Τρεις γυναίκες, ακολουθώντας διαφορετικό δρόμο η καθεμία -ή ίσως εν αγνοία τους τον ίδιο-, συναντιούνται, το 1922, στη Θεσσαλονίκη. Η Σουμέλα, η Πόντια, και η Βερονίκη, η Αρμένισσα, κουβαλούν το προσωπικό τους δράμα και το φορτίο της γενοκτονίας των συμπατριωτών τους. Η Γιασεμή, η Θρακιώτισσα, από την άλλη, φτάνει στη Σαλονίκη έχοντας στα σπλάχνα της τον καρπό του βιασμού της από έναν Τούρκο. Η Κατοχή και ο Εμφύλιος αφήνουν καινούργια οδυνηρά σημάδια στη ζωή της Γιασεμής, ξυπνούν όμως και τις τύψεις της για μυστικά που ποτέ δεν ξεστόμισε. Θα αφήσει τη ζωή να κινεί τα νήματα ερήμην της ή θα καταφέρει να την αλλάξει; Τι θα συμβεί όταν, έπειτα από χρόνια, αποφασίσει να βγάλει από τα ντουλάπια της ψυχής της σκελετούς και δαίμονες; Ένα ταξίδι γεμάτο τραύματα και μυστικά, αγάπες, έρωτες και απουσίες, συναντήσεις που καθορίζονται από την Ιστορία και τη μοίρα. Ένα μυθιστόρημα όπου τα γεγονότα και οι καταστάσεις ανατρέπουν τις ζωές των ηρώων, δημιουργούν όμως ευκαιρίες και διεξόδους για να βγουν από τη δίνη όπου τους έριξαν. Ψυχογιός, 2017 544. 21x14εκ. ISBN 9786180121889
Ως Εβρίτισσα με καταγωγή από την Ανατολική Θράκη, πάντα θεωρούσα ότι η ανταλλαγή των πληθυσμών του έτους 1922 είναι ένα γεγονός που έχει αγνοηθεί από τους πάντες. Ήξερα βέβαια από μικρή ότι έγινε ανταλλαγή πληθυσμών (χωρίς τη συγκατάθεση των "πληθυσμών" βεβαίως αφού οι αποφάσεις πάρθηκαν από άλλους), και αυτό κυρίως επειδή μου το έλεγαν οι συγγενείς μου που βίωσαν άμεσα ή μέσω διηγήσεων από τους γονείς τους εκείνη την περίοδο. Δεν το έβλεπα όμως να αναφέρεται πουθενά, ούτε στα βιβλία της ιστορίας του σχολείου μου ούτε στα άπειρα μυθιστορήματα που διάβαζα και αφορούσαν τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Τα τελευταία χρόνια ευτυχώς βλέπω ότι επιτέλους άρχισαν να γράφονται βιβλία και για αυτό το γεγονός. Στα δικά μου χέρια έφτασαν τρία, όλα πρόσφατες εκδόσεις. Και τα τρία μου άρεσαν πολύ, μπορώ όμως να πω ότι το συγκεκριμένο βιβλίο "Οι δρόμοι της βροχής" είναι το πιο πλήρες. Η ιστορία της Γιασεμής είναι δοσμένη εξαιρετικά. Η αφήγηση ξεκινάει με περιγραφές από τον τρόπο ζωής των Ελλήνων στην Αδριανούπολη, συνεχίζει με τον πρώτο διωγμό το 1913 και την επιστροφή τους και προχωρά στην τελειωτική απομάκρυνση από τη γενέτειρά τους και την μετεγκατάστασή τους στην Ελλάδα. Νομίζω ότι τα γεγονότα αποδίδονται επαρκώς, η συγγραφέας με κάλυψε πλήρως τόσο όσον αφορά την ιστορική περιγραφή όσο και τη συναισθηματική φόρτιση που μου δημιούργησε. Το υπόλοιπο βιβλίο που επικεντρώνεται στη ζωή της Γιασεμής στην Ελλάδα είναι επίσης