تحليلی از ديدگاه‌های فلسفی فيزيكدانان معاصر

by مهدی گلشنی

مهدی گلشنی استاد دانشگاه صنعتی شریف است.
این کتاب، با نگاهی به رویکردهای کلیدی فیزیکدانان سده اخیر، نگاه‌های فلسفی آنان را بررسی می‌کند.

در بخشی از کتاب می‌خوانیم:

«در قدیم واژه فلسفه همۀ دانش‌های حقیقی را فرامی‌گرفت و تنها دانش‌های قراردادی، از قبیل لغت و دستور زبان، از قلمرو آن خارج بود. در آن دوران‌ها همۀ دانش‌ها به‌هم مربوط بودند و همدیگر را تأیید می‌کردند و یک کل منسجم می‌ساختند. به همین دلیل بسیاری از فلاسفۀ بزرگ از سرامدان علم در عصر خود بودند (مثل ارسطو، افلاطون، کانت، ابن سینا، نصیرالدین طوسی) یا اطلاعات علمی وسیعی داشتند. قدما فلسفه را به دو بخش نظری و عملی تقسیم می‌کردند. فلسفۀ نظری شامل طبیعیات، ریاضیات و متافیزیک بود و فلسفۀ عملی شامل اخلاق، تدبیر منزل و سیاست مُدُن می‌شد. بدین ترتیب فیزیک متعلق به بخشی از فلسفۀ نظری موسوم به «حکمت طبیعی» بود. گالیله وقتی می‌خواست به فلورانس برود درخواست کرد که عنوان رسمی او «فیلسوف و ریاضیدان» باشد. همچنین نیوتون عنوان اصول ریاضی حکمت طبیعی را برای کتاب خود انتخاب کرد. هنوز نیز در بعضی از دانشگاه‌های جهان (ازجمله دانشگاه‌های اسکاتلند) علم را حکمت طبیعی می‌نامنذ.»

Genres: Philosophy, Science, Physics

455 pages

First published January 1, 1990

About the author

– متولد اصفهان، 1317
تحصیلات
– لیسانس فیزیک از دانشگاه تهران ،1339
– دکترای فیزیک از دانشگاه کالیفرنیا (برکلی – آمریکا) ،1348

مسؤلیتهای علمی- دانشگاهی
– عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف (از 1349 تا کنون)، استاد دانشگاه صنعتی شریف (از 1364 تا کنون)
– عضو پیوسته فرهنگستان علوم (از ابتدای آن) ، ورئیس گروه علوم پایه آن (از 1369 تا 1379)
– سر پرست گروه علوم پایه شورای عالی برنامه ریزی (از 1369 تا 1380)
– عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی (از 1375 تا کنون)
– رئیس دانشکده فیزیک دانشگاه صنعتی شریف ( از 1352 تا 1354 و از 1366 تا 1368)
– معاون آموزشی و دانشجویی دانشگاه صنعتی شریف ( از 1357 تا 1359)
رئیس( و بنیانگذار ) گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف ( از 1374 تاکنون ) –
– رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (از 1372 تا 1387)

خدمات علمی ـ فرهنگی
پایه‌گذاری گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف (اولین نهادی که در ایران عهده‌دار تربیت دانشجو در رشته فلسفه علم است)
فعالیت موثر در راه‌اندازی دوره دکترای فیزیک در دانشگاه صنعتی شریف (اولین دوره دکترای فیزیک در ایران)
پایه‌گذاری تحقیقات در زمینه «فیزیک بنیادی» در ایران
فعال کردن تحقیقات در زمینه‌های «علم و دین» و «فیزیک و فلسفه» در ایران
مشارکت در برنامه‌ریزی و تأسیس مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات
عضو مؤسس انجمن بین‌المللی علم و دین (کمبریح، انگلستان)
مشاوره و مشارکت در پروژه کنفرانس علم و جستحوی معنویت (1998- برکلی، آمریکا) که نقطه عطفی در تاریخ مناسبات علم و دین در غرب محسوب می‌شود
راه‌اندازی نشریات نامه علم و دین، آفاق الحضاره الاسلامیه و نامه علوم انسانی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
راه‌اندازی مرکز تحقیقات امام علی (ع)، پژوهشکده اقتصاد، گروه اندیشه سیاسی اسلام، گروه غرب‌شناسی،گروه مطالعات زنان ، گروه علم و دین،گروه فلسفه برای کودکان، و دوره های دکترای تاریخ علم در تمدن اسلامی و دکترای فلسفه علم در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و دکترای فلسفه علم در دانشگاه صنعتی شریف

