Λεξικό λογοκρισίας στην Ελλάδα: Καχεκτική δημοκρατία, δικτατορία, μεταπολίτευση

by Πηνελόπη Πετσίνη (Editor), Δημήτρης Κ. Χριστόπουλος (Editor)

Το Λεξικό αποτελεί μια χαρτογράφηση του φαινομένου της λογοκρισίας στην Ελλάδα μέσα από την καταγραφή και την κριτική ανάλυση εμβληματικών περιπτώσεων. Εστιάζει στην περίοδο της μεταπολίτευσης, αντιπαραθέτοντας και συνδέοντας ταυτόχρονα την παρουσία λογοκριτικών πρακτικών στη δημοκρατία με την αντίστοιχη ανάπτυξη σε περιόδους δικτατορίας και «καχεκτικής» δημοκρατίας. Χωρίζεται σε τρεις ενότητες: Η πρώτη παρουσιάζει το υπόβαθρο της λογοκρισίας υπό τη μορφή ιστορικής ανασκόπησης. Σε ξεχωριστές μελέτες τεκμηριώνεται η λογοκρισία στον Τύπο, στις εικαστικές τέχνες, τη μουσική, τη λογοτεχνία κ.ο.κ. Η δεύτερη αναλύει τις συνήθεις «περιοχές λογοκρισίας», θεματικές αιχμής στις οποίες συστηματικά εντοπίζονται λογοκριτικά φαινόμενα, όπως η βλασφημία, τα εθνικά θέματα, η πορνογραφία κ.ά. Εστιάζοντας στην περίοδο από τη μεταπολίτευση μέχρι τις μέρες μας, η ενότητα αυτή αποτελεί ουσιαστικά μια εισαγωγή αλλά και μια συνολική θεώρηση των περιστατικών που καταγράφονται στην τρίτη ενότητα, το καθεαυτό Λεξικό, με λήμματα αφιερωμένα στα λογοκριτικά συμβάντα. Η τρίτη ενότητα αναφέρεται διεξοδικά σε περιπτώσεις που εμφανίστηκαν από το 1974 έως σήμερα.

Κείμενα και λήμματα υπογράφονται από ερευνητές και ειδικούς στα επιμέρους ακαδημαϊκά πεδία τους, καθώς και από ανθρώπους που βίωσαν οι ίδιοι τη λογοκρισία. Στο σύνολό του το υλικό του Λεξικού καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων από τον αντικομμουνισμό μέχρι τη βλασφημία, και από τον Θίασο του Θ. Αγγελόπουλου μέχρι την καταδίκη του «Γέροντα Παστίτσιου». Αποτελεί έτσι ένα μωσαϊκό που παρέχει στον αναγνώστη υλικό για να γνωρίσει, να αξιολογήσει, να ξαναδεί και να αποτιμήσει τη νεότερη ελληνική εκδοχή ενός οικουμενικού και διαχρονικού φαινομένου.



Γράφουν οι:

Κυριάκος Αγγελάκος, Χάρης Αθανασιάδης, Γιώργος Ανδρίτσος, Κωστής Αντωνιάδης, Γιάννης Αντωνόπουλος, Mάνος Aυγερίδης, Κωνσταντίνος Μ. Βαφειάδης, Άκης Γαβριηλίδης, Ειρήνη Γιανναρά, Γιάννης Γκλαβίνας, Kατερίνα Δέδε, Ευδοκία Δεληπέτρου, Χρήστος Δερμεντζόπουλος, Δημήτρης Δημούλης, Άννα-Μαρία Δρουμπούκη, Άκης Έβενης, Λεωνίδας Εμπειρίκος, Σπύρος Κακουριώτης, Δημήτρης Καλοκύρης, Κώστας Καραβίδας, Γιώργος Καραηλίας, Αιμιλία Καραλή, Κωστής Καρπόζηλος, Ορσαλία-Ελένη Κασσαβέτη, Κώστας Κατσάπης, Δημήτρης Κεχρής, Γιώργος Κοκκώνης, Κωστής Κορνέτης, Αλίκη Κοσυφολόγου, Ελένη Κυραμαργιού, Τάσος Κωστόπουλος, Μαρία Λούκα, Χρίστος Μάης, Μαργαρίτα Μαρκοβίτη, Φώτης Μηλιώνης, Νίκος Μιχαλίτσης, Άννα Μοσχονά-Καλαμάρα, Θανάσης Μουτσόπουλος, Λάμπρος Μπαλτσιώτης, Στρατής Μπουρνάζος, Αλέξης Οικονομίδης, Ελένη Παγκαλιά, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Αντιγόνη Παπαγεωργίου, Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος, Γεράσιμος-Σοφοκλής Παπαδόπουλος, Γιάννης Παπαθεοδώρου, Κωστής Παπαϊωάννου, Δημήτρης Παπανικολάου, Κλειώ Παπαπαντολέων, Βασίλης Παπαστεργίου, Στάθης Παυλόπουλος, Πηνελόπη Πετσίνη, Γιώργος Πλειός, Νίκος Ποταμιάνος, Νίκος Σαραντάκος, Νίκος Σιγάλας, Αθηνά Σκουλαρίκη, Γιάννης Σταθάτος, Γιώργος Σταμπουλόπουλος, Μάνος Στεφανίδης, Ανδρέας Τάκης, Γιάννης Α. Τασόπουλος, Θεόφιλος Τραμπούλης, Απόστολος Τσαλαπάτης, Μιχάλης Τσαπόγας, Στεριανή Τσιντζιλώνη, Βάλια Τσιριγώτη, Αλκμήνη Φωτιάδου, Μαρία Χάλκου, Ιάσονας Χανδρινός, Μικέλα Χαρτουλάρη, Βασιλική Χρήστου, Δημήτρης Χριστόπουλος.