πολύ καλό. Ξεφεύγει πάλι από τα συνηθισμένα περιγράφοντάς μας τη ζωή των κατοίκων της Ελληνικής επαρχίας και μάλιστα ενός μικρού χωριού στα χρόνια της κατοχής από τους Γερμανούς και αργότερα, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου. Αυτό είναι επίσης σπάνιο αφού τα περισσότερα μυθιστορήματα που ασχολούνται με το θέμα της γερμανικής κατοχής επικεντρώνονται στη ζωή στην Αθήνα ή (λίγα) στη Θεσσαλονίκη. Εκτός από αυτά όμως, μου άρεσε γενικά και η ιστορία που μας διηγήθηκε η συγγραφέας. Όλα όσα έζησε η Γιασεμή είναι όμορφα δοσμένα, χωρίς να υπάρχει κοιλιά στην πλοκή ή σημεία που να με κάνουν να βαρεθώ. Δεν βρήκα υπερβολές ή ασάφειες, όλα είχαν την εξήγησή τους και δεν μου έμειναν κενά. Επίσης, μου άρεσε πολύ η απεικόνιση της ζωής στο χωριό. Η δύσκολη καθημερινότητα των αντρών και των γυναικών, οι κοινωνικές συμβάσεις, οι οικογενειακοί και οι φιλικοί δεσμοί ήταν όλα δοσμένα με εξαιρετικό τρόπο. Γενικά πρόκειται για ένα πλήρες μυθιστόρημα που δεν μπορώ να φανταστώ κάποιο λόγο για τον οποίο θα δυσαρεστούσε έναν αναγνώστη.
"Οι δρόμοι της βροχής" Συγγραφέας Ελευθερία Χατζοπούλου Εκδόσεις Ψυχογιός
"Οι δρόμοι της βροχής", της Ελευθερίας Χατζοπούλου, είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα με κύριο άξονα τα γεγονότα του ξεριζωμού των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης από την Αδριανούπολη. Δυο φορές υποχρεώθηκαν σε βίαιο διωγμό από τον τόπο στον οποίο γεννήθηκαν, η πρώτη το 1913-14 και η δεύτερη και οριστική το 1922. Η πολύ καλά πληροφορημένη ιστορικά, όπως μαρτυρά η έρευνα της, συγγραφέας του βιβλίου, "δένει" περίτεχνα και τόσο όμορφα, τα ιστορικά στοιχειά τα οποία συνέλεξε, με προσωπικές μαρτυρίες Θρακιωτών προσφύγων και τα κάνει να φθάνουν σε μας, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου της, ως σιωπηλή μα τόσο διαπεραστική κραυγή παράπονου και πόνου για μια αλήθεια, που δεν ακούστηκε όσο έπρεπε. Τα κάνει εκείνες τις εναγώνιες φωνές του πληγωμένου Ελληνισμού των χαμένων πατρίδων, για τις απώλειες που βίωσαν και που εμείς δεν ακούσαμε. Έρχεται με την πένα βουτηγμένη στον σεβασμό, την εκτίμηση, την αναγνώριση, την πλήρη συναίσθηση των όσων έγιναν και μας είναι γνωστά, να αποτιμήσει τον δικό της φόρο τιμή σε εκείνους τους μαρτυρικούς Έλληνες και να αποδείξει περίτρανα πως την ιστορία την γράφουν οι λαοί με το αίμα τους. Με γραφή λιτή και κατανοητή, που δεν κουράζει με άσκοπες λεπτομέρειες, δεν μπερδεύει, ξυπνά μνήμες και "φυτεύει" τον σπόρο της γνώσης μέσα μας καθώς περιγράφει τόσο παραστατικά, καταστάσεις και γεγονότα, καθώς αναλύει ζωές, στην