فن دستور

by Dionysius Thrax, کورش صفوی (Translator)

This work has been selected by scholars as being culturally important and is part of the knowledge base of civilization as we know it.

This work is in the public domain in the United States of America, and possibly other nations. Within the United States, you may freely copy and distribute this work, as no entity (individual or corporate) has a copyright on the body of the work.

Scholars believe, and we concur, that this work is important enough to be preserved, reproduced, and made generally available to the public. To ensure a quality reading experience, this work has been proofread and republished using a format that seamlessly blends the original graphical elements with text in an easy-to-read typeface.

We appreciate your support of the preservation process, and thank you for being an important part of keeping this knowledge alive and relevant.

Genres: Linguistics

68 pages, Paperback

First published January 1, 101

About the author

Greek: Διονύσιος ὁ Θρᾷξ [Dionysios o Thrax]
Croatian: Dionizije Traćanin
French: Denys le Thrace, Denis de Thrace
German: Dionysios Thrax
Italian: Dionisio Trace
Russian: Дионисий Фракийский
Spanish: Dionisio de Tracia
Turkish: Dionysios Thraks

Reviews

[Spinatous · Rating 4 out of 5]

فن دستور کتابی‌ است کوچک که مقدمۀ کورش صفوی بر آن از برگردان اثر طولانی‌تر است (45 صفحه مقدمه و 20 صفحه ترجمۀ فن دستور). لازم به ذکر است، که نسخۀ اصلی کتاب به زبان یونانی نیز موجز بوده و در 15 صفحه پاپیروس (احتمالاً در اوایل قرن اول پیش از میلاد؛ اواخر دوران طلایی یونان باستان) نگاشته شده است. در این برگردان مختصر- جدا از نکات فنی که توصیفی قدیمی از یک زبان باستانی است و شاید حتی چندان هم گیرا نباشد- به مطالب جالبی بر‌خوردم که همانطور که صفوی نیز در مقدمه ذکر کرده در مطالعات بعدی دستور سنتی اروپاییان در منابع مختلف تکرار شده‌؛ از آن جمله تعریف دستور؛" مطالعۀ علمیِ استعمال عام زبان است نزد شاعران و نثرنویسان"، که در قرون بعد نیز به همین ترتیب به چشم می‌خورد. همین‌طور، اصطلاحاتی که عیناً (anaphoric, clitic, syntax, etc.) یا معادل‌های آنها از راه لاتین (pronoun, subjunctive, adverb, etc.) به مطالعات بعدی راه یافته‌اند.

اما در مقدمۀ خواندنی اثر، صفوی سعی کرده تا اهمیت کاوش در سیر تاریخی مفاهیمی را گوشزد کند که از فرط ‌به‌کار گرفته شدن در حوزه‌های مرتبط، و گاه حتی نامرتبط، به اصول بدیهی و نقض ناشدنی بدل شده‌اند. وی، به نقشی که زمانه در اشاعۀ دستاورد اشخاص دارد، اشاره می‌کند و از دانشمندان "خوش‌اقبال" و "بداقبالی" سخن می‌گوید که آرای آنها به اقتضای وضعیت اجتماعی و تاریخی که در آن زندگی می‌کرده‌‌اند، به دست فراموشی سپرده شده‌ یا از مرزهای زمان و مکان عبور کرده‌ به متون معاصر راه پیدا کرده‌است. "یکی از این بداقبالها، مخترع چرخ است. هیچکس از او خبر ندارد ولی اختراعش دنیا را دگرگون ساخت. بداقبال تر از او گالیله بود که به خاطر اعتقاد به گشتنِ زمین به دور خورشید محاکمه شد ... اَخفشِ اوسط از گالیله هم بداقبال تر بود و با تمامی پژوهشهایش در فن عروض معروف نشد ولی بُزش به شهرت رسید" . "میان خوش‌اقبالها نیز تفاوتهایی دیده می‌شود. برخی هم خودشان معروفند و هم اختراع یا اکتشافشان برای همگان شناخته شده است. ادیسون یکی از اینهاست. برخی دیگر خودشان معروفند ولی کشف یا اختراعشان برای همه شناخته شده نیست..." .

آنچه که بیش از همه در این مقدمه قابل توجه است، به‌دست دادن اطلاعات کافی و مرتب در سیر مطالعات سنتی دستور، از دوران باستان تا امروز، در اروپاست. صفوی نشان داده که همۀ این مطالعات بر پایۀ کتاب فن دستور نوشتۀ دیونوسیوس تراکس است. تأکید بر درهم‌تنیدگی وقایع تاریخی و سرنوشت فن دستور تراکس یکی دیگر از نکته‌های جالب مقدمه است؛ و این فکر را در خواننده ایجاد می‌کند که اگر سیر آنچه که تاریخ می‌خوانیم به‌گونه‌ای دیگر بود، نه تنها این امکان وجود داشت که ساز و کار دنیای کنونی‌مان متفاوت می‌بود، بلکه به احتمال زیاد اصطلاحات و شاید روش‌های متفاوتی برای مطالعۀ دستور زبان در اختیار داشتیم.

