عالم هیچکاک

by Morteza Avini

امروز که نزدیک به ربع قرن از شهادت سید مرتضی آوینی می گذرد تصویری رسمی و کم و بیش کلیشه ای از شخصیت و تفکر این شهید در جامعه شکل گرفته که مانع از مواجهه بی واسطه مخاطب، خصوصا نسل جوان با او و اندیشه ای می شود. در این شرایط طرح مجدد دیدگاه ها و بازخوانی آثار او امری ضروری به نظر می رسد. نشر واحه از این منظر نگاهی دوباره به آثار آوینی افکنده و تصمیم گرفته تا در کنار انتشار مجموعه آثار او به شکل سنت، تعدادی از پخته ترین مطالب نگارنده را نیز، بصورت جداگانه در قالب تک نگاری و همراه با تصاویر مرتبط منتشر کند. مطالب برگزیده خوش خوان و جذاب اند و در عین حال جامعیت دارند، به همین دلیل فهم و ورود به جهانشان لزوما نیازمند مطالعه کل آثار نیست. در انتخاب مطالب به تنوع موضوعی آنها نیز توجه شده و سعی شده مجموعه ای جامع ارائه شود که مقولات مختلف را در بر گیرد. نشر واحه امید دارد که هر کتاب وجهی متمایز از تفکر آوینی را انعکاس دهد به نحوی که از هم نشینی آنها نهایتا تصویری یکپارچه شکل بگیرد؛ تصویری که اگرچه کامل نیست اما شاید اندیشه سید مرتضی آوینی را از قالب رسمی یا از میان قفسه های خاک خورده کتابخانه ها خارج کند و اشتیاق نزدیک شدن به عالم او و مطالعه کل آثارش را در نسلی دیگر برانگیزاند
عالم هیچکاک یکی از جامع ترین مقالات سینمایی سید مرتضی آوینی در باب ماهیت سینما است که در اواسط سال 1371 نگاشته شده است. او در این مقاله به اهمیت قصه و قصه گویی در سینما، تفاوت قصه در دنیای گذشتگان و جهان مدرن، نسبت سینما با هنرهای دیگر از جمله رمان، نقاشی و موسیقی، اقتضائات سینما و رابطه آن با مخاطب و موضوعات اساسی دیگر می پردازد و با دقت و ظرافت نظریات خود درباره سینما را به شکلی منظم بیان میکند. عالم هیچکاک به تعبیری دربردارنده منظومه فکری آوینی در باب سینما است.

77 pages, Paperback

Published January 1, 2016

About the author

Soon after the success of the 1979 Islamic Revolution, Avini joined the Construction Jihad founded by Imam Khomeini dedicated to poverty alleviation in rural Iran. Witnessing first hand the cruelty and injustice left in the villages by the recently overthrown Pahlavi monarchist dictatorship, he set out to produce documentaries sharing those neglected realities. After the US-backed invasion of Iran by Saddam Hussein, Avini developed a series of cinematographic productions throughout the 8 years of the Imposed War.

He died in 1993 after joining search parties identifying the bodies of the martyrs of the war while also producing the "Narration of Victory" documentary, when he was hit by the shrapnel of a landmine.

سید مرتضی آوینی در شهریور سال ۱۳۲۶ در شهر ری متولد شد.
سید‌مرتضی آوینی

وی تحصیلات ابتدایی و متوسطه‌ خود را در شهرهای زنجان، کرمان و تهران به پایان رساند و سپس به عنوان دانشجوی معماری وارد دانشکده‌ هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی معماری را کنار گذاشت و به اقتضای ضرورت‌های انقلاب به فیلمسازی پرداخت.

آوینی فیلمسازی را در اوایل پیروزی انقلاب با ساختن چند مجموعه درباره‌ غائله‌ گنبد(مجموعه‌ شش روز در ترکمن صحرا)، سیل خوزستان و ظلم خوانین (مجموعه‌ مستند‌خان گزیده‌ها) آغاز کرد.

وی فعالیت‌های مطبوعاتی خود را در اواخر سال ۱۳۶۲، همزمان با مشارکت در جبهه‌ها و تهیه‌ فیلم‌های مستند درباره جنگ، با نگارش مقالاتی در ماهنامه اعتصام ارگان انجمن اسلامی آغاز کرد.

