Kluge, federleichte Essays über die Faszination des Reisens in die Vergangenheit - denn Geschichtstourismus liegt im Trend. Aber warum eigentlich? Was suchen wir im "Retroland"? Geraniengeschmückte historische Altstädte, Kolonialidyllen auf tropischen Inseln und urtümliche Alpendörfer: Reisen an Orte, an denen die Zeit vermeintlich stehengeblieben ist, sind das Alltagsgeschäft des Fremdenverkehrs. Der bekannte Historiker Valentin Groebner erzählt von den Hotspots des Geschichtstourismus - den es verblüffenderweise schon seit 500 Jahren gibt! Er nimmt seine Leser mit ins Piemont und nach Paris, in die Berge und an malerische Strände, ins romantische Luzern und ins pittoreske Sri Lanka. Der eigentliche Rohstoff der Tourismusindustrie, so zeigt er, sind nicht Kultur, Sonne und Landschaft. Es ist das Versprechen, das Paradies zu finden, aber auch die eigenen Ursprünge, das Authentische und Unverfälschte. Doch vieles, so zeigt Valentin Groebner, ist nicht, wie es scheint und wie es der Reiseführer behauptet. Denn das sehenswerte Alte muss ständig neu hergestellt und angepasst werden, damit es den Erwartungen entspricht. Willkommen also in der Zeitmaschine, auf dem Jahrmarkt der "historischen Identitäten": Einsteigen bitte, es geht zurück!
Autorentext Valentin Groebner, geboren 1962 in Wien, lehrt als Professor für Geschichte des Mittelalters und der Renaissance an der Universität Luzern. Er war u.a. Fellow am Berliner Wissenschaftskolleg sowie am Europäischen Hochschulinstitut Florenz und Professeur invité an der École des Hautes Études en Sciences Sociales in Paris. Er ist der Autor zahlreicher Bücher zur Kultur- und Wissenschaftsgeschichte; seit 2017 ist er Mitglied in der Deutschen Akademie für Sprache und Dichtung. Bei S. Fischer erschien von ihm 2015 Ich-Plakate. Eine Geschichte des Gesichts als Aufmerksamkeitsmaschine.
Τι είναι ο ιστορικός τουρισμός και πώς προέκυψε; Πώς είναι όταν εμπορευματοποιούνται μνημεία και εκδηλώσεις του παρελθόντος ως μάρτυρες της τοπικής «ταυτότητας» και της αυθεντικότητας; Τι νέο προκύπτει όταν το παρελθόν το επισκέπτεται κανείς για αναψυχή; Γιατί υπάρχει επίμονη προσφυγή στις ιστορίες προέλευσης ως ρίζες και πηγές της ταυτότητάς μας; Αν αυτή η ταυτότητα ορίζεται ως ιστορική και προέρχεται από το παρελθόν πώς μπορεί να βιώνεται ξανά και ξανά; Σε αυτά και σε άλλα ερωτήματα απαντάει ο Valentin Groebner, όχι μόνο καταφεύγοντας σε μαρτυρίες, ημερολόγια ταξιδίου, άρθρα, απόψεις περιηγητών, λογοτεχνών και απλών ανθρώπων αλλά και σε επιτόπιες επισκέψεις σε σημεία ιστορικού ενδιαφέροντος (Παρίσι, Λουκέρνη, Βαρσοβία, Σρι Λάνκα, Τιρόλο, ακόμη και Παρθενώνα) που εκείνος βρίσκει σημαντικά για τεκμηρίωση ή εμπλουτισμό των απόψεών του.
Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον δοκίμιο σχετικό με τον τουρισμό, με τις φιλοδοξίες που γεννιούνται από ένα ταξίδι, με τις συνθήκες που δημιουργούν είτε τεχνηέντως είτε με αυθεντικότητα οι ιστορικοί προορισμοί μα πάνω απ’ όλα αφορά την ψυχολογία του τουρίστα και το πώς ο ίδιος οφείλει να προετοιμαστεί για κάθε ταξίδι από ψυχοκοινωνικής άποψης. Το βιβλίο είναι διαχωρισμένο σε ενότητες, που οδηγούν σταδιακά τον αναγνώστη στην καρδιά του προβληματισμού που απασχολεί τον συγγραφέα. Ξεκινάμε με τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στον επιστημονικό και τον εμπορικό χειρισμό των υπολειμμάτων του παρελθόντος, ταξιδεύουμε στον Μεσαίωνα όπου για πρώτη φορά αναδημιουργήθηκαν ιστορικά σκηνικά για να τα επισκεφθούν προσκυνητές (Sacri Monti), επιστρέφουμε στον 19ο αιώνα όπου στενάχωρα, άσχημα και θλιβερά κτίρια και δρόμοι μετατράπηκαν σε γραφικές πόλεις και μοναδικά αξιοθέατα και όλα αυτά εξετάζονται υπό το πρίσμα της μετα-παραγωγής της ιστορίας, δηλαδή πώς δημιουργούνται «αυθεντικά» σκηνικά και κεφαλαιώδεις έννοιες που ενεργοποιούνται πολιτικά ενώ κλείνει με το ατομικό ταξίδι ως αναζήτηση της αυθεντικότητας άλλων εποχών.
Ο συγγραφέας ταξίδεψε σε σημαντικά ιστορικά σημεία της Ευρώπης και καταγράφει με ωραίο τρόπο τη γοητεία του ταξιδιού στο παρελθόν μέσα από μια σειρά επισκέψεων και προορισμών, με την Ελβετία να παίζει ήδη από τον 19ο αιώνα έναν ιδιαίτερο ρόλο στην εμφάνιση της τουριστικής βιομηχανίας. Επισημαίνει ότι η πρώτη ύλη της βιομηχανίας του τουρισμού δεν είναι τα παρθένα τοπία ή ο χώρος, είναι ο χρόνος. Οι διακοπές είναι υπόσχεση για έντονα συναισθήματα αλλά και για αναπαράσταση εποχής! Άλλωστε, είναι ξεκάθαρος: «Όλο αυτό το σύμφυρμα παροχής υπηρεσιών που λέγεται τουρισμός…» (σελ. 13).
Κάποιες δυσνόητες αλλά γεμάτες ιδέες και σωστά συμπεράσματα προτάσεις, όπως: «Η δραματική πολιτισμικά πεσιμιστική οπτική της καταστροφής του ωραίου και η οπτική της κοινοτοπίας και ομοιομορφίας έχει συνοδέψει τον τουρισμό από την αρχή» (σελ. 78) εναλλάσσονται με εντυπωσιακές στατιστικές («Ο αριθμός των παγκοσμίως καταγεγραμμένων ετήσιων τουριστικών αφίξεων αυξήθηκε από 25,3 εκατομμύρια το 1950 σε 1,235 δισεκατομμύρια το 2016. Έχει σχεδόν πενταπλασιαστεί μέσα σε δυο γενιές», σελ. 17) και συναρπαστικές πληροφορίες για τις αλλαγές που υφίστανται οι ιστορικοί τόποι, για τη μεταμόρφωση της βιομηχανίας του τουρισμού ανά τους αιώνες και για αρχιτεκτονικά, σημασιολογικά, πολεοδομικά, χωροχρονικά μυστικά των τόπων που επισκέφθηκε ως παραδείγματα του τρόπου χειρισμού της ζητούμενης «αυθεντικότητας».
