What do you think?
Rate this book
Виктор Вавич
Wiktor Wawitsch
Als "besten Roman über die russische Revolution" bezeichnete Boris Pasternak, Autor des Doktor Schiwago, dieses umfangreiche Werk. Gemeint war die Revolution von 1905, die zumindest ein vorübergehendes Nachlassen der zaristischen Repressionen zur Folge hatte. Entstanden ist Wiktor Wawitsch in den 30er-Jahren, von einem ehemaligen Revolutionär und erfolgreichen Kinderbuchautor geschrieben, der 1938 starb und nicht mehr miterleben musste, wie sein Buch 1941 zwar gedruckt, aber vor Auslieferung wieder eingestampft wurde. Einige Exemplare waren trotzdem in Umlauf gelangt, doch zu einer offiziellen Veröffentlichung kam es erst 1999. Nur vier Jahre später liegt der umfangreiche Roman in einer viel gelobten deutschen Übersetzung vor.
Boris Schitkow erzählt das Schicksal zweier Familien und richtet dabei das Hauptaugenmerk auf die beiden Söhne Wiktor Wawitsch und Alexander Andrejewitsch "Sanka" Tiktin. Der aus der Provinz stammende Wiktor träumt davon, als Soldat zu Ruhm und Ehren zu gelangen, bescheidet sich jedoch notgedrungen mit einer Stelle als "Revieraufseher" im Polizeidienst. Sanka, Chemiestudent und Sohn eines Bankdirektors, beteiligt sich während der Aufstände an einem Eisenbahnüberfall und gerät in die Mühlen der Justiz. In der Gegenüberstellung dieser beiden Protagonisten spiegeln sich die revolutionären Verwicklungen, werden Mut und Selbstlosigkeit, Eigensucht und Feigheit als Triebkräfte politischen Handelns entlarvt, zeigt sich die Unentschiedenheit der Volksmassen ebenso wie die Willkür der scheinbar Mächtigen.
In seiner epischen Breite steht Wiktor Wawitsch in der Tradition der großen russischen Schriftsteller des 19. Jahrhunderts. In stilistischer Hinsicht -- er ist in 150 schlaglichtartige Passagen aufgeteilt -- gemahnt der Roman allerdings an die modernistischen Meister des 20. Jahrhunderts, nicht zuletzt an seine Zeitgenossen Dos Passos und Faulkner. Schitkows erzählerischer Kraft und kompositorischer Souveränität ist es zu verdanken, dass dieses vielschichtige Bild einer Gesellschaft in Aufruhr nie unübersichtlich wird. Rolf Vollmann drückt das in seinem Vorwort so aus: Schitkow "bleibt so hart an der Realität, dass er jede Behäbigkeit und Behaglichkeit des gewohnten guten alten Erzählens daran zerschellen lässt, und zwar so gründlich und auch wieder schön, dass wir sie überhaupt nicht mehr vermissen". Dieser Roman wiegt ganze Wagenladungen zeitgenössischer Betulichkeit auf. In einem an Übersetzungen aus dem Russischen überreichen Büchermarkt bildet er zweifellos einen einsamen Höhepunkt. --Hannes Riffel
- GenresRussia
944 pages, Paperback
First published January 1, 1941
7 people are currently reading
74 people want to read
About the author
Boris Zhitkov
34 books1 followerBoris Stepanovich Zhitkov (Russian: Борис Степанович Житков; 11 September 1882 — 19 October 1938) was a Russian author, mainly of children's books.
Zhitkov was born in Novgorod; his father was a mathematics teacher and his mother a pianist. His works include numerous books in which he, in a figurative form, described various professions. His books are based on his rich experience as a sailor, ship captain, scientist, traveler and explorer. Between 1916 and 1924 he was a sailor and, later, a ship's captain. He also worked as a navigator, an ichthyologist, a metal worker, a shipbuilding engineer, a teacher of physics and drafting, and a technical college headmaster.
In 1924 Zhitkov started to be published and soon became a professional writer. He is best known for the hugely successful children's travel book What I Saw (Russian: Что я видел) about the summer vacation adventures of a curious little boy nicknamed Pochemuchka. He was a close friend of Korney Chukovsky.
Zhitkov's 1941 historical novel about the 1905 Revolution, Viktor Vavich (Russian: Виктор Вавич), was immediately destroyed and republished in 1999 only thanks to Lydia Chukovskaya having saved a copy; Boris Pasternak called it "the best thing that has ever been written about 1905; it's shameful that nobody knows this book."
Zhitkov was born in Novgorod; his father was a mathematics teacher and his mother a pianist. His works include numerous books in which he, in a figurative form, described various professions. His books are based on his rich experience as a sailor, ship captain, scientist, traveler and explorer. Between 1916 and 1924 he was a sailor and, later, a ship's captain. He also worked as a navigator, an ichthyologist, a metal worker, a shipbuilding engineer, a teacher of physics and drafting, and a technical college headmaster.
In 1924 Zhitkov started to be published and soon became a professional writer. He is best known for the hugely successful children's travel book What I Saw (Russian: Что я видел) about the summer vacation adventures of a curious little boy nicknamed Pochemuchka. He was a close friend of Korney Chukovsky.
