دیوانی نالی

by عەبدولکەریمی مودەڕیس

264 pages, Unknown Binding

Published January 1, 1385

About the author

مەلا عەبدولکەریمی مودەریس لە پیاوە مەزن و بلیمەتانەی کوردە، کە نووسەر و زانایەکی گەورەی سەدەی بیستەمە و زیاتر لە ٦٠ پەرتووکی زێدە بەنرخی ئایینی و وێژەیی و کۆمەڵایەتی بڵاو کردۆتەوە، ھەر ھەمووشیان دەچنە خانەی لێکۆڵینەوەی زانستی ھەمەلایەنی و خودایی و دونیاییەوە، کە بریتین لە تەفسیری قورئان بەشێوەیەکی ئێجگار فراوان و بەزمانی کوردی و عەرەبی، ھەروەھا ساغکردنەوە و شیکردنەوەی چەندین شاکاری شیعری مەزنی کلاسیکی کوردی، نموونەی مەولەوی، نالی، مەحوی، فەقێ قادری ھەمەوەندی و چەند شاعیرێکی‌ دیکەش. ژیاننامە مەلا عەبدولکەریمی مودەریس لە بەھاری ساڵی ١٩٠١دا لە گوندی تەکیەی سەر بەشارۆچکەی خورماڵ‌ ھاتووەتە دنیاوە ‌و ناوی تەواویشی عەبدولکەریم محەمەد فەتاح‌ ە و سەرەتا خوێندنیشی بە قورئان و پەرتوکە ئایینییەکان دەستپێکردووە و ساڵی ١٩١٣ یش سەرەتاکانی نەح و سەرفی خوێندووە، لەسەرەتای ھەڵگیرسانی جەنگی یەکەمی جیھانیشدا لەمزگەوتی مەڵکەندی شاری سلێمانی نیشتەجێ بووەو دەستی بەخوێندنی پەرتووکی شەرحی جامی کردووە و دواتر چووەتە مزگەوتی مەلا محەمەد ئەمین بالیکەدەری و لە ساڵی ١٩٢٤ یشدا لە ئاھەنگێکی فراواندا لە شاری سلێمانی مۆڵەی مەلایەتی وەرگرتووە. کاروانی ژیانی مامۆستا عەبدولکەریمی مودەریس لەساڵی ١٩٦٠ لە مزگەوتی شێخ عەبدولقادری گەیلانی لە بەغدا بەناونیشانی ” مودەریس” دامەزراوە، زیاتر لە ٥٠ فەقێ لەسەردەستی مۆڵەتی زانستییان وەرگرتووە، ھەر لەو کاتەوە بەبێ‌ پشوودان خەریکی وانەوتنەوە بووە لە زانستە شەرعی و وێژەی و عەرەبییەکاندا. مەلا عەبدولکەریمی مودەریس چەندین پەرتووک و بەرھەمی وەک نووسینەوەی ژیان و بەسەرھات و شیعری چەندین شاعیری وەک مەولانا خالید و “شێخ عوسمان و سەراجەدین”ی بڵاوکردووتەوە، ھەروەھا چەندین شیعریشی لەژێر نازناوی ” نامی” دا بڵاوکردۆ‌تەوە، ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبووە لە بەکوردی کردنی فیقھی ئیسلامی و تەفیسری قورئانی پیرۆز و تەجویدەکەیدا. نموونەی ژمارەیەک لە پەرتووکە بەنرخەکانی مامۆستاش بەزمانی کوردی ئەمانەن: یادی مەردان لە دووبەرگدا، بنەماڵەی زانیاران، ژمارەیەک پەرتووک لە بارەی شەریعەت و ئیسلامەوە، کۆمەڵە شیعری فەقێ قادری ھەمەوەند، تەفسیری نامی حەوت بەرگ، مەکتوباتی کاک ئەحمەدی شێخ چوار بەرگ، عەقیدەی مەرزیەی مەولەوی، دیوانی نالی، دیوانی مەولەوی، دیوانی مەحوی و چەندین پەرتووکی دیکەشی‌ بەزمانی کوردی و عەرەبی و فارسی نووسیوە و بڵاوی کردۆتەوە. خەمڵاندن مامۆستا مەلا عەبدولکەریمی مودەریس، لەبەر ئەوەی لەسەر ئاستی عێراقیشدا بە زانایەکی گەورە ناسرابووە و خاوەنی‌ توانای‌ فتوای ئایینی بووە، بۆیە چەندین ساڵ‌ پۆستی سەرۆکایەتی “رابطة علما‌و العراق” ی بەدەستەوە گرتبوو، لەوەش گرنگتر لەم ساڵانەی دوایی ٣ ھەزار زانای ئایینی سوننی ڕێڕە و کە لە ھەموو پارێزگا‌کانی عێراق ھاتبوون و لە بەغدا کۆبوونەوە، بەبێ بەشداریکردن و ئاگاداری خۆی جەنابی مەلا عەبدولکەریمی مود‌ەریس بە سەرۆکی (الامانە العلیا للافتا‌و و التدریس و البحوپ و التصوف) ھەڵبژێردرا، بەڵام لەبەر ئەوەی باری تەندروستی نالەباربووە ئەو پۆستەی‌ ڕەتیکردبۆوە. و‌ڕای ئەوەی ماوەیەک ئەندامی کارای کۆڕی زانیاری عێراق – د‌ەستەی کورد – بووە ، ھەروەھا باو‌ەڕپێکراوی کۆڕی زانیاری وڵاتی ئوردونیش بوو. مەلا عەبدولکەریمی مودەریس لەتەمەنی ١٠٤ ساڵیداو لە کاژمێر ١٢ی شەوی ٢٩ لەسەر ٢٠٠٥/٠٥/٣٠ لە شاری بەغدا کۆچی داویی کرد.

