کتاب دوستی

by محمود کیانوش

شعرهای کتابِ دوستی، مثل شعرهای دیگر محمود کیانوش، در مجموع با شعرهای شاعرانِ دیگر یک تفاوت اساسی دارد و آن برکنار ماندن از جریان نهفتۀ «معامله»‌ای است وسوسه‌انگیز و فریبنده بین «شاعر» و «مردم»، بی‌آنکه هیچ‌یک از دو طرفِ معامله از ماهیت و اثراتِ اجتماعی و فکری و ادبیِ آن آگاهی و شناختی داشته باشند. توضیح دربارۀ این معاملۀ پنهان و همچنین تحلیل ویژگی‌های شعر ایرانی و این که چرا شعر ایرانی شعر جهانی نیست، موضوع مقدمۀ مفصل این کتاب است.

225 pages, Paperback

First published November 1, 2018

About the author

Iranian poet, novelist and literary critic, Mahmud Kianush, was born in 1934 in Mashad, north-east of Iran. His family moved to Tehran when he was about 12. He began writing poems when he was about 16, then he was encouraged to write short stories. While he was still in high school, his short stories were published under different pen names.
After studying for two years in the teachers training school in Tehran, Kianush began teaching in elementary schools, then attended Tehran University and received a Bachelor of Arts degree in English language and literature, very soon he published his Persian translation of John Steinbeck’s novel, “To a God unknown”
His contributions of poems, short stories, essays and translations to the leading literary magazines soon made him famous enough to be invited to undertake the editorship of ht most prestigious literary monthly, Sokhan (words). However he was working at the department of Educational publications in the Ministry of Education, where Kianush collected and published his poems for children and young adults in eight books.
“In Iran, a country where the people, especially the intelligentsia, have since the late nineteenth century been possessed be the politics of freedom and social change, the popularity of a poet depends on his being the artistic mouthpiece and interpreter of the political aspirations of the populace! A poet like Kianush one of the few poets who have not sacrificed the universal principles of the art of poetry for the pleasure of temporal popularity, is considered difficult, obscure, elitist, philosophical, idealist, and so forth.”
In 1974 Kianush asked for early retirement and in 1976 with his family moved to London. For the last 29 years he has worked for the Persian Section of the BBC, as a freelance producer of literary, cultural, and sociological, as well as bilingual English teaching programes.
Mahmud Kianush has published c. 14 books of poems, five collections of short stories , seven novels and books of literary criticism, also books for children and young adults both of poems and short stories. He has also translated and published works by John Steinbeck, D.H. Lawrence, Eugene O’Neil, Aime Cesaire, Samuel Becket, Athol Fugard, Federico Garcia Lorca, Konstantin cavafy, and others.

Reviews

[Behzad · Rating 2 out of 5]

اوضاع طوریه که آدم از زنده و آزاد بودن خودش هم شرمگینه، چه برسه به اینکه کتاب بخونی و ریویو بنویسی.
اما چون راهیه برای اینکه فکر یه کم باز بشه و استراحت کنه از اینهمه خبر بد و فاجعه، پس انجامش میدم.

نکتۀ مهم کتاب برای من مقدمه ش بود بیشتر که قراره «گرفتاری های » شعر فارسی رو بر برسه و احتمالاً حل کنه. اول مقدمه محمود کیانوش میگه شعرهایی که من میگم با شعر همۀ شاعران دیگه فرق داره و این رو میخوام توضیح بدم که چه فرقی داره. آغاز صحبتش حاوی نکتۀ جالبیه.
در دوران کلاسیک ادبیات فارسی، شاعران ممدوح داشتن که براش مدحیه میسرودن و خرجشون رو در میاوردن. ولی با منحل شدن دربار به اون معنا، شاعر در دوران نوین ادبیات و فرهنگ فارسی به روزنامه روی میاره و ممدوحش هم غیرمستقیم میشن مردم. برای همین «مردمی» بودن در شعر تبدیل به ارزش میشه و این رو محمود کیانوش با خوانش نظرات شاعرانی نظیر شاملو و اخوان و همچنین نقدهای روزنامه ای نشون میده. یه تقسیم بندی ارائه میده از دو نوع «شعر ضمیری» که میشه شعر اصیل و «شعر روزنامه ای» که میشه شعری که تلاش میکنه سیاسی باشه و بیشتر نظمه تا شعر. نقدی که به مثلاً شاملو داره اینه که شاملو «مردمی» نیست به این دلیل که هرگز به زبان مورد فهم این مردم شعر نگفته و مخاطب او درواقع طبقۀ متوسط کتاب خواندۀ تحصیل کردۀ خواستار تغییرات سیاسی و اجتماعی بوده، و محمود کیانوش میگه اکثر شاعرانی که ادعای «مردمی» بودن داشتن، برای همین گروه مذکور شعر میسرودن و نه برای مردم به معنای واقعی کلمه. لحظات خوب و جالبی داره این مقدمه که به یک بار خواندن می ارزه و لحظات ناخوبی هم داره مثل اینکه بعضی جاها میفته به گفتن حرفهایی از این قبیل که ما ایرانی ها نقد و شعر نمیفهمیم چیه و از این کلی گویی های به سبک «خلقیات ما ایرانیان» که اصولاً من خوش ندارمشون.
از خود شعرها اگه بخوام بگم، تفاوتی با اونچه که در نادرپور و مشیری از یک طرف و مصدق و سیاوش کسرایی از طرف دیگه خوندیم ندارن شعرها. اکثراً شعر به سبک آزاد هستن و در مواردی سپید، و گاهی هم چارپاره. و خب ایرادی رو که محمود کیانوش به شعر دیگران میگیره (جدایی محتوا و فُرم از هم) در شعرهای خود او هم میبینیم. کلاً انتظار نباید داشت که با کتابی مثل «خطاب به پروانه ها یا چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم» مواجه بشیم که در مقدمه ش بنیان شعری رو که دیگر و متفاوته میذاره و بعد شعری میگه که واقعاً دیگر و متفاوته. درواقع محمود کیانوش در مقام رد و انکار دیگران باقی میمونه و به عقیدۀ من نه میتونه بنیان نظری و توصیفی برای شعر متفاوت خودش ارائه بده و نه میتونه اون نوع از شعر رو بسرایه. در مقدمه ترجمۀ شعری رو از زن جوان انگلیسی ای میاره که در زندان سروده شده و شاید بشه گفت نمونه ای است از شعر ضمیری مد نظر محمود کیانوش:
من فروغ طلایی پاییزم
من جلوۀ سپیدی بر چهرۀ برفم
قلۀ بلند کوهستانم
درخشانترین ستارۀ آسمانم
بوسه افشانی بادم
آواز پرندۀ سحرگاهی ام
تلألؤ شبنم بر برگ علفم
یاد شادمانی در گذشتۀ شمایم
جنبش شاخسار درختانم
همهمۀ زنبوران عسلم
نسیم ملایم شبانگاهم
من پرندۀ آزادم و در پروازم

و این هم نمونه ای از شعرهای محمود کیانوش در این کتاب:


«خون»

ای کاش میشد
گهگاه
از باغهای گل سرخ
از دشتهای پُر شقایق
با چشمۀ شراب شفق
شعری
کوتاه و ساده بگویم
بی آنکه
آه
خونهای عاشق
در دشتهای سوخته
با سرزنش مرا
از خود خبر کنند!