"... فن دستور مجموعه‌ای را تشکیل داد که با تمامی نارسایی‌ها و فشردگیش، در پایان عصر طلایی یونان باستان قرار گرفت و دیگر برای فرهیختگان آزاداندیش یونان آن ایام فرصتی پیش نیامد تا دستوری مطلوب‌تر برای زبان یونانی آن ایام فراهم سازند و این همه را شاید بتوان اقبال خوش دیونوسیوس "تراکس دانست.

"آنچه رومیان از یونانیان کم داشتند، دست‌کم به اعتقاد نگارندۀ این سطور، اصالت بود و بس. همین امر باعث شد تا اینان در نهایت به تقلید از یونانیان بپردازند... و همین تقلیدها بود که بار دیگر به اقبال بلند دیونوسیوس تراکس پیوند خورد. زبان‌شناسی در روم از بسیاری از جهات چیزی جز این نبود که آرای یونانیان در مطالعۀ زبان لاتین به‌کار گرفته شود و مقولات دستوری زبان یونانی بر زبان لاتین انطباق یابد. آنچه کار تقلید را آسان می‌ساخت شباهت نسبی میان دو زبان بود... ". " سرانجام برمبنای تقلید از آرای یونانیان، به‌ویژه فن دستور، نظامی که تراکس برای دستور زبان یونانی تدوین کرده بود در آثار مقلدانی چون پریسکیانوس تثبیت شد" ." فن دستور در جامۀ فاخر مبانی دستور زبان پریسکیانوس در حکم دستور زبان مسیحیت به قرون وسطی راه می‌یابد تا در مسیری شگفت‌انگیزتر از گذشته، اعتباری مضاعف یابد ."

به نظر من، مهمترین هدف‌ صفوی آن است که اثرگذاری فن دستور و چگونگی راه‌یابی مفاهیم و اصطلاحات آن به مطالعات سنتی دستور زبان فارسی را به خواننده بنمایاند و وی را دعوت کند تا آگاهانه به روند این تأثیرگذاری بیاندیشد. "وقتی صحبت از دستورنویسان اروپایی است، تقلید از آثار یونان باستان دور از انتظار نیست، ولی در ایران ... تقلید از آرای دیونوسیوس تراکس و فن دستور تا حدی باورنکردنی است، زیرا براساس مطالعات دستوری ایرانیان و سابقه‌ای که از این قوم در بررسی‌های آواشناسی، نحو، معنی‌شناسی و جز آن موجود است مشخص نیست که به چه دلیل ناگهان دستور زبان فارسی به ابزاری برای "درست سخن گفتن و درست نوشتن" مبدل شده و به" قواعدی برای تحلیل متون ادبی کهن" تبدیل گشته است" . به عقیدۀ صفوی میرزا حبیب اصفهانی، به واسطۀ آشنایی با زبان فرانسه، در تطبیق فن دستور با دستور زبان فارسی نقش بارزی داشته است؛ از آن جمله می‌توان به انتخاب واژۀ "دستور" برای نام کتابِ مجموعه قواعد زبان (دستور سخن که در سال 1308 خلاصه‌ای از آن با عنوان دبستان پارسی در استانبول به چاپ رسید) اشاره کرد. همچنین، "تقسیم‌بندی ده‌گانۀ اجزای کلام در فارسی" از جمله کارهای تازه‌ای است که میرزا حبیب انجام داد. به این ترتیب، فن دستور از طریق دبستان پارسی به کتاب سه جلدی دستور زبان عبدالعظیم خان قریب راه یافت. امروز ردپای آن را درکتاب دستور زبان فارسی معروف به دستور پنج استاد (قریب، بهار، فروزانفر، همایی و یاسمی؛ انتشار 1329) می‌بینیم.

[Furkan Kaya · Rating 5 out of 5]

interessant, dass so ein ausführliches Buch zur Grammatik es damals gegeben hat. hat mich inspriert, Altgriechisch zu lernen.

[Zoran Zeković]

This is Thomas Davidson's translation of "The Grammar of Dionysius Thrax"also known as Δ ι ο ν υ σ ί ο υ τ ο ῦ Θ ρ α ι κ ὸ ς τ έ χ ν η γ ρ α μ μ α τ ι κ ή, if am not mistaken. For the first time, it was published in the Journal of Speculative Philosophy in 1874 (pp.326 - 339).

[Özge Günaydın · Rating 5 out of 5]

Kelimelerin kökeni türevleri gelişimi şey ilgili bir kütüphAne eseri

[moi, k.y.a. · Rating 4 out of 5]

kitabın kendisi güzel ama bu güzelliğe güzellik katan kesinlikle edisyon!
açıklamalar, düzen ve tüm o notlar öylesine şahaneydi ki bayıldım.