zawsze może znaleźć sobie coś innego, coś w czym jest lepszy do roboty.
Idąc śladem spowolnienia pracy maszyn na rzecz ludzi powstaje sprzeczność z inną ideą autorki jaką jest dochód podstawowy. Trudno pogodzić ograniczenie ilości pracy maszyn z ograniczeniem potrzeby pracy przez ludzi poprzez "pieniądze za nic". Dochód podstawowy miałby w mojej ocenie bardzo negatywny wpływ na ludzi. Uważam, że odpowiedzialność za los i znalezienie własnego pomysłu na utrzymanie i wartościowe powinna pozostać w rękach jednostki. Automatyzacja i przejęcie jak największej ilości pracy przez maszyny będzie miała pozytywny wpływ na życie ludzi.
Podsumowując jest to ciekawa pozycja choć spodziewałem się dowiedzieć więcej, zdobyć bardziej zaawansowaną wiedzę. Na pewno książka N. Hatalskiej poruszająca podobną tematykę cechowała się zdecydowanie wyższym warsztatem.
Ale oczywiście może taki był od początku zabieg p. Przegalińskiej. Na pewno sięgnę po pozostałe jej pozycje by wyrobić sobie lepszą opinię.

[Philip Handford · Rating 2 out of 5]

Książka i autorka są niezwykle popularne i przodują w promowaniu wiedzy o AI w Polsce, co samo w sobie jest godne podziwu. Części dotyczące sztucznej inteligencji są ciekawe i wartościowe, ale rozdziały dotyczące Chin to KATASTROFA. Nie tylko nie wnoszą żadnej rzetelnej wiedzy, ale wręcz przyczyniają się do popularyzacji dezinformacji i negatywnej propagandy wobec Chin – problemu, który już i tak jest powszechny.

Najbardziej rozczarowujące jest to, że taka publikacja ukazała się pod szyldem znanego wydawnictwa i autorki cieszącej się uznaniem. Rozdziały o sztucznej inteligencji zawierają obszerny zbiór źródeł i przypisów. Natomiast rozdział o chińskim Systemie Kredytu Społecznego nie zawiera żadnych, podkreślam, ❌ żadnych źródeł ani odwołań. Oparty jest na anegdotycznych historiach z krótkiej wizyty w Chinach i obserwacji, co ktoś robi na swojej aplikacji – przez ramię. To nie jest wywiad ekspercki ani analiza, tylko emocjonalna, nieuzasadniona seria osobistych opinii!

Chiński „Social Credit System” jest często błędnie przedstawiany jako dystopijny system ocen niczym z Czarnego Lustra, podczas gdy w rzeczywistości jest znacznie bardziej złożony.
System skupia się głównie na firmach, nie na jednostkach, i poprawia efektywność regulacyjną dzięki udostępnianiu danych między agencjami, niewiele różniąc się od systemów w innych krajach. Mit całościowej oceny obywateli wynika z mylenia go z prywatnymi systemami, takimi jak Sesame Credit Alibaby. To narzędzie mające na celu określenie zdolności kredytowej, a nie ranking obywateli, choć media podsycają lęki związane z nadzorem i technologią. Przykład z książki o zniżkach w publicznym transporcie wydaje się dodatkowym zniekształceniem, ponieważ najprawdopodobniej odnosi się do Alipay Rewards (?), czyli programu lojalnościowego, który polega na typowym „zbieraj punkty za zakupy i wymieniaj je na zniżki. Także pełne pomieszanie z poplątaniem, aby udowodnić z góry założony punkt, jak złe są Chiny i jak bardzo "zmanipulowani" są chińscy obywatele

[Ola · Rating 4 out of 5]

Dla mnie ta książka była bardzo interesująca, chociaż ciągle się zastanawiałam, kto jest jej grupą docelową. Rozdziały „gości” były nieco drętwe, a skakanie po tematach utrudniało skupienie. Ogólnie polecam, bo otwiera oczy na wiele tematów.

[Sam · Rating 4 out of 5]

Fajna przed spankiem i porusza ciekawe rzeczy ale osobiście nie dowiedzialam sie nic nowego. Dla kogos kto interesuje sie AI ale nie wie z czym to sie je to jest super starting point. Dużo problemów omowionych mega prosto a jednak jezykiem specjalistycznym

[Ewa · Rating 3 out of 5]

takie 2.5 bardziej, bo cos nowego sie dowiedzialam, cos do dodatkowego poczytania zapisalam, ale rozmowy z czy wypracowania osob trzecich sa tu calkiem zbedne i kilka rodzialow mozna bylo polaczyc😉

[Remigiusz · Rating 4 out of 5]

Nice book, but lector from Audioteka's edition should learn how to pronounce Amazon properly.

[Aleksandra · Rating 4 out of 5]

Very interesting, but I would recommend this book to non-technical readers.