Διηγήματα του γυλιού

by Ανδρέας Καρκαβίτσας

Επιμέλεια Σπύρου Κοκκίνη

152 pages, Hardcover

First published September 13, 1920

About the author

Ο Ανδρέας Καρκαβίτσας (English: Andreas Karkavitsas) υπήρξε μία από τις πιο σημαντικές και ανήσυχες μορφές της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ένας συγγραφέας που κατάφερε να αποτυπώσει με μοναδική δύναμη τη ζωή, τις αντιφάσεις και τις δυσκολίες της ελληνικής κοινωνίας στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Γεννημένος το 1865 στα Λεχαινά της Ηλείας, μεγάλωσε μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η λαϊκή παράδοση, οι ιστορίες της υπαίθρου και οι καθημερινοί αγώνες των ανθρώπων διαμόρφωσαν από νωρίς τη ματιά και την ευαισθησία του. Αν και ακολούθησε σπουδές ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε ως στρατιωτικός γιατρός, η λογοτεχνία ήταν πάντοτε η μεγάλη του αγάπη και το μέσο μέσα από το οποίο εξέφραζε τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές του ανησυχίες.
Κατά τη διάρκεια των φοιτητικών του χρόνων ήρθε σε επαφή με σημαντικούς λογοτέχνες και διανοούμενους της εποχής, ενώ άρχισε να δημοσιεύει διηγήματα, ταξιδιωτικές εντυπώσεις και λαογραφικά κείμενα σε εφημερίδες και περιοδικά. Οι εμπειρίες του από τις μεταθέσεις του ως στρατιωτικού γιατρού, αλλά και τα πολυάριθμα ταξίδια του με πλοία της ακτοπλοΐας, του έδωσαν την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τη ζωή των ναυτικών, των αγροτών, των εργατών και των ανθρώπων του περιθωρίου. Αυτές οι εμπειρίες τροφοδότησαν το έργο του και χάρισαν στα κείμενά του αυθεντικότητα, ζωντάνια και βαθιά κοινωνική παρατήρηση.
Ο Καρκαβίτσας θεωρείται ένας από τους τρεις μεγάλους εκπροσώπους της ελληνικής ηθογραφίας, μαζί με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και τον Γεώργιο Βιζυηνό. Ωστόσο, ξεχώρισε ιδιαίτερα για τη νατουραλιστική του ματιά και για τον τρόπο με τον οποίο ανέδειξε τις σκοτεινές πλευρές της ελληνικής επαρχίας. Στα έργα του δεν παρουσιάζει έναν εξιδανικευμένο κόσμο· αντίθετα, φωτίζει τη φτώχεια, τη δεισιδαιμονία, τη βία, την κοινωνική αδικία και τον σκληρό αγώνα για επιβίωση. Το κορυφαίο του μυθιστόρημα, «Ο ζητιάνος», αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της νεοελληνικής πεζογραφίας και μια αιχμηρή κοινωνική τοιχογραφία της εποχής. Εξίσου σημαντική είναι και η συλλογή διηγημάτων «Λόγια της πλώρης», όπου η θάλασσα και οι άνθρωποί της ζωντανεύουν μέσα από γλώσσα ποιητική αλλά και βαθιά ρεαλιστική.
Παράλληλα με τη συγγραφική του πορεία, συμμετείχε ενεργά στα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα της εποχής του, υποστηρίζοντας το δημοτικιστικό κίνημα και αγωνιζόμενος για την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας στην εκπαίδευση και τη λογοτεχνία. Η γραφή του, γεμάτη δύναμη, λαϊκό χρώμα και παραστατικότητα, θεωρείται μέχρι σήμερα υπόδειγμα δημοτικής πεζογραφίας. Παρά τα σοβαρά προβλήματα υγείας και τη μακρόχρονη μάχη του με τη φυματίωση, συνέχισε να γράφει και να προσφέρει μέχρι το τέλος της ζωής του. Πέθανε το 1922, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που εξακολουθεί να συγκινεί και να θεωρείται θεμελιώδες για την κατανόηση της νεοελληνικής κοινωνίας και λογοτεχνίας.

Reviews

[Marios Shekeris · Rating 3 out of 5]

Ο γυλιός είναι ο ατομικός σάκος των στρατιωτών. Όχι το λουκάνικο. Ίσως το μπέρκιν; Μάλλον ο μικρότερος σάκος, αυτός που κρεμιέται στον ώμο. Ο γυλιός δεν αναφέρεται καθόλου στα 14 διηγήματα του Αντρέα Καρκαβίτσα με τον γενικό τίτλο «Διηγήματα του γυλιού». Ούτε ο στρατός, ούτε ο πόλεμος, ούτε δα μια τοσοδά μικρούλα μάχη.

Ο Καρκαβίτσας ήταν αξιόλογος τύπος. Τον ξέρω ως συγγραφέα του Ζητιάνου. Όμως μια ανάγνωση της βιογραφίας του εντυπωσιάζει. Το 1888 αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή. Το 1890 μέχρι και το 1891 υπηρέτησε στον στρατό ως κληρωτός ανθυπίατρος. Μετά την απόλυση του εργάστηκε εν πλω σαν γιατρός στην Πανελληνία Ατμοπλοϊκή Εταιρεία. Το 1896 κατατάχθηκε στο Στρατό ως μόνιμος στρατιωτικός γιατρός. (Αυτά για την περίοδο που μας ενδιαφέρει για να τοποθετηθούμε χρονικά στο γυλιό).

Τα διηγήματα αυτά γράφτηκαν κατά κύριο λόγο την περίοδο της στρατιωτικής θητείας αν και είχαν δημοσιευθεί σε εφημερίδες και περιοδικά μεταξύ 1887 (η συλλογή πρώτο-εκδόθηκε το 1922). Αρχικά ήταν γραμμένα στην καθαρεύουσα. Κατόπιν τα επεξεργάστηκε, στη δομή, στους τίτλους και στη γλώσσα.

Η συλλογή «Διηγήματα του γυλιού» του Ανδρέα Καρκαβίτσα περιλαμβάνει δεκατέσσερα διηγήματα.. Ήταν γραμμένα στην καθαρεύουσα και ο Καρκαβίτσας για την έκδοση τους στη συλλογή αυτή τα επεξεργάστηκε, στη δομή, στους τίτλους και στη γλώσσα.

Όπως και στον Ζητιάνο (5* άνετα) ο Καρκαβίτσας διαπρέπει όταν παίρνει την αμορφωσιά, τις δοξασίες, τις θρησκευτικές, πατριωτικές, κοινωνικές στρεβλώσεις της προαστικής εποχής και τις συνδυάζει με τις επερχόμενες νέες αντιλήψεις και τις νέες μορφές αστικής συμπεριφορές και συμβίωσης. Εκεί που μέσα από την άγνοια έρχεται ο λίγο πιο έξυπνος, ο εξυπνόβλακας, ο επιτήδειος, ο πονηρός για να επιδιώξει με τεχνάσματα τη νίκη και το κέρδος χωρίς καμία ηθική αναστολή. Και βγαίνουν οι κωμικές καταστάσεις, με σταθερό αφηγηματικό ρυθμό, με συγκεκριμένη πλοκή και με το υποδόριο χιούμορ.