Zeyno'nun Oğlu

Zeyno #2

by Halide Edib Adıvar

Ne okuduğu kitaplar ne ev işi onun kalbinde çocuğun insanî ve sıcak yerini dolduruyordu. Günde iki defa Kürt Zeyno’yu arıyor, onunla dertleşiyordu. Fakat Kürt Zeyno, Bayram Ağa ismini alarak bir gün evvel gelen meçhul adamın kim olabileceğini düşünüyor, sıkılıyor, bunun Ramazan olması ihtimali onu bir kâbus gibi korkutuyordu.

Zeyno’nun Oğlu, Türk edebiyatının öncü kadın yazarlarından Halide Edib Adıvar’ın en özgün romanlarından biri. Kalp Ağrısı’nın devamı niteliğindeki bu roman, Doğu Ana­dolu’ya görevli giden Türk subayları ve eşlerinin gözlemlerini aktarıyor. Bölgede içten içe gelişen bir Kürt isyanının öncesinde geçen olayların ana kahramanı, Haso Çocuk. Zeyno’nun Oğlu, bir yanıyla Doğu Anadolu’daki feodal düzenin kökenlerine de işaret eden önemli bir roman.

Genres: Turkish Literature

352 pages, Paperback

First published January 1, 1928

About the author

Halide Edib Adıvar was a Turkish novelist and feminist political leader. She was best known for her novels criticizing the low social status of Turkish women and what she saw as the disinterest of most women in changing their situation. She also served as a soldier in the Turkish military during the Turkish War of Independence.

Her father was a secretary of the Ottoman Sultan Abdülhamid II. She and her family were affiliated with the Dönmeh, a group that publicly practiced Islam but secretly practiced a form of Judaism called Sabbateanism. Edip was educated at home by private tutors from whom she learned European and Ottoman literature, religion, philosophy, sociology, piano, English, French, and Arabic. She learned Greek from her neighbors and from briefly attending a Greek school in Istanbul. She attended the American College for Girls briefly in 1893. In 1897, she translated Mother by Jacob Abbott, for which the sultan awarded her the Order of Charity (Nishan-i-Shafakat; Şefkat Nişanı). She attended the American College again from 1899 to 1901, when she graduated. Her father's house was a center of intellectual activity in Istanbul and even as a child Halide Edip participated in the intellectual life of the city.

Reviews

[Özge Beydağ Yılmaz · Rating 4 out of 5]

1920'lerin Türkiye'si hatta Diyarbakır'ında geçen bir roman. Kalb Ağrısı romanının kaldığı yerden devam ediyor, o dönemlerde Doğu'daki hayatı, Türk-Kürt ilişkilerini anlamak açısından zihin açıcı oldu. Ben Halide Edip okumayı çok seviyorum, bu romanı da severek okudum.

[Gurkan Gulcan · Rating 5 out of 5]

Halide Edip'in kitapları önemli bir dönemi anlatıyor. Kitabın sonuna kadar hep bir heyecan var.

[Zeynep T. · Rating 5 out of 5]

Edebiyatımızda pek rastlanmayan şekilde -hele ki Cumhuriyet'in ilk yıllarında yayınlanan eserlerde- bir devam romanı olan Zeyno'nun Oğlu kitabında Kalp Ağrısı romanının kaldığı yerden hikayeyi okumaya devam ediyoruz. Kalp Ağrısı romanında sevdiğim ne varsa Halide Edip burada da devam ettiriyor hepsini; hikayenin içerisine yedirilen harika karakter çözümlemeleri, yazarın muhteşem anlatım tarzı, arka planda yaşanan ve bize hissettirilen sosyal ve siyasal devinimler, yazarın anlattığı kişi, yöre ve olaylar hakkındaki bilgisi, toplumun yaşadığı değişimler hakkındaki eleştiriler. Tüm bu özellikler anlatıya başarılı bir biçimde yedirilmiş. Kalp Ağrısı romanı kadar duygusal yoğunluğu fazla olan bir kitap değil; fakat ilk romanı severek okuduysanız bu kitabı da elinizden bırakamayacağınıza eminim. Halide Edip Adıvar en sevdiğim Türk yazarlarından biri ve bu yıl içinde Türkiye'de yayınlanmamış anıları Memoirs of Halide Edib ve sansürsüz The Turkish Ordeal kitabı olmak üzere tüm kitaplarını okumayı planlıyorum.