πορεία ενός συγκινητικού και συναρπαστικού ταξιδιού, από τη Θράκη, στον Πόντο και τη Μικρά Ασία, μέχρι και την Θεσσαλονίκη, οπού βρήκε γη να σταθεί ο κατατρεγμένος λαός. Γη που έκανε νέα πατρίδα, γη που γέννησε νέα ζωή, που πρόσφερε καταφύγιο, μα δεν λύτρωσε από τον πόνο, δεν έφερε την λήθη, δεν χάρισε την λησμονιά. Το βιβλίο "Οι δρόμοι της βροχής", δεν είναι ένα μελοδραματικό μυθιστόρημα. Δεν γράφτηκε για να μας πονέσει, δεν ήρθε για να ξύσει πληγές, δεν θέλει να εκβιάσει λάθος συναισθήματα.. Οι ήρωες του είναι υποδείγματα!! Βερονίκη, Σουμέλα, Γιασεμή, γυναίκες στωικές, με σθένος και μεγάλα αποθέματα ψυχικής δύναμης, γυναίκες που διδάσκουν πως οι δυσκολίες της ζωής είναι μαθήματα, που πρέπει να παίρνουμε και να αντέχουμε. Μαθήματα που μας κάνουν να κατανοούμε εμάς καλύτερα, να μαθαίνουμε τα όρια μας και πόσο μπορεί να μας αλλάξει ο πόνος και η δυστυχία, ποιες αξίες συνεχίζει να τρέφει και ποιες αφήνει να χαθούν. Μας μαθαίνει τι ήμαστε έτοιμοι να ξεχάσουμε, τι ικανοί να θυσιάσουμε, ποιον βωμό θα επιλέξουμε.. Ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα, που μέσα στις σελίδες τους θα "ακούσουμε" να μας αφηγούνται με τρεμάμενες φωνές τις ιστορίες, τους άνθρωποι που χάραξε πάνω τους ρυτίδες η προσφυγιά. Όπως λέει και η συγγραφέας του βιβλίου,
"θα συναντήσουμε τις γιαγιάδες και τους παππούδες μας που τα τραγικά ιστορικά γεγονότα τους ανάγκασαν να πάρουν τους δρόμους της προσφυγιάς. Διαβάζοντας το θα θυμηθούμε κάποιες από τις ιστορίες που μας έλεγαν και θα ανακαλύψουμε αλήθειες καλά κρυμμένες που ποτέ δεν μας είπαν γιατί ήθελαν να τις ξεχάσουν..."
Γιατί δεν ήθελαν να στερήσουν από κανέναν την ελπίδα που χάνεται στους δρόμους της βροχής, μιας βροχής δακρύων στα μάτια από τα βάσανα και τις κακουχίες της προσφυγιάς, μια ελπίδα σκεπασμένη με λάσπες και απόνερα, εκείνα της πίκρας του ξεριζωμού, της αγωνίας και του φόβου προς το άγνωστο. Γιατί ήθελαν να μας διδάξουν πως αυτοί τα κατάφεραν να φθάσουν εδώ και να καταθέσουν την αλήθεια. Τόλμησαν να τα βάλουν με την μοίρα, να κερδίσουν την ζωή.. μια ζωή που δεν τους χαρίστηκε μα που τελικά, παραδόθηκε στην δύναμη της αντοχής, στην δύναμη της ψυχής τους.
"Το μυθιστόρημα "Οι δρόμοι της βροχής" πατάει με το ένα πόδι σε ιστορικά γεγονότα και με το άλλο σε προσωπικές ιστορίες απόγνωσης,πόνου και δυστυχίας που έζησαν οι Θρακιώτες πρόσφυγες και όλοι όσοι αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν τους δρόμους της προσφυγιάς." όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στο τέλος του προλόγου της η συγγραφέας κ.Χατζοπούλου.