Reviews

[Agir(آگِر) · Rating 5 out of 5]

تا تایی سه‌ری توڕڕه‌یی پڕ پێچشی با دا
هه‌رتایه‌کی بارێکی گوڵ و نافه به با دا

آخ...آخ...چگونه ترجمه کنم... که خیانت است... خیانت به زیبایی...که هرکه دست بَرد به شعرهای نالی و حافظ...باید تبعیدشان کرد به سرزمین کمونیون و مذهبیون و ملی‌یون...که هرروز سلاخی می کنند هنر را به اسم مارکس و خدا و ملت!!!...راستش را بخواهی، مترجم همینطوری هم خائن است!!؟؟...حالا چه رسد که با عقل زمختش دست کِشد به تارِ شکننده‌ی خیال


نه مبیستووه هر گیز له ده مت بێنی وه فایێ
هه رچه نده سراپا گۆلی، ئه مما گوڵی هێرو



!بۆچی نه‌گریم، سه‌د که‌ڕه‌تم دڵ ده‌شکێنی
!بۆ مه‌ی نه‌ڕژێ، شیشه له سه‌د لاوه شکاوه



که تۆ هاتی له نه‌ومیدی نه‌ما باس
له هیجر و ئینتیزار ئیدی نه‌ما باس


له سایه‌ی زوڵفی تۆوه شه‌و درێژه
له سوبح و نووری خورشیدی نه‌ما باس


!ئه سه‌روی بوڵه‌ند قه‌دد و، برۆ تاق و، مه‌مک جووت
!کێ ده‌ستی ده‌گاته به‌ ئه‌و ناری نه‌گه‌یشتووت؟



شه‌وی یه‌لدایه، یا دیجوره ئه‌مشه‌و
!که دیده‌م دوور له تۆ بێ نووره ئه‌مشه‌و؟

!دڵم وه‌ک حاکمی مه‌عزووله، قوربان
خه‌ڵاتی وه‌سڵی مه‌نزووره ئه‌مشه‌و

دڵیش مایل به دیده‌ی تۆه، بوۆه
له من وه‌حشی و ره‌میده و دووره ئه‌مشه‌و

،که تۆی شای که چ کولاهی دیده مه‌ستان
!چ باکم قه‌یسه‌ر و فه‌غفووره ئه‌مشه‌و؟

له خه‌و هه‌ڵساوه، یا ئاڵۆزه چاوت؟
هه‌میشه وایه، یا مه‌خمووره، ئه‌مشه‌و؟

سوروشکم نه‌قشی چاوی تۆ ده‌کێشێ
جێگه‌م سه‌ر داره که‌ی منسوره ئه‌مشه‌و




تۆ نه‌و شگوفته وه‌ردی، من مایلم به زه‌ردی
تۆ هه‌مسه‌رت نه‌سیمه، من هه‌مده‌مم له‌هیبه




گوڵبنی قه ددت له قوببه ی سینه غونچه ی کردووه
غونچه به م شیرینیه قه ت نه ی شه کر نه یکردووه

نه خلی باڵات نه و به ره، تازه شکۆفه ی کردووه
!تۆ که بۆی شیرت له ده م دێ، ئه م مه مه ت که ی کردووه

قامه تت نه خله، به شیری، فائیقه چه ی کردووه
نه حلی بێ نێشی مه مه ت شه هدی سپی قه ی کردووه

:نه خل و روممان پێکه وه ن، یا باغه بان وه ی کردووه
سه روی هێناوه له سێب و به ی موتوربه ی کردووه

بۆ مه مک«نالی» چ منداڵانه وه ی وه ی کردووه
گه رچی مووی وه ک شیره، به و شیره شکۆفه ی کردووه