Το συμπέρασμα είναι επίσης αξιοσημείωτο: «Όλα όσα επιτρέπουν σ’ ένα μέρος να λειτουργεί ως αρχή και ιστορική προέλευση προστέθηκαν αργότερα. Διαφορετικά δεν θα λειτουργούσε στους επισκέπτες του στο παρόν. Επειδή συνήθως δεν υπάρχει τίποτα στον τόπο ιστορικών καταβολών -η αρχή έχει περάσει, είναι μακριά, έφυγε… Για να γίνει ένας τόπος ιστορικός «χώρος» που επισκέπτεται κάποιος για να επαναφορτιστεί και να αναζωογονηθεί με ό,τι είναι φρέσκο από το παρελθόν, τα απομεινάρια, το ίχνος, το μνημείο πρέπει να αποκατασταθεί, να εγκατασταθεί και να συντηρηθεί.. Επομένως το πρωτότυπο δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο παρά αόρατο. Το άθικτο αυθεντικό παρελθόν είναι ένα τυφλό σημείο, στην κυριολεκτική έννοια της λέξης, έξω από όλες αυτές τις επιζήμιες ιστορίες με τις οποίες ο τουρισμός έχει τόσο έντονη σχέση» (σελ. 189-190). Ο Valentin Groebner προτείνει: «Θα ήταν πιο σοφό να αποδεχτούμε το πεπερασμένο του παρελθόντος, συμπεριλαμβανομένων των απωλειών, και να γυρεύουμε τις ελευθερίες που προκύπτουν από αυτό» (σελ. 206). Και τονίζει: «Αυτό που οι τουρίστες επισκέπτονται πιο έντονα είναι τα δικά τους συναισθήματα. Αυτοί οι ίδιοι είναι στην πραγματικότητα ο ουσιαστικός προορισμός στο ταξίδι τους» (σελ. 191).
Το «Retroland» είναι ένα συμπυκνωμένο ταξίδι στη σημειολογία του τουρισμού, επεξηγεί βασικές έννοιες γύρω από τη σημασία, την οντότητα και την αξία του παρελθόντος και πώς αυτό αντιμετωπίστηκε από περιοχές και χώρες που προσβλέπουν στον τουρίστα, ακόμη και εις βάρος της αυθεντικότητας και αγκαλιάζει με αγάπη την ψυχολογία του ίδιου του ταξιδευτή, στον οποίο τονίζει επανειλημμένα πως κάθε ταξίδι είναι ξεχωριστό ακριβώς γιατί ο καθένας είναι ξεχωριστός, όσο κι αν επιμένει το μάρκετινγκ σε φράσεις-κλειδιά ή τοποθεσίες-must see.
Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν όλο καί περισσότεροι τουρίστες που επιλέγουν ως ταξιδιωτικούς προορισμούς χώρες του εξωτερικού με ιστορικό υπόβαθρο κι ενδιαφέρον -ανάμεσά τους καί την Ελλάδα- θέλοντας να συνδυάσουν τις ημέρες των διακοπών τους με την απόκτηση νέων γνώσεων. Άραγε,είναι μία νέα τάση της εποχής,ή,υπάρχει εδώ καί πολλά χρόνια,αλλά πια έχει γίνει γνωστό ευρέως; Πόσοι/ες είμαστε γνώστες του ιστορικού τουρισμού καί πόσες πληροφορίες έχουμε γύρω από αυτόν; Προφανώς καί δεν χρειάζεται ιδιαίτερη επεξήγηση για να αντιληφθούμε περί τίνος πρόκειται. Άλλωστε,το λέει το ίδιο του το όνομα,''ιστορικός τουρισμός''. Η σημερινή μου βιβλιοπρόταση για εσάς είναι το ιστορικό δοκίμιο του συγγραφέα/ιστορικού Βάλεντιν Γκρέμπνερ που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Λέμβος σε μετάφραση της κυρίας Αρετής Βάνα.
