The Psychological Origins of Institutionalized Torture

by Mika Haritos-Fatouros

Original research, including interviews with former Greek torturers, is supplemented by discussion of former studies, military records and other sources, to provide disturbing but valuable insights into the psychology of torture. The book describes parallel situations such as the rites of passage in pre-industrial societies and cults, elite Corps military training and college hazing, eventually concluding that the torturer is not born, but made.
Of essential interest to academics and students interested in social psychology and related disciplines, this book will also be extremely valuable to policy-makers, professionals working in government, and all those interested in securing and promoting human rights.

296 pages, Hardcover

First published November 27, 2002

Reviews

[Katerina Charisi · Rating 4 out of 5]

Η συγγραφέας με ειδική άδεια παρακολούθησε την πρώτη δίκη βασανιστών στην Αθήνα μετά την πτώση της δικτατορίας. Σκοπός της ως νέα επίκουρη καθηγήτρια του ΑΠΘ να μελετήσει το φαινόμενο του σαδισμού. Κατά τη διάρκεια της δίκης και κρατώντας μανιωδώς σημειώσεις μιας και η μαγνητοφώνηση απαγορευόταν στην αίθουσα, εμφανώς σαστισμένη, ακούει τους κατηγορούμενους να δηλώνουν άμεσα ή έμμεσα πως τους είχαν μετατρέψει σε βασανιστές.

Σιγά σιγά αποκαλύπτεται μια συγκλονιστική ιστορία: Το πέρασμα αυτών των ανθρώπων από το στρατό στα κέντρα εκπαίδευσης της ΕΣΑ και ως την κατάληξή τους στους θαλάμους των βασανιστηρίων.
Σταδιακά έγινε φανερό ότι αυτό που περιέγραφαν δεν ήταν χαρακτηριστικά σαδιστικών προσωπικοτήτων, αλλά ένα προσεκτικά σχεδιασμένο σύστημα εκπαίδευσης με – όπως διαπιστώθηκε αργότερα στην έρευνα – παγκόσμια εφαρμογή σε ανάλογα καθεστώτα.

Οι κρατικοί βασανιστές λοιπόν ΔΕΝ ήταν άνθρωποι με σαφή προδιάθεση που αναζητούσαν την ευχαρίστηση βασανίζοντας άλλους ανθρώπους, αλλά συνηθισμένοι άνθρωποι που είχαν εκπαιδευτεί προσεκτικά (και βάναυσα) για αυτό το σκοπό, υπακούοντας τυφλά και ολοκληρωτικά σε μια εξουσία βίας.

Αυτή την εργασία η συγγραφέας παρουσίασε αργότερα μέσα σε απόλυτη, αμήχανη σιωπή σε μια επιστημονική συνάντηση, επιζητώντας την ανατροφοδότηση από άλλους επιστήμονες γι αυτή τη διαπίστωση.
Ένας από τους παρόντες καθηγητές Ιατρικής του πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης πρότεινε με βάση το υλικό αυτό και την παραπάνω ιδέα/διαπίστωση, τη δημιουργία ενός δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ. Το ντοκιμαντέρ αυτό με τίτλο «Ο γιος του γείτονά σου» ολοκληρώθηκε ένα χρόνο μετά και μπορεί να παρακολουθήσει οποιοσδήποτε στο youtube με ελληνικούς υπότιτλους.

Μια πραγματικά σπουδαία, εκτενής κι ανεκτίμητης αξίας μελέτη για την ελληνική βιβλιογραφία, βασισμένη σε μια πραγματικότητα τόσο πρόσφατη και τόσο ακόμα ταμπού.

Βασανιστής μπορεί να γίνει ο οποιοσδήποτε και τα γονίδια δεν παίζουν ρόλο. Δεν υπάρχει εκ γενετής προδιάθεση ή κάποια ανωμαλία ή ψυχική ασθένεια, παρά μόνο προσεκτική εκπαίδευση, κοινή σε όλο τον κόσμο (όσο παρανοϊκό κι αν ακούγεται, πραγματικά πιστεύεται ότι υπάρχουν ανάλογα manual).

Εδώ όμως στο παρόν βιβλίο έχουμε να κάνουμε καθαρά με την ελληνική πλευρά του νομίσματος, η οποία περιλαμβάνει από τον ακραίο εθνικισμό της προπαγάνδας που στηρίχτηκε ξεκάθαρα στην ελληνορθόδοξη θρησκεία και το αστυνομοκρατούμενο κράτος, ως τη μακρόχρονη διατήρηση πολύ συγκεκριμένων και προσεκτικά μελετημένων παραγόντων πάνω στις αξίες και τη δομή της κοινωνίας, ώστε να «καταφέρει» ο συνηθισμένος άνθρωπος να προβεί σε ακραίες πράξης ωμής βίας απέναντι σε συνάνθρωπό του, ακόμα και γνωστό ή συγγενή.

Τρομακτικό και συγκλονιστικό. Αν κάποιος ενδιαφέρεται λίγο παραπάνω για την ψυχολογία, μπορεί και να επιστρέψει στις σελίδες του ξανά και ξανά. Αρκεί να αντέχει να διαβάσει (ξανά) τις περιγραφές των συνεντευξιαζόμενων.

[Christos · Rating 4 out of 5]

Το βιβλίο βασίζεται στις συνεντεύξεις 16 ανθρώπων που υπηρέτησαν στο ΕΑΤ/ΕΣΑ ή σε άλλες μονάδες της ΕΣΑ την περίοδο της δικτατορίας και συμμετείχαν, λιγότερο ή περισσότερο, σε βασανισμούς κάτι που το καθιστά πολύ ιδιαίτερο από αυτό το γεγονός και μόνο. Δεν είναι και το πιο εύκολο να συγκεντρώσεις πρωτογενείς μαρτυρίες από ανθρώπους που υπήρξαν βασανιστές στο παρελθόν. Το περιεχόμενο του είναι αποκαλυπτικό καθώς λίγο ως πολύ έχουμε την τάση να πιστεύουμε ότι για να εμπλακεί κάποιος σε τέτοιες δραστηριότητες μάλλον δεν είναι κάποιος σαν και εμάς, έχει κάποια προδιάθεση, κάτι δεν πάει καλά. Δυστυχώς η μελέτη της Χαρίτου-Φατούρου μας υποδεικνύει πως, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, οποιοσδήποτε από εμάς θα μπορούσε να διαπράξει πράξεις βίας. Η ακαδημαϊκή δομή του με κούρασε ελαφρώς στα τελευταία του κεφάλαια, χωρίς αυτό να μειώνει την αξία του.

[Giota An. · Rating 4 out of 5]

It was the first book that brought me closer to what happened in Greece during the dictatorship. Although the history it is quite known, usually details about those days are hidden. It really makes you think where we are humans can be lead to in the name of the nation.

[Sian O'hara · Rating 4 out of 5]

This book provides a lot of insight in the mindset, and even more important the training, of those who torture. Above all it underlines the general lack of knowledge as such, and of the fact that torture victims draw most of the attention concerning this topic. Which is hardly helpful if the very act of torture is to be prevented. However, apart from making you wish you knew more about the Greek Junta Regime in order to comprehend all references to specific events concerning their particular torture system, the book is informative and appears to be well-researched. Any knowledge about how the Russian Army train recruits will do as well, the similarities are striking.