Οι δρόμοι της βροχής πάτησαν και με τα δύο πόδια στην καρδιά μου!!!Λάτρεψα την γραφή,τις εκφράσεις,τις λέξεις που χρησιμοποίησε η συγγραφέας τις οποίες δεν έχω τις φιλολογικές γνώσεις για να αναλύσω-κρίνω γι'αυτό απλά θα πω πως βρήκαν στόχο την καρδιά μου και της δημιούργησαν πλήθος συναισθημάτων.Ξαναέζησα τον ξεριζωμό,τον πόνο,τη δυστυχία που έζησαν οι Θρακιώτες μέσα από τις ξεχωριστές ιστορίες που με μαεστρία παντρεύει η συγγραφέας με πλήθος ιστορικών στοιχειών, μερικά από τα οποία γνώριζα από τις αφηγήσεις του παππού μου που βίωσε τον ξεριζωμό. Χρονικά το βιβλίο ξεκινά το 1922 και τον ξεριζωμό των κατοίκων της Ανατολικής Θράκης(με αναφορές και στον πρώτο ξεριζωμό το 1913-1914,τον οποίο οφείλω να ομολογήσω δεν γνώριζα) και φτάνει στο φθινόπωρο του 1974.Τρεις γυναίκες Γιασεμή η Θρακιώτισσα,Σουμέλα η Πόντια και Βερονίκη η Αρμένισσα παίρνοντας το δρόμο της προσφυγιάς θα συναντηθούν τυχαία στη Σαλονίκη το 1922,θα μου συστηθούν,θα μου διηγηθούν τις ιστορίες τους και θα με κάνουν(κυρίως η Γιασεμή) αθέατο θεατή-συνοδοιπόρο στις ζωές τους ως το 1972 και θα "ζήσω" μαζί τους τον ξεριζωμό,την προσφυγιά,την κατοχή,τον εμφύλιο.Θα με συστήσουν και σε πολλούς άλλους ήρωες του βιβλίου που άλλους θα τους αγαπήσω για την ευαισθησία τους,τη σοφία τους,τη γενναιότητα τους κι άλλοι θα με γεμίσουν με αρνητικά συναισθήματα λόγω της κακίας,της βαναυσότητας,της βίας τους. Αγαπώ τα ιστορικά μυθιστορήματα,μια και μέσω αυτών γνώρισα άγνωστες πτυχές της ιστορίας της πατρίδας μας,την οποία δυστυχώς δεν έχουμε διδαχθεί στο σχολείο, και έχοντας μόλις κλείσει το βιβλίο το τοποθετώ στις πρώτες θέσεις της λίστας με τα αγαπημένα μου ιστορικά μυθιστορήματα,διαβάζοντας ξανά και ξανά σημεία που με συγκλόνισαν και έχοντας σημειώσει πολλές φράσεις που μίλησαν στην καρδιά μου μερικές από τις οποίες παραθέτω παρακάτω:
"Το κορμί γερνάει,μα η καρδιά ...γερνάει άραγε,Γιασεμή μου;Ή μήπως ξεχνάει;Όσο χτυπά αυτή η ρημάδα η καρδιά,ομορφιά μου,όσο αισθάνεται,όσο θυμάται ελπίζει!"(σελ.427).
"Ο θάνατος είναι ακατανόητος ακόμη και όταν σε βρίσκει στο κρεβάτι σου,όπως τη μάνα.Είναι όμως εντελώς παράλογος,απαράδεχτος,σκληρός όταν σε βρίσκει σε μια σκοπιά,σ'ένα ύψωμα.....τι εικόνες παίρνουν,άραγε,μαζί τους αυτοί που πεθαίνουν ολομόναχοι στο πεδίο της μάχης;Πιστεύεις ότι παίρνουμε μαζί μας κάποιες εικόνε,φίλε;"Δεν ξέρω αν το πιστεύω .Κείνο που ξέρω όμως είναι ότι την ώρα εκείνη θα ήθελα να έχω δίπλα μου κάποιον δικό μου,κάποιον αγαπημένο".(σελ. 452)
"Για να μείνει όρθια η πατρίδα πρέπει να μείνουν όρθιες οι οικογένειες.Χωρίς αυτές πατρίδα δεν υπάρχει.". "Εγώ το βλέπω ανάποδα μάνα",έκανε παραιτημένα ο Γιώργης, "αν δεν υπάρχει πατρίδα,πως θα υπάρχουν σπίτια και οικογένειες;".(σελ. 461)
"Ο φόβος,παντού και πάντα ο φόβος'' μουρμούρισε σαν να σκεφτόταν δυνατά η γριά."Από την πρώτη μέρα μας μέχρι την στερνή μας πάντα κάτι φοβούμαστε.Πότε τη ζωή πότε τον θάνατο.Να,εγώ έχασα τον γιο μ',τη νύφη μ',έζησα προσφυγιά,φτώχεια,πολέμους,άδειασε το στόμα μου από δόντια,μάδησαν τα τσίνορά μου,όλα με πονούν και ακόμα φοβάμαι.....Τώρα που απόμεινα μια χούφτα κόκαλα,ξέρεις τι φοβούμε;Τη μοναξιά!Μην είμαι μοναχή φοβούμε,όταν ο Αρχάγγελος ανοίξει την πόρτα μου." (σελ.475).
Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω διαβάσει αρκετά βιβλία που να αφορούν τους πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης.Γιατί άραγε?Ίσως γιατί δεν έχουν γραφεί πολλά λογοτεχνικά έργα.Σε αυτό το βιβλίο η συγγραφέας πραγματεύεται και αναδεικνύει τους Ανατολικοθρακιώτες ,τόσο όσο το επιτρέπει η πλοκή της Ιστορίας,και που αυτοί πλήρωσαν πολλά,ανθρώπινες ζωές που χάθηκαν και που υπέστησαν δύο φορές διωγμό όπως και στην Μ.Ασία(αλλά θεωρώ με περισσότερη κτηνωδία).Στηριζόμενη πάνω σε ιστορικά γεγονότα αναπλάθει γύρω τους την πλοκή και μεταφέρει τον αναγνώστη στην εποχή σαν να την ξαναζεί ο ίδιος όλη την πορεία τους μέχρι να βρούν τόπο που θα ριζώσουν. Τα συναισθήματα ανάμεικτα και συγχρόνως μπορεί να αισθάνεσαι διαφορετικά την ίδια στιγμή.Η γραφή δεν κουράζει,ρέει με εξαιρετικές περιγραφές καταστάσεων και γεγονότων.
Στο βιβλίο πιο συγκεκριμένα της κυρίας Χατζοπούλου παρακολουθούμε ειδικά μια οικογένεια από την Αδριανούπολη να είναι αντιμέτωπη με τα προβλήματα της επιβίωσης, να παίρνουν δύσκολες αποφάσεις και να πορεύονται στο απότομο και ανώμαλο στενό της ζωής.Η δε ηρωίδα Γιασεμή,η οποία με θύμωσε με τις επιλογές της,μετά από ένα τραγικό γεγονός, δεν έχει την ικανότητα να αντιληφθεί σε βάθος τις αιτίες που καταστρέφουν τη ζωή της με τις αποφάσεις της και τον χρόνο που χάνει.Κάθε φορά βρίσκεται επιπλέον σε δίλημμα, αναφορικά με το ποιον δρόμο να ακολουθήσει αλλά και πάλι διστάζει και κάνει πίσω,τιμωρώντας πρωτίστως τον ίδιο τον εαυτό της.
Κατοχή Τούρκων και Βουλγάρων,Προσφυγιά(ανεξαρτήτου θρησκείας και εθνικότητας),Κατοχή,Εμφύλιος όλες αυτές τις καταστάσεις των γεγονότων ζουν οι ήρωες της ιστορίας μας..
Είναι ένα βιβλίο μέρος του οποίου είναι στην μνήμη της Ιστορίας μας ώστε να μας διδάξει και ιδιαίτερα την νέα γενιά να γνωρίζουν και να την μελετήσουν ώστε να υπάρχει αποτροπή σε τυχόν παρόμοια γεγονότα.
Ένα ιστορικό μυθιστόρημα που καταπιάνεται με τον ξεριζωμό των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης. Ένα γεγονός που δεν έχει αναλυθεί και παρουσιαστεί εκτενώς στην ελληνική βιβλιογραφία.