Τί αναζητά κάποιος/α επισκεπτόμενος/η μία χώρα όπου κατά το παρελθόν έχει προσφέρει πολλά στον πολιτισμό; Συνετό θα ήταν πάντα να έχουμε κατά νού πως τίποτα δεν μένει στάσιμο καί με την πάροδο των ετών όλα αλλάζουν καί προσαρμόζονται στις εξελίξεις. Δε δύναται να έχουν την λανθασμένη πεποίθηση πως θα αντικρίσουν τα ίδια πράγματα που αντίκριζαν καί οι άνθρωποι τότε. Παρ'όλ'αυτά η ιστορία καί το μυστήριο που περικλείει αυτή,πάντα γοήτευε,γοητεύει καί θα εξακολουθεί να το κάνει όσα χρόνια κι αν περάσουν! Είστε,λοιπόν,έτοιμοι/ες για ένα μοναδικό ταξίδι στον χρόνο πλούσιο από εικόνες,γνώσεις καί όμορφες,πολύχρωμες εικόνες;
''Ο ιστορικός Βάλεντιν Γκρέμπνερ στο Retroland μιλά για τα δημοφιλή σημεία του ιστορικού τουρισμού – και για το πώς αυτός προέκυψε, καθώς εφευρέθηκε από μοναχούς με επιχειρηματικό πνεύμα πριν από πεντακόσια και πλέον χρόνια. Ο Γκρέμπνερ ταξιδεύει από τα «Sacri Monti» τους στο Πιεμόντε μέχρι τους μεσαιωνικούς καθεδρικούς ναούς και τα ιστορικά κέντρα των πόλεων. Τις Άλπεις, τη ρομαντική Λουκέρνη και τη γραφική Σρι Λάνκα. Περιγράφει κομψά τη γοητεία του να ταξιδεύουμε στο παρελθόν: Είναι η λαχτάρα να βρούμε τον παράδεισο, τη γνησιότητα του παρελθόντος, το οποίο πρέπει να ξαναζήσουμε, ίσως και πιο έντονα. Καλώς ήρθατε λοιπόν στη μηχανή του χρόνου και στο μεγάλο παζάρι των «ιστορικών ταυτοτήτων». Παρακαλώ επιβιβαστείτε στο Retroland, ταξιδεύουμε με την όπισθεν!" (Περίληψη οπιθοφύλλου)
Οι λόγοι που αξίζει -κατά τη γνώμη μου- κάποιος/α αναγνώστης/στρια να διαβάσει το παρόν ιστορικό δοκίμιο (μην σας τρομάζει ο όρος δοκίμιο) είναι οι ακόλουθοι:
- Το ύφος του συγγραφέα/ιστορικού δεν είναι αυστηρό κι απρόσιτο,όπως καί ο λόγος του δεν είναι ξύλινος,αλλά τον βρήκα αρκετά οικείο κι ευνόητο
- Τα κεφάλαια είναι μικρά καί μεστά χωρίς να γίνονται κουραστικά
- Το λεξιλόγιο πλούσιο καί καθημερινό
- Μέσα στις σελίδες περιέχονται ασπρόμαυρες εικόνες που βοηθούν στην κατανόηση των λεγομένων του συγγραφέα
- Θα έχουμε την ευκαιρία να μάθουμε πράγματα που δεν γνωρίζαμε καί να μεταφερθούμε,έστω καί νοερά,σε πόλεις καί χώρες,που μέχρι σήμερα δεν μας έχει δοθεί η δυνατότητα να το κάνουμε
Εν κατακλείδι,μιλάμε σίγουρα για ένα καλογραμμένο,εναλλακτικό κείμενο από όσα είθισται να επιλέγουμε να διαβάζουμε οι περισσότεροι/ες. Εάν σας κίνησε το ενδιαφέρον,δεν έχετε παρά να το αναζητήσετε!
Gut lesbar und interessant. Die Hauptthese jedoch nicht neu und für Historiker die Grundlage ihrer Wissenschaft: Geschichte und Vergangenheit sind nicht deckungsgleich. Und genauso ist ein touristisches Ziel eine Konstruktion. Das ist mir völlig klar. Mich ärgert ein bisschen, dass der Autor annimmt, Touristen wüssten nicht, dass sie einer Konstruktion/ einem nicht existierenden Ideal hinterherreisen, als sei nur er blickte genug, das Produkt, das dem Touristen verkauft wird, zu durchschauen.