خۆش به هه ردوو ده ست و ده م گرتوویه ئۆخه ی کردووه
کیزب و توهمه ت، ئیفتیرا و بوهتان که تۆبه کردووه





بیستم له هه موو لایه مه یلی شه ڕ و ده عوایه
سه ودا له سه رمه دایه، باکم چ له غه وغایه




یار دڵی خوێنین و چاوی پڕ له گریانی ده وێ
ئارێ ئارێ گوڵ له باغان ئاوی بارنی ده وێ

هه رکه سێ رووی تۆ ده بینێ، خۆی به قوربانت ده کا
چونکه ئه برۆی تۆ هیلالی عیده، قوربانی ده وێ

[Rojita Rojîta · Rating 5 out of 5]

شەو هات و ئەمن مەستی خەیاڵاتی کەسێکم
مەشغووڵی نەفەس گرتنی موشکین‌نەفەسێکم
لەم حوجرە، لە بەر پەنجەرە کەوتووم و دەخوێنم
بێ‌عەینی دەڵێی بولبولی گۆشەی قەفەسێکم

[Rêbwar Kurd · Rating 5 out of 5]

زولفت بــه قــدتــدا کـــــه پــــه ریشـــانــوو بــلاوه

ئـــه مــرو لــه منــی شیفـــته ئــالــــوز و بـــه داوه

بوچی نه گریم ســـه د کـــه ره تـم دل ده شکـــینی

مـــه ی بـــو نه رژی شــوشــه له سه د لاوه شکاوه

عومریکی دریژم بــه خـــه یـــالـــی سه ری زولفت

سووتاوو په ریشانموو سه و دایـــــه کــــی خــــاوه

هه ر جـــوگــــه وو جـــوباری کـه واسوور و سویر بی

جیــی جــوششی گریانی منه ،خـــویــن نــه رژاوه!

هـــه رچه نــده کــه رووتــم بــه خـودا مایلی رووتم

بــی به رگی یـــه عیلله ت که هه تیو مه یلی هه تاوه

بی فـــاییده یه مـه نعی من ئیستا که لـــه گـــریــان

بــــــو عــاشقــی بیــچاره زوو ئـــه م ئــــاوه رژاوه

سـوزی دلــمــه بــاعیــسی تــاوو کــولـــی گریــان

مه علوو مه که ئاگر سه بــه بی جــوششــی ئـــاوه

مانی نیه تی قووه تی ته ســــویـری بـــروی تـــو

ئه م قه وسه به ده ستی موته نه ففیس نه شکاوه

"نالی" وه کوو زولفت که موتیــــعی بـــه ری پیـــته

تیکی مه شکینه و به جــه فـــا مــه یخـــه ره لاوه

[Shady Mahmwd · Rating 5 out of 5]

قوربانی تۆزی ڕێگەتم ئەی بادی خۆش مرور

[Daria]

بەشێکی گەورەی ئەدەبی کوردی دەوڵەمەندە بە دیوانە بە نرخە جەوهەریەکانی نالی گەورە شاعیر لەپاڵ مەحویدا دوو جەوهەری مێژویی ئەدەبیاتی کوردین کە بە دەست ێکردنت لە خوێندنەوەی هۆنراوەکانیدا تێرت ئەکات بە جێژیی راستەقینەی هۆنراوەی کلاسیکیی کوردیی . ئەم کتێبەش یەکێکە لە شاکارە گەورەکان کە زۆر بە دڵنیایی شایەنی خوێندنەوەیە دووبارە و سێ بارە .

[Sina · Rating 5 out of 5]

یه ک ره نگم و بی ره نگم و ره نگین به هه مو ره نگ-به م ره نگی ده بی ره نگی رزیی عیشقی حه قیقی

بهترین بیت کتاب به طبع من .
هرچند ک شاعر کل ابیات رو با یاد معشوقش که از همه نظر به دید شاعر از خودش سر تر و حتی بزرگتره ولی کتابیکه وقتی تو مهمونی اقوام دستم گرفتم تا تمومش نکردم نذاشتمش کنار.
کوتاه
جذاب
دلنشین

[Rahell Bamo · Rating 5 out of 5]

باشاي سةردةمي كلاسيك، فةخري ئةدةبي كوردي ، هةشت سالة بةبةردةوامي نالي ئةخوينمةوة و هةر لي تيرنابم ...

[Sava Gul]

هه

[شارباژێر شارباژێر]

book

[Shaho · Rating 5 out of 5]

بژی

[Mahamad Sdiq]

Nice

[Hoshmand · Rating 5 out of 5]

باشه

[Gull · Rating 5 out of 5]

Nice book

[Reader]

Zor jwana

[Naz · Rating 5 out of 5]

The founder of kurdish classic poetry.