Πρωταγωνίστρια της ιστορίας μας είναι η Γιασεμή, μία νεαρή κοπέλα που αναγκάζεται να φύγει από την Αδριανούπολη με την γιαγιά της. Ο ξεριζωμός και τα γεγονότα που θα ζήσει μέχρι να φτάσει στην Θεσσαλονίκη είναι καθοριστικά για την ζωή της. Η προσφυγιά, οι άθλιες συνθήκες αντιμετώπισης των προσφύγων και το μίσος που υπάρχει φωτίζουν την σκοτεινή πλευρά που βίωσε ο Ελληνισμός.
Η Θεσσαλονίκη είναι το μέρος που η Γιασεμή θα βρει την αγάπη και την κατανόηση στο πρόσωπο της Βερονίκης που είναι από την Αρμενία και της Σουμέλας που κατάγεται από τον Πόντο. Κοινό χαρακτηριστικό των τριών γυναικών είναι ο ξεριζωμός. Η κάθε μια βίωσε στο πετσί της τις απώλειες και το στίγμα του παρείσακτου που αναγκάζεται να φύγει από το μέρος του για μία καλύτερη ζωή.
Η συγγραφέας με την απλή και άμεση γραφή της δημιούργησε ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα για τους πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης. Μου άρεσαν πολύ οι περιγραφές της και ο τρόπος που μοίρασε τα ιστορικά γεγονότα με την μυθοπλασία. Κατάφερε να δημιουργήσει μία μεστή ιστορία χωρίς περιττές ιστορικές και συναισθηματικές λεπτομέρειες που θα κούραζαν τον αναγνώστη.
Αναζητήστε το και ανακαλύψτε τον κρυμμένο θησαυρό που κρύβει η ιστορία μας για την Θράκη.
Το ιστορικό πλαίσιο του βιβλίου ξεκινά από το 1900 και φτάνει μέχρι το 1958 . Στα δύο πρώτα μέρη το κυρίως θέμα είναι η ανταλλαγή πληθυσμών στη Θράκη, ένα γεγονός με το οποίο σπάνια έχουν καταπιαστεί Έλληνες συγγραφεις (η Σοφία Θεοδωρίδου είναι η πρώτη που μου έρχεται στο μυαλό ). Η αφήγηση γίνεται μέσα από τις ιστορίες γυναικών, οι οποίες υπέφεραν τα πάνδεινα και αντιμετώπισαν τη σκληρή πλευρά της ζωής: προσφυγιά, κακουχίες, θάνατος. Η μορφή της γυναίκας κυριαρχεί και αναδεικνύεται ως η γενεσιουργός δύναμη που διαθέτει πάντα αποθέματα ενέργειας για να κάνει μια νέα αρχή όπου κι αν βρεθεί. Ο άντρας σε δεύτερο πλάνο σκιαγραφείται με αρνητικές αποχρώσεις :άβουλος, αδύναμος, αναποφάσιστος και βίαιος. Εάν το βιβλίο σταματούσε εδώ, θα έβαζα 5 αστεράκια, γιατί η γραφή είναι πολύ δυνατή. Στο 3ο και στο 4ο μέρος το θέμα μετακινείται στον πόλεμο του '40 μέχρι και τον Εμφύλιο, μια περίοδο που έχουν ασχοληθεί άπειροι συγγραφείς και -κατά την άποψή μου- δεν υπάρχει κάτι που δεν έχει ειπωθεί. Επομένως, δεν προσδίδει ιστορικά κάποια προστιθέμενη αξία, όμως κατανοώ την ανάγκη της συγγραφέως να διηγηθεί τις ιστορίες των δικών της ανθρώπων. Οι χαρακτήρες στις ενότητες αυτές εξισορροπούνται και δεν παρουσιάζονται άνισα.
Με κούρασε τόσο πολύ από τα μισά του βιβλίου κι έπειτα που το παράτησα. Δεν υπάρχει συνοχή. Κρίμα, γιατί η ιστορία της Ανατολικής Θράκης είναι σπουδαία.