Αυστριακός ιστορικός, κάτοικος Ελβετίας, με ουμπερτικό χιούμορ και τσατουινική αύρα, αποδομεί τον τουρισμό, τους τουρίστες, την αυθεντικότητα, το μοναδικό, τον κακό μας τον καιρό. Αναπάντεχα καλογραμμένο δοκίμιο με προσωπικές αναφορές, διαβάζεται με μόνιμο μειδίαμα (μοναδικό ψεγάδι η κάπως προσηλωμένη στο γράμμα του γερμανικού λόγου μετάφραση, έδειχνε να σηκώνει μια πιο ελεύθερη σε πνεύμα απόδοση)
Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν όλο καί περισσότεροι τουρίστες που επιλέγουν ως ταξιδιωτικούς προορισμούς χώρες του εξωτερικού με ιστορικό υπόβαθρο κι ενδιαφέρον -ανάμεσά τους καί την Ελλάδα- θέλοντας να συνδυάσουν τις ημέρες των διακοπών τους με την απόκτηση νέων γνώσεων. Άραγε,είναι μία νέα τάση της εποχής,ή,υπάρχει εδώ καί πολλά χρόνια,αλλά πια έχει γίνει γνωστό ευρέως; Πόσοι/ες είμαστε γνώστες του ιστορικού τουρισμού καί πόσες πληροφορίες έχουμε γύρω από αυτόν; Προφανώς καί δεν χρειάζεται ιδιαίτερη επεξήγηση για να αντιληφθούμε περί τίνος πρόκειται. Άλλωστε,το λέει το ίδιο του το όνομα,''ιστορικός τουρισμός''. Η σημερινή μου βιβλιοπρόταση για εσάς είναι το ιστορικό δοκίμιο του συγγραφέα/ιστορικού Βάλεντιν Γκρέμπνερ που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Λέμβος σε μετάφραση της κυρίας Αρετής Βάνα.
Τί αναζητά κάποιος/α επισκεπτόμενος/η μία χώρα όπου κατά το παρελθόν έχει προσφέρει πολλά στον πολιτισμό; Συνετό θα ήταν πάντα να έχουμε κατά νού πως τίποτα δεν μένει στάσιμο καί με την πάροδο των ετών όλα αλλάζουν καί προσαρμόζονται στις εξελίξεις. Δε δύναται να έχουν την λανθασμένη πεποίθηση πως θα αντικρίσουν τα ίδια πράγματα που αντίκριζαν καί οι άνθρωποι τότε. Παρ'όλ'αυτά η ιστορία καί το μυστήριο που περικλείει αυτή,πάντα γοήτευε,γοητεύει καί θα εξακολουθεί να το κάνει όσα χρόνια κι αν περάσουν! Είστε,λοιπόν,έτοιμοι/ες για ένα μοναδικό ταξίδι στον χρόνο πλούσιο από εικόνες,γνώσεις καί όμορφες,πολύχρωμες εικόνες;
''Ο ιστορικός Βάλεντιν Γκρέμπνερ στο Retroland μιλά για τα δημοφιλή σημεία του ιστορικού τουρισμού – και για το πώς αυτός προέκυψε, καθώς εφευρέθηκε από μοναχούς με επιχειρηματικό πνεύμα πριν από πεντακόσια και πλέον χρόνια. Ο Γκρέμπνερ ταξιδεύει από τα «Sacri Monti» τους στο Πιεμόντε μέχρι τους μεσαιωνικούς καθεδρικούς ναούς και τα ιστορικά κέντρα των πόλεων. Τις Άλπεις, τη ρομαντική Λουκέρνη και τη γραφική Σρι Λάνκα. Περιγράφει κομψά τη γοητεία του να ταξιδεύουμε στο παρελθόν: Είναι η λαχτάρα να βρούμε τον παράδεισο, τη γνησιότητα του παρελθόντος, το οποίο πρέπει να ξαναζήσουμε, ίσως και πιο έντονα. Καλώς ήρθατε λοιπόν στη μηχανή του χρόνου και στο μεγάλο παζάρι των «ιστορικών ταυτοτήτων». Παρακαλώ επιβιβαστείτε στο Retroland, ταξιδεύουμε με την όπισθεν!" (Περίληψη οπιθοφύλλου)
Οι λόγοι που αξίζει -κατά τη γνώμη μου- κάποιος/α αναγνώστης/στρια να διαβάσει το παρόν ιστορικό δοκίμιο (μην σας τρομάζει ο όρος δοκίμιο) είναι οι ακόλουθοι:
- Το ύφος του συγγραφέα/ιστορικού δεν είναι αυστηρό κι απρόσιτο,όπως καί ο λόγος του δεν είναι ξύλινος,αλλά τον βρήκα αρκετά οικείο κι ευνόητο
- Τα κεφάλαια είναι μικρά καί μεστά χωρίς να γίνονται κουραστικά
- Το λεξιλόγιο πλούσιο καί καθημερινό
- Μέσα στις σελίδες περιέχονται ασπρόμαυρες εικόνες που βοηθούν στην κατανόηση των λεγομένων του συγγραφέα
- Θα έχουμε την ευκαιρία να μάθουμε πράγματα που δεν γνωρίζαμε καί να μεταφερθούμε,έστω καί νοερά,σε πόλεις καί χώρες,που μέχρι σήμερα δεν μας έχει δοθεί η δυνατότητα να το κάνουμε
Εν κατακλείδι,μιλάμε σίγουρα για ένα καλογραμμένο,εναλλακτικό κείμενο από όσα είθισται να επιλέγουμε να διαβάζουμε οι περισσότεροι/ες. Εάν σας κίνησε το ενδιαφέρον,δεν έχετε παρά να το αναζητήσετε!
