Ιωάννης Καποδίστριας - Ρωξάνδρα Στούρτζα: Μια ανεκπλήρωτη αγάπη

by Ελένη Ε. Κούκκου

Η διεθνής βιβλιογραφία για την επιστημονική, τη διπλωματική και πολιτική δραστηριότητα του Ιωάννη Καποδίστρια είναι τεραστία, όπως είναι γνωστό, και το επισημαίνω και σε άλλες μελέτες μου.

Για τον άνθρωπο Καποδίστρια όμως, τα σχετικά δημοσιεύματα είναι ελάχιστα και ελλιπή. Στην ξένη μάλιστα βιβλιογραφία -όπως άλλωστε είναι κατανοητό- η τόσο σημαντική αυτή πλευρά του μεγάλου αυτού ανθρώπου είναι άγνωστη. Την καθαρώς ανθρώπινη πλευρά του χαρακτήρα του, που είναι όμως συγκλονιστική και άμεσα συνδεδεμένη με το όλο πρωτοποριακό και "μυθικό" έργο του, την σκέπαζε η σιωπή ή και η σκόπιμη παρανόηση, ακόμα και η παραποίηση. Ο Δημήτριος Αρλιώτης, ο νεανικός του φίλος και από τους πρώτους βιογράφους του, είχε αφιερώσει μερικές σελίδες και στον άνθρωπο Καποδίστρια. Δεν γνώριζε όμως τις δικές του γραπτές μαρτυρίες, του Καποδίστρια, τις εξαιρετικά αποκαλυπτικές, για τον ίδιο του τον εαυτό. Παραθέτει τις δικές του κρίσεις για τον άνθρωπο Καποδίστρια, ενώ δεν γνώριζε τον άνθρωπο-αποκάλυψη, όπως εύστοχα τον είχε χαρακτηρίσει η διάσημη Δωροθέα Lieven, η γυναίκα του Ρώσου πρέσβη στο Λονδίνο.

Ο άνθρωπος-αποκάλυψη αποκαλύπτεται κυρίως από τις δικές του "αποκαλυπτικές" γραπτές μαρτυρίες. Από τα 176 Γράμματα προς τον Πατέρα του, που τα δημοσίευσε σε μετάφραση από την ιταλική ο Πολυχρόνης Ενεπεκίδης το 1972, τα οποία, ευτυχώς, είχε διαφυλάξει η απόγονός του, από τον αδελφό του Γεώργιο, Μαρία Δεσύλλα-Καποδίστρια. Και από τις ακόμη πιο προσωπικές και συγκλονιστικές επιστολές του προς τη Ρωξάνδρα Στούρτζα, τη μοναδική γυναίκα που αγάπησε, οι οποίες δημοσιεύτηκαν στη "Νέα Ημέρα Τεργέστης" το 1901.

Τούτο το βιβλίο -λόγω του λεπτού και ευαίσθητου θέματος που εξετάζει, με βάση τις εκδεδομένες και ανέκδοτες πηγές- θα μελετηθεί από μεγάλο αριθμό ανθρώπων με πνευματικά διαφέροντα και όχι μόνον από τους ειδικούς επιστήμονες. Το ευχάριστο δε και ελπιδοφόρο γεγονός ότι και το καθαρώς επιστημονικό σύγγραμμά μου "Ιωάννης Καποδίστριας: Ο Άνθρωπος - Ο Διπλωμάτης", που πρωτοεκδόθηκε το 1978 και βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών, και με μικρές έκτοτε συμπληρώσεις επανεκδόθηκε εφέτος το 1996 για δέκατη φορά σε χιλιάδες αντίτυπα, με έχει πείσει ότι ο ελληνικός λαός αναζητεί έναν νέο Καποδίστρια. Με τούτο το βιβλίο δίνεται η δυνατότητα σε ακόμη μεγαλύτερο κύκλο ανθρώπων, που αγαπούν την ιστορία και αναζητούν έναν Κυβερνήτη του ύψους και του ήθους του Καποδίστρια, να μάθουν περισσότερα, και κατά τρόπο επιστημονικά και ιστορικά αμερόληπτο και αδιάψευστο, για το τεράστιο έργο του.

Είναι αυτονόητο ότι σε τούτο το βιβλίο η εξιστόρηση των γεγονότων αναφέρεται μονάχα στη διπλωματική σταδιοδρομία του, εκτός από τα νεανικά του χρόνια. Και τούτο γιατί σταματά και η παράλληλη πορεία της ζωής του με τη Ρωξάνδρα Στούρτζα.

Το τεράστιο κυβερνητικό του έργο -που ετοιμάζεται βάσει, κυρίως, ανεκδότων πηγών- θα δώσει τη δυνατότητα της γνωριμίας όλων μας με την αποκαλυπτική και συγκλονιστική αυτή πλευρά του ανθρώπου-αποκάλυψη.

