Dîwana Melayê Cizirî

by Melayê Cizîrî, Hejar Şerefkendî (Editor)

The complete book or Diwan of the greatest Kurdish Poet, Sheikh Ahmed of Jazir, known as Mullai Jaziri (Kurdish: Melayê Cizîrî), (1570-1640) is so far the oldest diwan remained from a Kurdish poet, and the beginning of the Kurdish literature. It is in the Medieval school of Sofies, the Islamic mystics. The originality of his Kurdish artistic style can be seen vividly despite the clear influence of great poetic heritage of Persian literature, especially poets like Hafez Shirazi.
The first printed edition of this diwan, which I am aware of, is published in Berlin in 1904 by Martin Hartman. It is an offset of a manuscript with a short introduction in German.
Then there has been many other prints. The Istanbol edition was an influencial one. It was printed in Damascus, Erbil, Tehran, Duhok, and Stockholm.
It has been translated into English several times. Salah Saadullah's English translation was published in Istanbol by Avesta Publication. Another English translation by Aziz Gardy was published in Erbil.

657 pages, Hardcover

Published January 1, 1982

Reviews

[Bara'a Moussa · Rating 3 out of 5]

ھیژ دبیم محبوب نزاني. من أوه روح وگيانى
پرس نكر بيرا خوه نانى. أڤ چره پركنده يه

hêj dibêm mehbûb nizanî
min ew e rûh û giyan î

pirs nekir bîra xwe neanî
ev çi re peregende ye


ji bo ku meriv bi kurdbûna xwe bikeve pêwendiyê, bixwaze zimanê xwe ji nêz ve nas bike , divê em berya her tiştî dîroka xwe ya kevin , çand , mîtolojî û çîrokên xwe bizanibe û hîn bibe.


ji bo nasandina helbestên kurdî jî , ez ev dîwana melayê Cizîrî bikêr dibînim û dixwazim qismek ji bermahiyên me , çanda me ya dewlemend raxim pêş çavan



wek tê zanîn dîwana melayê cizîrî dîwaneke tesewufî ye
ji ber vê yekê pêwîst e ku ez bi kurtî li ser tesewufî rawestim an jî bi gotinek din "sofîtî "

sofîtî reh û rîçalên xwe yên jiyanê ji ol distîne

evîndariya bi çavpêketinek :
کشتینه أم شیرین لبی تحلی کشین روز و شبی
گر أز ببینم أو نجوه بی ناکم ژ دل هيژ باورى
أو نازكا نسبت گلى جامك ژ كوثرا دا ملى
مستم ژ بر قالوا بلى حتى بروژا محشرى


evîna yek alî :

من ددل کوڤان هزارن داغ و كيبر بى حساب
مهنتا وردين بخارن وين ددلدا صد نشاب


evîna xwedê : evîneke xwedayî dikeve dilê melayê cizîrî û jihaneke feqîrî hildibjêre


مثل گوين ته روان نال ژدل مسكين تي
أم نزانن تو چرا هر وه دنالي شب وروز
ته بفرياد وفغانان بخوه بلبل كر کر
الله الله ژ چه دردى وه دكالى شب وروز




kultûra erebî nemaze ya îslamî bandor li ser çivaka kurdî hebû lewma gelek ebyat bi erebî hatine nivîsandin :

لو مست من الهوى كبان لا بدع وقد تميد أرواح


yanî eger ez ji eşqê bilerizim û mest bibim ev ne seyr e anku îhtimal e hin giyan û rûh ji eşqê wefat bibe


her wiha şirê farisî bandor li çanda kurdî heye nemaze helbestên Hafizê Şîrazî
melayê Cizîrî di dest pêka dîwan de hin ebyatên xwe di gel ebyatên Şîrazî dest pê kir

نوایا مطرب وچنگى فغان آڤيته خرچنگى
وره ساقى حتا كنگى نشويين دل ژڤی ژنگی
حياتا دل ميا باقى بنوشين دا بمشتاقى
ألا يا أيها الساقي أدر كأسا وناولها
كو كاتب ديم جدول كت شكسته خط مسلسل كت
ژيك حرفان مفصل كت كيه ى مشكلى حل كت
دزانى رود وعود أول چه تاڤیتن سرد أول
كه عشق آسان نمود أول ولى أفتاد مشكلها
ژ مهرا دى شفق سعدى شرين لعلى شكر وعدى
دنالم شبهتى رعدى عجيبم لى ژڤی جعدى
كه دل را هر چينش بكفرى مى برد دينش
زتاب جعد مشكينش چه خون أفتاد در دلها
ژ حافظ قطبى شيرازى ملا فهم أر بكى رازى
بآواز نى وسازى به بى بر چرخى پروازى

fadil aljamî jî qismek ji dîwana mela hatiye afirandin :

یا رب أین گلدسته یا نرگس رعنا است این


سر وگلشن یا ألف یا قامت یکتا است ایما

her wiha gûftûgo di navbera melayê Cizîrî û Feqiyê Teyran de babetek ji dîwan girt:
فقی تیران
دو نون سیاه رنکن بسر لمه کو کیشان
دربین أوان خدنگن لقلب مه درویشان
عاشق ژ دست نهنگن ژ داغ و زجر وايشان

ملا جزيرى
داغين مه پر دكلن خبر ژی نايى كوتن
ينگيان ضرب لدلن هناڤ مه ژى پر صوتن
كماندار رش قاتلن گزمه لدل بجوتن


bê guman mijara tesewifî mijareke gelek aloz e û dijwar e , gava behsa şaşitiya melayê Cizîrî dikim qesd ne înkara grînga wî dikim qesd lê gerîna rast û nerastiya dîwan dikim

dawî ez hêvîdar im ku ev dîwan hest û ramanên kurd şiyar bike , bala me bikşîne ser xizneya me ya çandî