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που είχαμε να αντιμετωπίσουμε αυτή την διετια της πανδημιας ειναι το θεμα των μετακινησεων.Για εμας που αγαπαμε τα ταξιδια , η στερηση αυτης της διασκεδασης , εκτος των αλλων φυσικα, ηταν ενα πολυ δυσαρεστο γεγονος.
Θυμαμαι τον εαυτο μου καθε που προγραμματιζα ενα ταξιδι, στο εξωτερικο αλλα και εντος Ελλαδας , το πρωτο πραγμα που εκανα αφου εκλεινα εισητηρια κ ξενδοχειο, ηταν να ψαξω τα αξιοθεατα , τα ιστορικα μνημεια, να διαβασω λιγο απο την ιστορια τους και να οργανωσω το προγραμμα των επισκεψεων μου σε αυτα.
"Ενα βιβλιο ειναι ο καλύτερος τροπος για να ταξιδέψεις χωρις να κουνηθείς καθόλου απο τη θεση σου"
Και αυτο ακριβως κανει το συγκεκριμενο βιβλιο.Το RETROLAND δεν ειναι μυθιστορημα. Ειναι μια μελετη του ιστορικου Βαλεντιν Γκρέμπνερ για τον ιστορικο τουρισμο.Είναι γραμμενο με τροπο απλο και καθημερινο και ξεφευγει απο το αυστηρο ιστορικο δοκιμιο κανοντας αρκετα ευχαριστη την αναγνωση του.
Στο βιβλιο παρουσιαζονται ενδιαφεροντα ιστορικα και στατιστικα στοιχεια για αξιοθεατα, μοιράζονται εμπειριες απο ταξιδια του συγγραφεα και απαντωνται ερωτηματα που προκυπτουν σχετικα με την ψυχολογια και τις προσδοκιες του ταξιδιωτη.Επιπλεον ομορφες εικονες απο ιστορικα μνημεια πλαισιωνουν την αξιολογη αυτη ερευνα.
Αναρωτηθηκατε ποτε γιατι τα ιστορικα μνημεια είναι τα πρώτα μερη που επισκεπτεται κανεις σε ενα ταξιδι. Εχετε παρατηρησει τουριστες να περνανε τον περισσοτερο χρονο μιας επισκεψης τραβωντας φωτογραφιες και λιγοτερο ακουγωντας τον ξεναγο ;
Ενα ενδιαφερον και ταξιδιάρικο αναγνωσμα που συνδυαζει ιστορια και ταξιδια για καποιον που ενδιαφερεται να διαβασει κατι διαφορετικο.
Ενδεικτικα σας αναφερω ενα κομματι που μου εκανε ιδιαιτερη εντυπωση.Η ιστορια της παλιας πολης της Λουκερνης της Ελβετιας που μετατραπηκε απο μια ιστορικη μεσαιωνικη πολη σε ενα ακριβο τουριστικο προορισμο. Τωρα να πω πως δεν θελω να την επισκεφτω ψεμματα θα σας πω.
Μια ανάλυση , με τρόπο προσιτό, του τροπου που λειτουργεί η τουριστική βιομηχανία. Ένα μοναδικό ταξίδι στο παρελθόν.