670 pages, Paperback

First published July 1, 1997

About the author

Η Ελένη Ε. Κούκκου ήταν ιστορικός, καθηγήτρια στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπήρξε μέλος της πενταμελούς επιτροπής στην οποία ανέθεσε το Ιστορικό και Αρχαιολογικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών τη μελέτη και την οργάνωση των μεταπτυχιακών του σπουδών. Καρπός των πολύχρονων αρχειακών ερευνών της ήταν η συγγραφή και έκδοση 92 συγγραμμάτων και μελετών και περισσότερων από 300 άρθρων σε επιστημονικά περιοδικά. Το σύγγραμμά της "Ιωάννης Καποδίστριας: ο άνθρωπος - ο διπλωμάτης, 1800-1828" βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών. Έλαβε ενεργό μέρος σε διεθνή και πανελλήνια συνέδρια. Πέθανε στην Αθήνα τον Μάρτιο του 2007.

"Μια μεγάλη και φωτισμένη Ελληνίδα, αρχοντοπούλα της γνώσης, που ήπιε και ξεδίψασε από την πηγή της ιστορίας", αποκαλεί την Ελένη Ε. Κούκκου η Ελένη Μπίστικα, σε άρθρο της στην Καθημερινή της 10.3.2007. Γνωστότερα έργα της είναι: "Ioannis A. Kapodistrias, The European Diplomat and Statesman of the 19th Century", "Θεσμοί και προνόμια του Ελληνισμού μετά την Αλωση", "Ιστορία των Επτανήσων από το 1797 μέχρι την αγγλοκρατία", "Ιωάννης Α. Καποδίστριας, ανέκδοτη αλληλογραφία", "Ιωάννης Α. Καποδίστριας, Ρωξάνδρα Σ. Στούρτζα, μια ανεκπλήρωτη αγάπη: ιστορική βιογραφία", "Ιωάννης Καποδίστριας, ο άνθρωπος, ο διπλωμάτης, 1800-1828", "Νικηφόρος Θεοτόκης 1731-1800", "Το ναυάγιο των Γλυπτών του Παρθενώνα", κ.ά.

Reviews

[Eleni Nikolopoulou · Rating 5 out of 5]

Με άκανε να κλάψω το μεγαλείο του Καποδίστρια, η τεράστια προσφορά και των δύο στην, αγωνιζόμενη για την ελευθερία της, Ελλάδα. Και η πονεμένη, μέχρι το θάνατο αγάπη τους. Νομίζω ότι όλοι οι Έλληνες, θα πρέπει να το διαβάσουν.

[Marina Maidou · Rating 5 out of 5]

Δεν ήξερα τι ακριβώς περίμενα όταν ξεκίνησα αυτό το βιβλίο, που σημειωτέον ήταν δώρο. Κάτι ακαδημαϊκό, ξύλινο και βαριά ιστορικό προφανώς, λόγω της ιδιότητας της συγγραφέα. Οποία διάψευσις! Και χάρηκα πολύ γι' αυτό. Γιατί η κ. Κούκκου προσέγγισε τα ιστορικά γεγονότα με το πραγματικό ιστορικό πνεύμα: αποκάλυψε την Ιστορία με την μεγαλύτερη ιστορική ακρίβεια, ώστε να μην υπάρχει κανένας αντίλαλος περί "εξωραϊσμού" και άφησε στην ησυχία τους όλα όσα δεν είχε τις αποδείξεις, χωρίς να κάνει κανένα πρελούδιο ηθικοπλαστικού ρομάντζου. Ο Ιωάννης Καποδίστριας φάνηκε εδώ ως ο πραγματικός άνθρωπος που ήταν: πολυπράγμων, εξαίρετος διπλωμάτης, πιστός στη θρησκεία του αλλά όχι υπόδουλος θρησκοληψειών, αμείλικτα ειλικρινής ως προς το μέγεθος της αγάπης του πέρα από τις κοινωνικές επιταγές, απέναντι στην Ρωξάνδρα και θανάσιμα συνεπής ώστε να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων ακόμα κι αν αυτό του στοίχισε τη ζωή. Δύο άνθρωποι που αγαπήθηκαν στο περιθώριο εθνών, πολέμων, γένεσεων εθνών, πολιτικών παιχνιδιών και φιλοδοξιών τα αποτελέσματα των οποίων διαβλέπουμε στις σημερινές χώρες, καλά ή κακά. Επιστολική ιστορία αγάπης, συνάντησης αδελφών ψυχών και πνευμάτων διανόησης, των οποίων η επίδραση ήταν τεράστια. Εάν ο Καποδίστριας μόνος του, κατάφερε να ιδρύσει το κράτος της Ελβετίας, φανταστείτε τι θα γινόταν άραγε, εάν ο Ιωάννης και η Ρωξάνδρα κατάφερναν να ενωθούν σε ζευγάρι και να πορευτούν νικηφόρα μέσα στην Ιστορία.