[Berna]

Kalp Ağrısı'nı okurken gerçekten benim de kalbim ağrımıştı. Bu kitabın kapağına bakınca da Muhsin Bey'le Zeyno'nun bir oğlu olduğunu düşünmüştüm, yanılmışım:) Hasan'ın kahır ve cefa içinde geçen çocukluğu, Kürt Zeyno'nun doyamadığı heder olan gençliğini okurken sarsıldım. O kadar etkilendim ki bir ara kitaba ara verdim. En keskin karakter değişimini Hasan yaşadı fakat Kalp Ağrısı'ndan ve bu kitabın da ilk bölümlerinden o kadar iflah olmayacağına inandım ki bu değişim beni zerre etkilemedi. Acaba Kürt Zeyno'yla yaptığı evlilik onu mutlu etti mi? Her sene doğan çocukları peki, sanki Zeyno'ya zorluklarla ve hasretle geçen yıllarının bir telafisi gibi değil mi? Hasan adeta günah çıkartıyor. Eğer Muhsin Bey'in eşi olan Zeyno hislerine karşılık verseydi ya da Mazlume kendisine başka bir aşık bulmasaydı Hasan gene aynı Hasan olacaktı. Zaten Kürt Zeyno'nun hamile olduğunu da bilip bilmezden geldiğini düşünüyorum çünkü ilk kitapta Diyarbakır'dan ayrılırken Muhsin Bey bu konuyla ilgili onunla konuşmuştu ve bazı mesajlar vermişti fakat Hasan o kadar bencil ki... Acaba Haso çocuk bu kadar akıllı, bu kadar güzel olmasaydı, sümüklü, beceriksiz, arsız bir çocuk olsaydı, gene de kafasını bu kadar kurcalar mıydı mazide olanlar? Bu hikayede üzüldüğüm başka bir isim de Şaban Amca. Kürt Zeyno'ya başından beri hayranlıkla karışık kalbi duygular beslerken bir aile dostu oldu çıkıverdi. Uzun lafın kısası, Halide Hanım o kadar güzel yazmış ki bunun da devamı olsa, onu da okurum.

[Hatice · Rating 3 out of 5]

Akıcı ama çok hüzün veren bir kitaptı. Haso Çocuk'un başına gelenler beni kahretti; mücadeleci ruhuysa sevindirdi. Bazı insanlar hayatın karanlık yüzüyle çok erken tanışıyor.

Serinin birinci kitabından aşina olduğum karakterler ise yaptıklarıyla beni çok şaşırtmadı. Hasan gibi gönül ilişkileri konusunda ne istediğini bilmeyen birinin gelgitlerini okumak okuru sinir ediyor. Hele seneler önce yaptığı -bence- telafisi olmayan yanlışın sonuçlarını görüp de kendisine sempati ile bakmak çok zor.

İki Zeyno'ya gelince...Ayrı şehirlerde, çok ayrı şartlarda dünyaya gelip de yolları kesişen bu iki kadının ortak bir paydada buluşup arkadaşlık kurabilmesi içimi ısıttı. Diyarbakırlı Zeyno cehennemi dünyada yaşamış birçok kadından biri. Görmediği eziyet kalmadı. En çok onunla Haso Çocuk'un mutlu olmasını istedim.

[Anna F. · Rating 2 out of 5]

Kitabın ismini duyunca “Azize’nin bir oğlu oldu; Hasan da Zeyno’ya bıraktı galiba” diye düşünmüştüm. Meğer işler başkaymış. Zeyno Diyarbakır’daki Zeyno; oğlu da Hasan’ın oğlu Haso’ymuş. Halide Edib’in kadın karakterlerinin duruşunu seviyorum. Bu eserde de hayalini kurduğu cumhuriyet kadınlarını ve yanlış anlaşılan modernliği eleştirmiş. Yanlış batılaşma işleniyor da diyebiliriz. Ancak sevmediğim nokta şu oldu: Bizim Zeyno’yu çocuk özlemiyle yanıp tutuşan biri olarak tasvir edil Miralay Muhsin’le aralarında soğuk rüzgarlar estirmesi. Bu beni hayal kırıklığına uğrattı.

[Ezgi Karataş · Rating 3 out of 5]

Halide Edip her zamanki gibi akıcı ve lezzetli bir kitap yazmış ama bu yorumu ilk 200 sayfa için yapıyorum. Zira sona doğru anlatım iyice dağıldı ve karmaşık bir hal aldı. Muhtemel ki Edip öyküyü uzattığını düşündü ve hızlı bir toparlamaya girişti. Ama bu ritmi bozdu ve romanın etkisini azalttı.

Kalp Ağrısı bir "aşk/tutku" romanı idi. Zeyno'nun Oğlu ise bir öncekinin karakterlerini referans alarak Halide Edip'in yeni Türkiye'nin gelenekten kopuşunu tartıştığı bir roman. Edip bu tartışma için sıklıkla doktor Saffet ve Mesture Hanım karakterlerini kullanırken bunu biraz fazla açıktan yaptı ve bu da ne yazık ki sakil kaldı. Edip bu türden tartışmaları daha gizli ve metin aralarında yaparken ya da karakterlerini anlatırken daha başarılıydı. Dolayısıyla kitap sona doğru üzdü.