عضویت در جوامع علمی – فرهنگی

– عضو فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران

– عضووابسته ارشد مرکز بین المللی فیزیک نظری در تریست ایتالیا (از 1369 تا 1374)

– عضو آکادمی علوم جهان اسلام (از 1381 تا کنون)

– عضو انجمن اروپائی علم و الهیات

– عضو انجمن استادان فیزیک آمریکا

– عضو مرکز الهیات و علوم طبیعی (برکلی، آمریکا)

– عضو مو سس انجمن بین المللی علم و دین (کمبریج ، انگلیس))

انجمن فیزیک ایران
انجمن فیزیک آمریکا
انجمن مدرسان فیزیک آمریکا
انجمن بین‌المللی علم و دین (کمبریج، انگلستان)
انجمن فلسفه علم (میشیگان، آمریکا)
انجمن اروپایی علم و الهیات
انجمن مطالعه علمیِ دین (نیویورک، آمریکا)
مرکز الهیات و علوم طبیعی (برکلی، آمریکا)
مرکز بین‌المللی فیزیک نظری (تریست، ایتالیا)
مرکز اسلام و علم (کانادا)
مؤسسه تعامل الهیّات با علم و تکنولوژی (میسوری، آمریکا)
مؤسسه علم و دین مِتانِکسوس (فیلادلفیا، آمریکا)، و …

جوایز و عناوین افتخاری
استاد نمونه دانشگاه صنعتی شریف
استاد نمونه آموزش عالی کشور
استاد ممتاز فیزیک دانشگاه صنعتی شریف
استاد ممتاز دانشگاه صنعتی شریف
جایزه تمپلتون برای درس علم و دین
داور بین المللی جایزه علم و دین تمپلتون (بزرگترین جایزهء مالی در جهان در زمینه علم و دین)
برنده دو دوره جایزه کتاب سال ایران
چهره ماندگار فیزیک ، سال 1381
دریافت نشان درجه یک دانش در مراسم بزرگداشت مشترک فرهنگستانها،به عنوان برگزیده فرهنگستان علوم، 1388

دریافت جایزه علامه طباطبائی، 1391

مسئولیت برگزاری کنفرانسها
سمینار فلسفه و روش‌شناسی علوم تجربی (1369)
کنگره بین‌المللی امام علی (ع) و عدالت، وحدت و امنیت (1379)
کنفرانس توسعه دانش و فناوری (1383)
کنگره ملی علوم انسانی: وضعیت امروز ، چالشهای فردا ( 1385)

Reviews

[Babak Ghadiri · Rating 5 out of 5]

کتاب خیلی بود. به نظرم برای افرادی که میخوان راه تحقیق علمی و پژوه رو دنبال کنن خوندن این کتاب لازمه
از طرفی هم برای کسانی که علاقه مند به فلسفه علم و کلا فلسفه هستند هم میتونه خیلی جالب باشه، همچنین برای دانشجویان فیزیک
برای لذت بردن از این کتاب، نیازی چندانی به دانستن فیزیک کوانتوم نیست. از طرفی شما رو با زیباییها و پیچیدگیهای فیزیک کوانتوم آشنا میکنه

[Parisa Hoseini · Rating 3 out of 5]