544 pages, Paperback

First published November 29, 2018

About the author

Η Πηνελόπη Πετσίνη έχει διδάξει θεωρία φωτογραφίας και σύγχρονης τέχνης από το 2004 σε διάφορες πανεπιστημιακές σχολές. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα, τόσο ως προς τη θεωρία όσο και ως προς την πρακτική, εστιάζουν στη φωτογραφία και τη σχέση της με την ατομική και συλλογική μνήμη, την ιστορία και την πολιτική. Είναι ερευνητική υπεύθυνη στο μεταδιδακτορικό πρόγραμμα «Η λογοκρισία στον κινηματογράφο και στις εικαστικές τέχνες» στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.

Reviews

[Ελεωνόρα Ορφανίδου]

http://athina984.gr/wp-site/2018/12/2...

«Λεξικό Λογοκρισίας Στην Ελλάδα – Καχεκτική Δημοκρατία, Δικτατορία, Μεταπολίτευση», Σε Επιμέλεια Πηνελόπης Πετσίνη Και Δημήτρη Χριστόπουλου

Εβδομήντα τέσσερις ειδικοί, ερευνητές, πανεπιστημιακοί αλλά και άνθρωποι που βίωσαν λογοκριτικές πρακτικές συνέβαλαν στη δημιουργία του τόμου «Λεξικό Λογοκρισίας στην Ελλάδα – Καχεκτική δημοκρατία, δικτατορία, μεταπολίτευση» που επιμελήθηκαν η Πηνελόπη Πετσίνη και ο Δημήτρης Χριστόπουλος.
Πρόκειται για έναν οδηγό των λογοκριτικών φαινομένων στην Ελλάδα από τις περιόδους της καχεκτικής δημοκρατίας, δηλαδή από το τέλος της κατοχής έως την χούντα των συνταγματαρχών, της επταετίας και κυρίως της μεταπολίτευσης.

Στο πρώτο μέρος του τόμου τίθεται το ιστορικό πλαίσιο και στη συνέχεια εντοπίζονται οι προνομιακές περιοχές της λογοκρισίας: η βλασφημία, τα «εθνικά» θέματα, το άσεμνο, η ερωτική λογοτεχνία, η πορνογραφία, ο περιορισμός του μισαλλόδοξου λόγου.

Διερευνώνται επίσης νέες θεματικές όπως οι πρακτικές λογοκρισίας στο διαδίκτυο, η άτυπη λογοκρισία, η παραγωγή αυτολογοκριμένου λόγου.

Στο πολύ ενδιαφέρον τρίτο μέρος, υπό τον γενικό τίτλο "Συμβάντα", παρουσιάζονται με αλφαβητική σειρά τα κρούσματα λογοκρισίας.

Το πολύ γνωστό μεταπολιτευτικό παράδειγμα του «Αγίου Πρεβέζης» του Δημήτρη Κολάτου, η διακοπή των παραστάσεων για τους αριστοφανικούς «Ορνιθες» του Θεάτρου Τέχνης το 1959, η πρόσφατη περίπτωση του «Γέροντα Παστίτσιου«, το μεγάλης κλίμακας ασπρόμαυρο γκράφιτι του Πολυτεχνείου το 2015, η περιπέτεια του «Θιάσου» του Θόδωρου Αγγελόπουλου, η απαγόρευση της προβολής του ντοκιμαντέρ «Η Δίκη της Χούντας» το 1981, ή της «Ελένης» του Νίκου Γκατζογιάννη το 1983, της «Εμμανουέλας» το 1975.

Αλλά και η κατάσχεση του έργου της Εύας Στεφανή, «Εθνικός Ύμνος«, από τη φουάρ της Art Athina to 2007, η περιπέτεια του μυθιστορήματος της Έρσης Σωτηροπούλου «Ζιγκ Ζαγκ στις κερασιές» το 1999, οι βίαιες αντιδράσεις για τον «Τελευταίο Πειρασμό» του Σκορσέζε, τα πρωτοσέλιδα με τις φωτογραφίες από την υπόθεση Φραντζή.

Το «Λεξικό Λογοκρισίας στην Ελλάδα – Καχεκτική Δημοκρατία, Δικτατορία, Μεταπολίτευση» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Ελεωνόρα Ορφανίδου