จอน เอลสเตอร์ กับทฤษฎีการเลือกอย่างเป็นเหตุเป็นผล

by ไชยันต์ ไชยพร

นี่ไม่ใช่หนังสือที่จะช่วยให้นักอุดมคติฮึกเหิมหรือทำให้นักศีลธรรมบังเกิดศรัทธาพอกพูน แต่มันอาจช่วยให้นักเสรีนิยมเข้าใจวิธีคิดของฝ่ายจารีตและช่วยให้ฝ่ายจารีตเข้าใจความเป็นเหตุเป็นผลแบบเสรีนิยม

463 pages, Paperback

Published January 1, 2017

Reviews

[Pipat Tanmontong · Rating 1 out of 5]

อ่านยากตามสไตล์งานเขียนของไชยยันต์ ไชยพร ถ้าเป็นสมัยก่อนที่จะเคยอ่านงานของ Benedict Anderson หรือ Michael J. Sandel เราอาจจะรู้สึกว่าเป็นตัวเรานี่ล่ะทีมีพื้นฐานไม่ดีพอที่จะทำความเข้าใจสิ่งที่ผู้เขียนนำเสนอ(ทั้ง2ท่านเป็นนักวิชาการที่อธิบายเรื่องหนักๆให้คนทั่วไปเข้าใจได้โดยไม่ต้องใช้ศัพท์เหนือ ๆ ) แต่ตอนนี้เรามองว่าตัวผู้เขียนไม่ได้เขียนงานชิ้นนี้เพื่อให้คนนอกสาขาวิชาปรัชญาการเมืองอ่าน มันเต็มไปด้วยศัพท์แสงเฉพาะของสาขาวิชาที่กีดกันเรา กีดกันขนาดที่เราคิดว่าหนังสือเล่มนี้ควรจะตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ของมหาวิทยาลัยสักแห่งมากกว่าสำนัพิมพ์ที่ทำหนังสือสำหรับบุคลทั่วไปอย่าง Way of Book

หนังสือเล่มนี้พยายามบอกเราว่าแนวคิดทางการเมืองควรให้ความสำคัญกับเหตุผลเบื้องหลังการเลือกทำสิ่งต่างๆของปัจเจกบุคคลมากกว่าการมุ่งหวังถึงความดีสูงสุดตามบรรทัดฐานของสังคม ในการศึกษาและทำความเข้าใจเรื่องราวต่าง ๆ โดยปูพื้นว่ามนุษย์ตัดสินใจตามหลักอรรถประโยชน์นิยมเพื่อให้เกิดความสุขสูงสุดโดยลงทุนน้อยที่สุดเป็นเกณฑ์ และการรวมกลุ่มกันของมนุษย์ขึ้นเป็นสังคมนั้นเป็นผลมาจากการตัดสินใจที่สมเหตุสมผลของปัจเจกเป็นแกนกลาง

ประเด็นการตัดสินใจแบบมีเหตุผลนี่อ่านแล้วเรารู้สึกคัดค้านหัวชนฝา ด้วยแนวคิดแบบเดียวกับที่อาตยะ เซน เขียนถึงความมีเหตุผลของมนุษย์ในจริยเศรษฐศาสตร์ คือ ความสม่ำเสมอของการใช้เหตุผลของมนุษย์นั้นไม่น่าเชื่อถือ(มนุษย์ไม่สามารถรับประกันได้ว่าจะตัดสินใจเหมือนเดิมทุกครั้งในสถานการณ์ที่เงื่อนไขเหมือนเดิม) และเราส่วนใหญ่ไม่ได้คำถึงถึงประโยชน์ส่วนตนเป็นที่ตั้งในการตัดสินใจตลอดเวลา เรามีสิ่งที่เราอุทิศให้ที่พ้นเหนือจากตัวเราเสมอ

หากคำโฆษณาของผู้เขียนบอกว่าเล่มนี้จะช่วยให้เราเข้าใจความคิดของฝั่งอนุรักษ์ เราว่ามันเหมือนกับเป็นหนังสือที่เขียนโดยฝ่ายจารีตเลยด้วยซ้ำ นั่นทำให้เราไม่แน่ใจว่าหนังสือเล่มนี้ทำงานกับใคร? คนที่ไม่มีพื้นฐานความรู้ด้านปรัชญาการเมืองมาก่อนไม่น่าจะอ่านแล้วเข้าใจได้สักเท่าไหร่นัก(สไตล์การเขียน รวมถึงศัพท์วิชาการเหนือ ๆ ที่ผู้เขียนใส่มาไม่ยั้งนั้นกีดกันคนนอกสาขาวิชาให้ออกห่างจากความเข้าใจได้ไกลโข) หรือคนที่มีพื้นฐานจากการอ่านหนังสือเล่มอื่น ๆ มาบ้างก็น่าจะไม่สะดวกใจเท่าไหร่นักกับแนวคิดเอียงขวาเต็มที่ขนาดนี้

โดยสรุปเล่มนี้อ่านยากบรรลัย เราว่าอ่าน justice ของ Michael Sandel หรือ Happiness Hypothesis ของ Jonathan Haidt น่าจะช่วยให้เราเข้าใจการใช้เหตุใช้ผลในการตัดสินใจทางสังคมได้ง่ายกว่ากันมาก (ทั้ง 2 เล่มมีเวอร์ชั่นพากย์ไทยโดย สำนักพิมพ์ Salt ในชื่อ ความยุติธรรม และ วิทยาศาสตร์แห่งความสุข ตามลำดับ)