حرف کلی کتاب این بود که با ورود کوانتوم مکانیک به دنیای علم، بسیاری از پیشفرض‌های فیزیکدانان زیر سوال رفت. از جمله مهمترینشان این بود که علیت طرد شد و رئالیسم کنار گذاشته شد.
اما کوانتوم مکانیک هم به دستاوردهای شگرفی رسیده بود ونمیشد به راحتی اون رو حذف کرد.
در واقع این کتاب در قالب مقالات گوناگون، تضاد کوانتوم مکانیک رو با مسائل هستی شناختی و پیش‌فرض‌های اصلی که پیشتر مورد قبول فیزیکدانان بود بررسی می‌کنه.
در این کتاب نقل قول های بیشماری از جانب هر دو طرف ماجرا مطرح می‌شود و این مورد از ویژگی‌های مثبت کتابه. با این حال فصول کتاب با هم همپوشانی دارند و در واقع همه‌ یک مطلب رو بیان می‌کنند. درواقع با خوندن مقدمه میتونید بفهمید که کل کتاب درباره چه چیزی صحبت می‌کنه.
جهت گیری نویسنده هم در این مورد واضحه.
به نظرم مطالعه این کتاب برای کسانی که با فیزیک آشنا هستند بسیار مفیده. چون معمولن این مطالب نه تنها در دانشگاه در موردش بحث نمیشه بلکه صحبت از آنها به نوعی ممنوعه و وقت تلف کردن محسوب میشه.
برای درک بهتر فیزیک جدید در قرن بیستم مطالعه این کتاب ضروریه.

[Hamed · Rating 5 out of 5]

برای من مشکل است که بفهمم چگونه، خصوصا در دورانهای ناپایداری و تردید، مد در علم نقشی ایفا میکند که اصلا کمتر از نقش آن در لباس خانمها نیست. (اینشتین )

کتاب دید بسیار خوبی در مورد دیدگاه های حاکم بر فیزیک معاصر میدهد و نتیجه گیری ها به دور از توهین و غرض ورزی نوشته شده اند. بویژه به غیر فیزیکی ها توصیه میشود؛ گرچه فیزیکی ها مطالب مطرح شده را میتوانند عمیق تر درک کنند.

[Behzad Sabety · Rating 4 out of 5]

مطالعه ی آن به تمام دانش جویان فیزیک توصیه می شود! حداقل فایده ی آن آشنایی با روند تاریخی پیشرفت فیزیک و آشنایی با دیدگاه های فیزیک پیشگان اوایل قرن بیست خواهد بود.
نویسنده ی کتاب فردی ست کاملن پایه ی مطالعات فیزیکی و فلسفی! چه در کتاب ها و چه در مقالات! بنابراین خیلی می توانید روی صحت حرفهایش حساب کنید. اگر چه دیده می شود در اکثر بخشهای کتاب روی تفکر خاصی (خیلی!) مانور می دهد. (البته من به خاطر این پافشاری بهش حق می دم! وقتی عده ای همین جور برای خودشون ببرن و بدوزن!)
در کل بخوانیدش مخصوصن پیشگفتارش را

[Zahra Naderi · Rating 5 out of 5]

به نظرم ک بشریت روی دوتا فرایند تصادفی زندگی می کنه، یه فرایند واحد در طول زمان، دیگری بی نهایت فرایند ک در هرلحظه و در پس هم اتفاق می افته. اون اولی موجب همون چیزی میشه ک بهش میگن کارما. زندگی تصادفی تر از اونیه که قطعیت و علیتی وجود داشته باشه. چیزی که بهش نظم میده، میانگین فرایندهای تصادفی ماست، که تاریخ و میسازه! میانگین و واریانس و طبیعت تعریف می کنه، حوزه اختیار ما، یکم از میانگین اینور یا اونور رفتنه و ما همه محکوم به جبر قدرت طبیعتیم. حالا میخواد خدایی وجود داشته باشه، میخواد نداشته باشه.

[ArEzO.... Es · Rating 5 out of 5]

برنده جايزه كتاب سال بوده
و پيشگفتاري از استاد محمد تقي جعفري دارد
با انقلاب كوانتومي و مباني فلسفي فيزيك جديد شروع مي كند و در انتها مي خواهد بحث كند كه آيا فيزيكدانان از فلسفه مستغني هستند؟

[Wanna · Rating 1 out of 5]

این کتاب رو با ترجمه ی 10 سال پیشش خوندم . با اصطلاحات علمی زیادی که دارد بیشتر به درد دانشجوی کارشناسی به بالای فیزیک می خورد

در غیر این صورت سراغ این کتاب نروید

[Mohammad]

nothing