Kalp Ağrısı'nın devamı olan Zeyno'nun Oğlu'nda Halide Edip, yeni kurulan cumhuriyeti, üzerine şekillenen toplumsal hayatı, yeni dönemin çalkantılarını ve gelenekten kopuşu hikayeye eklediği iki yeni karaketerle anlatıyor. Eski adetlerle yetişmiş ancak döneme ayak uydurmak için şekilden şekile giren Mesture  Hanım - ki Edip burada (bence bilerek ve isteyerek) oldukça karikatür bir karakter çiziyor- ve karşısında yeni değerlerin içine doğan, annesi Mesture Hanım'ı alaylarıyla sürekli aşağılayan Mazlume. Edip belki ki cumhuriyetin ilk yıllarındaki bu karakter değişimleri üzerine düşünmüş ve yanlış anlamadıysam bu kopuş onu oldukça zorlamış.

"Batı,  fabrika eşyasını nasıl el sanatının dayanamayacağı derecede ucuz ve faydalı yaptıysa, fabrika ürünü denecek derecede yüzleri, adetleri, hayatları, eğlenceleri bir örnek olan insan kalabalığını ortaya atmış ve bu kalabalık da şimdi birbirini çiğneyerek, tepinerek, sırıtarak, bağırarak yaşıyordu. Bu gürültücü, azgın, çirkin ve maddeci kalabalıkta Mazlum Bey başını çevirip arkasına, eski dünyanın güzel olan köşesine bakmaya cesaret etse, öbür çiğnenen eski şeyler gibi bir köşeye atılacağını, unutulacağını, üstelik ekmeksiz kalacağını, aşağılanmasa bile gülünç olacağını seziyordu."

Bu düşüncesinin izlerini bir önceki romandan da tanıdığımız Zeyno'nun eski nişanlısı, Almanya'da tahsil gören ve Türk Ocağı'nın ilk üyelerinden doktor Saffet üzerinden de okumak mümkün.

"Onun yeni hayata karşı iki görüşü var. Önce, bütün dünya çocukluğunun yani halk tabakasının yaptığı şeyleri bizim yapmamızı olağan buluyor. Çevre değişimlerine uymayan canlı organizmaların yaşayamayacağında direniyor... Bir de halktan ayrı, kişisel bir görüşü var ki, bunda çok aşırı ve üzgün: Yeni dansları Afrika zencilerin hastalıklı sinir çarpmaları, yeni tip tüccar ve çirkin Avrupa kalabalığının daha çirkin bir kopyası buluyor."

"Memlekette on beş yıldan beri kuvvet kazanan, sonu da savaşlardan kurtulur kurtulmaz durmadan duraksamalara uğrayan asrilesme hareketini bir adımda yaratıvermek isteyen yeni Türkiye, yeni dünyanın savaştan sonra takındığı maskeyi uluorta yüzüne geçirmiş ve ulusların karnavalına olanca hızıyla katılmıştı."

Bu arada kitap aynı zamanda, Kürt meselesine resmi tarihin edebiyat üzerinden bakışını da izlemek için iyi bir örnek. Şeyhler ve müritlerinin yeni rejime bakışı, kürt isyancılar, Türkçe ve Kürtçe'nin farklı tınlaması, Kürt karakterleri tasvir ederken şefkatli görünen ama sert ve yüksekten bakış, Türk karakterlerini tanrılaştırma derken roman çok sarih bir tarih okumasına da izin veriyor. Yazıldığı dönem hatırda tutulunca bu tutum elbette tuhaf değil.

Edip'in külliyatını okumak yıkılan bir rejimin toplumsal yapısını anlamak ve üzerine inşa edilen yeni devletin kuruluş kodlarını izlemek için çok iyi bir tercih. Edip üretken bir kalem ve iyi ki çokça yazmış.

[vala · Rating 5 out of 5]

this book is written as the continiue of 'Kalp Agrisi'.Though it is not as good as the first book.In the first book all the feelings were clear and perfect.All of them grew in heart.But in that book it seems like all the feelings in heart grew as the situations.Anyway it still worths to read.17/01/08

[Behçet Necatigil]

Halide Edip Adıvar’ın romanı (1928) • Kalp Ağrı­sı romanımn devamı olan eserin kahramanı bir çocuktur; Binbaşı Haşan Bey’in, Diyarbakır’da iken garnizondâ çalışan ve "Kürt şeftalisi" diye anı­lan Zeyno adh bir Kürt güzelinden doğmuş çocuğu Hasso. Zeyno, asıl adı Hasso olan, sonradan Ramazan adını alarak kaçakçılık yapan biriyle evlenmiş, uzun süre köyde kalmış, gene Diyarbakır’a dönmüştür. Binbaşı Ha­san Bey, o sırada ikinci kez Diyarbakır’a gelir. 1925 yıllarıdır ve Şeyh Sait isyanı başlamak üzeredir. Haşan Bey, Hasso’nun kendi oğlu olduğunu bu ikinci gelişinde anlar, bir çete baskınında Ramazan’ın ölmesi üzerine Zeyno ile evlenir. O güne kadar üvey babasının eziyetlerine katlanmış, kendisine piç gözüyle bakılmış Hasso da gerçek babasına kavuşmuş olur. Binbaşı Hasan, öğretmen olarak süvari okuluna atanınca üçü İstanbul’a gelirler.