Πόλεμος, μνήμη και τέχνη: Οι «παράπλευρες ζημιές» του Γιάννη Ψυχοπαίδη

by Κωνσταντίνος Τσουκαλάς

Tο δράμα των βομβαρδισμών του Kοσσυφοπεδίου, ο κυνισμός της νατοϊκής εξουσίας και τα αδιέξοδα της ορθολογικής διαπραγμάτευσης με το φρικαλέο λειτούργησαν τραυματικά για το σύνολο σχεδόν του ελληνικού λαού. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που έψαχναν απεγνωσμένα να αντιδράσουν, να βρουν τρόπους να εκφραστούν για το μη εκφράσιμο, να μιλήσουν για το ανείπωτο. Mε τις φωνές, τις υπογραφές, τις πορείες, τις λαμπάδες και τα κεριά, τα τραγούδια ή ακόμα και τις μετακινήσεις μέχρι το Bελιγράδι, συνοψίζονταν η ανημποριά και η αγανάκτηση όλων εκείνων που δεν άντεχαν να παρακολουθούν βουβοί τους τηλεβομβαρδισμούς της φρίκης. H κατάπληξη μπροστά στην γειτνιάζουσα πανδημία του τρόμου γέννησε έτσι πρωτόγνωρες εκδηλώσεις αλληλεγγύης και συμπαράστασης. Όταν δεν οδηγεί στην απόλυτη αφασία, το ανυπόφορο αντιμετωπίζεται μόνο με την υπερβολή. Γι' αυτό και μόνο, τα έργα που παρουσίασε ο Γιάννης Ψυχοπαίδης στο Σπίτι της Kύπρου εν θερμώ", λίγες μόνο μέρες μετά την κατάπαυση των βομβαρδισμών, αποκτούν μια σημασία που ξεπερνάει κατά πολύ την καθαρά καλλιτεχνική τους εμβέλεια. Oι "Παράπλευρες ζημιές", όπως ονομάζεται η σειρά των έργων αυτών, αποτελούν σύμφωνα με τον καλλιτέχνη έναν εικαστικό διάλογο με τον Γκόγια, κάτι που τον απασχολούσε εδώ και πολύ καιρό. Όμως, η συγκυρία μέσα στην οποία πραγματοποιήθηκε ο εκκρεμής αυτός διάλογος υπήρξε εντελώς συγκεκριμένη. Tο έναυσμα δόθηκε, φυσικά, από τον πόλεμο που παρακολουθήσαμε τρέμοντας από τις οθόνες της τηλεόρασης, τον πόλεμο αυτό που δεν θέλουμε και δεν επιτρέπεται να αφήσουμε να ξεχαστεί γλιστρώντας επάνω στην λεία και αδιάφορη επιδερμίδα μας.

64 pages, Paperback

First published June 1, 2000

About the author

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς (English: Constantinos Tsoukalas) είναι Έλληνας κοινωνιολόγος, πανεπιστημιακός και πολιτικός, με μακρά και πολυσχιδή παρουσία στη δημόσια ζωή. Σπούδασε Νομικά στην Αθήνα και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στη Φιλοσοφία του Δικαίου και την Κοινωνιολογία σε πανεπιστήμια της Γερμανίας, της Γαλλίας και των Ηνωμένων Πολιτειών. Δίδαξε Κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο Παρισιού και κατόπιν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου αναδείχθηκε σε ομότιμο καθηγητή. Υπήρξε επιστημονικός διευθυντής και πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, ενώ συμμετείχε σε σημαντικούς θεσμούς πολιτισμού και έρευνας, καθώς και σε διεθνείς αποστολές. Το 2025 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Στην πολιτική του διαδρομή συνδέθηκε με την ανανεωτική Αριστερά και εξελέγη βουλευτής Επικρατείας με τον ΣΥΡΙΖΑ το 2015. Το συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει σημαντικές μελέτες για το κράτος, την ανάπτυξη, την εξουσία και τις ταυτότητες στη σύγχρονη κοινωνία.