آوینی در زمان جنگ در گروه جهاد فعالیت‌های بسیاری داشت. او در این دوره به سینما،‌ هنر،‌ فرهنگ واحد جهانی و مواجهه آن با مسائل مختلف فکر می‌کرد. مجموعه تحقیقات و مباحثات و نوشته‌های آوینی در ماهنامه هنری سوره منتشر ‌و بعدها در کتاب آینه جادو که جلد اول از مجموعه مقالات و نقدهای سینمایی اوست جمع آوری شد.

اواخر سال ۱۳۷۰ مؤسسه فرهنگی روایت فتح به فرمان آیت‌الله خامنه‌ای تأسیس شد تا به کار فیلمسازی مستند و سینمایی درباره دفاع مقدس بپردازد و تهیه‌‌مجموعه‌روایت فتح را که بعد از پذیرش قطعنامه رها شده بود، ادامه دهد.

آوینی و بقیه گروه، سفر به مناطق جنگی را از سر گرفتند و طی مدتی کم‌تر از یک سال، کار تهیه‌شش برنامه از مجموعه ده قسمتی «شهری در آسمان» را به پایان رساندند و مقدمات تهیه مجموعه‌های دیگری درباره‌ آبادان، سوسنگرد، هویزه و فکه را تدارک دیدند. اگرچه مقارن با همین زمان، فعالیت‌های مطبوعاتی او نیز ادامه داشت.

شهری در آسمان که به واقعه محاصره، سقوط و بازپس‌گیری خرمشهر می‌پرداخت، در ماه‌های آخر سال ۱۳۷۱ از تلویزیون پخش شد، اما برنامه وی برای تکمیل این مجموعه و ساختن مجموعه‌های دیگر با شهادتش در فکه ناتمام ماند.

سید مرتضی آوینی، بیستم فروردین ۱۳۷۲ در فکه و در حال ساخت مجموعه مستند و تلویزیونی روایت فتح، بر اثر برخورد با مین‌های باقیمانده از زمان جنگ به شهادت رسید.

پیکر شهید سید مرتضی آوینی ۲۲ فروردین با حضور مقام معظم رهبری و هنرمندان و نویسندگان تشییع و در گلزار شهدای بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد.

Reviews

[M.R.Moallemi · Rating 5 out of 5]

اولین کتابی که از شهید آوینی به‌طور کامل خوندم، اومده و عالم هیچکاک رو در خلاصه‌ترین حالت ممکن شکافته و مختصاتش رو بیان کرده. بعد از خوندن این کتاب بود که تونستم بفهمم حرف حساب "استاد مطلق" یعنی آقای هیچکاک چیه و اصلا سینما چیه و اصلاتر هنر چیه. متن کتاب در برخی نقاط، سخت میشه اما این دلیل نمیشه که تقریبا بعد هر پاراگراف، از شدت تسلط، کیفیت بیان و نگاه، و عمق مطالعه و فهم شهید آوینی، فک‌مون نیفته. بعد خوندن هر پاراگراف با خودم می‌گفتم چی باید بخونم و ببینم و چی‌کار باید بکنم که مثل شهید آوینی، هنر رو و سینما رو و جهان رو ببینم؟ کتاب دو سه موردی اسپویل فیلم‌های استاد رو داره و دو سه مورد مدح ممدوح همیشگی همه‌مون: داستایوسکی. :)

پ.ن: این کتاب از کتاب‌هایی بود که حتما حداقل سه چهار بار دیگه باید بخونمش. موقع خوندنش با خودم می‌گفتم که کاش کسی این کتاب رو شرح می‌کرد و باز با خودم می‌گفتم کاش خودم در حدی بودم که شرحی یا لااقل حاشیه‌ای برای این کتاب بنویسم. کاش هر اهل ادبیاتی، هر اهل فیلم و سینمایی و هر اهل هنری این کتاب رو بخونه.

پ.ن دو: توصیفات شهید از داستایوسکی خیلی چسبید. :)

[Mohammad Alanjani · Rating 4 out of 5]

سینما اگر هیچکاک را نداشت حقا که هیچی نداشت!!