Zhitkov's 1941 historical novel about the 1905 Revolution, Viktor Vavich (Russian: Виктор Вавич), was immediately destroyed and republished in 1999 only thanks to Lydia Chukovskaya having saved a copy; Boris Pasternak called it "the best thing that has ever been written about 1905; it's shameful that nobody knows this book."
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 8 of 8 reviews
August 4, 2020
Die Tauwetterpolitik nach dem Tode Stalins hat eine Reihe von russischen Autoren dazu gebracht, große Romane zu schreiben, die einen differenzierten Blick auf die neuere russische Geschichte legten. Nachdem der - eigentlich als harmloser Dichter bekannte - Boris Pasternak seinen Doktor Schiwago in den Westen geschmuggelt hatte und dessen Nobelpreis von der russischen Regierung unter Chruschtschow als Schmach empfunden wurde, wurden die anderen Romane unterdrückt und haben nicht den ihnen gebührenden Ruhm erlangen können. Während Doktor Schiwago die russiche Revolution beleuchtet, handelt der Roman des Starjournalisten Wassili Grossman "Leben und Schicksal" vom zweiten Weltkrieg und der vorliegende Roman des berühmten Kinderbuchautors Boris Zhitkov von der Revulotion des Jahres 1905. Wiktor Wawitsch kommt an die stilistische Brillanz von "Leben und Schicksal" nicht heran und ist auch kompositorisch einfacher gestrickt. Insoweit ist er Doktor Schiwago ähnlicher. Diesem ähnlich spielen auch Liebesgeschichten und Gengrebilder eine größere Rolle. Insgesamt ein interessantes Werk, dass allerdings heute etwas altbacken. Wie bei Doktor Schiwago, handelt es sich erzählerisch um ein Werk des 19. Jahrhunderts. Ein gutes Werk des 19. Jahrhunderts aber eben ein Werk, dem nicht anzumerken ist, dass die Literatur - auch und gerade die russische- bis zu seiner Entstehung in den 50er Jahren und erst recht bis zu seiner Veröffentlichung in den 90er Jahren beachtliche Fortschritte gemacht hat.
May 7, 2023
Очень жаль, что эта книга не была опубликована вовремя. Я всю жизнь считала, что Житков - это такой детский полунонфикшн, милый, но не обязательный; а он оказался большим настоящим писателем, и про то время (1905 год) ничего подобного написано не было.
Что его не издали при жизни, неудивительно (удивительно, что не расстреляли), но вот что в конце 80х - начале 90х не издали, странно и очень грустно.
Что его не издали при жизни, неудивительно (удивительно, что не расстреляли), но вот что в конце 80х - начале 90х не издали, странно и очень грустно.
September 25, 2014
‘Viktor Vavitsj’: de eerste Russische revolutie door de ogen van Boris Zjitkov
Na de spreekwoordelijke twaalf stielen en dertien ongelukken zette de Russische ingenieur, zoöloog, stuurman en scheepsbouwer Boris Zjitkov (1882-1938) zich aan het schrijven. Vanaf de jaren 20 van de vorige eeuw maakte hij in de eerste plaats naam als jeugdschrijver. Zijn kinderboeken verschenen in grote oplages en waren ontzettend populair. In de meer dan 50 titels van zijn hand, met op kop de klassieker Wat ik heb gezien, vormen herinneringen en indrukken uit zijn eigen kindertijd de bron voor zijn levenslustige verhalen. Ook voor zijn enige roman Viktor Vavitsj putte Zjitkov rijkelijk uit zijn eigen ervaringen. Voorstander van het eerste uur Boris Pasternak roemde Zjitkovs roman als het beste wat ooit over de revolutie van 1905 geschreven werd. Door de grillen van het lot, maar vooral door de inmenging van de nieuwe Sovjetmachthebbers zou het boek uiteindelijk pas in 1999 in Rusland verschijnen. We hebben er lang op moeten wachten, maar Zjitkovs meesterwerk is sinds mei 2011 ook beschikbaar in een uitstekende Nederlandse vertaling.
Boris Zjitkov en Odessa
In 1882 ziet Boris Zjitkov het levenslicht bij Novgorod. Hij groeit op in een joods liberaal gezin als zoon van een wiskundeleraar en een pianiste. In 1890 verhuist het gezin naar de kosmopolitische havenstad Odessa, aan de Zwarte Zee, in die tijd na Moskou en Sint-Petersburg de derde stad van Rusland. Van kindsbeen af heeft Zjitkov voeling met de kunsten: hij speelt viool, schrijft gedichten en experimenteert met fotografie en film. Maar hij is bovenal sterk aangetrokken door de zee en avontuur. Na zijn studies wiskunde en natuurwetenschappen legt hij dan ook zijn examen af als stuurman, een soort vrijbrief die hem in staat stelde vele buitengaatse reizen te maken.
In 1905, het jaar waarin Viktor Vavitsj speelt, staat Rusland in rep en roer. Onder andere door een grote nederlaag in de Russisch-Japanse oorlog en een groeiend ongenoegen met het onstabiele bewind, ligt het tsarendom meer en meer onder vuur. De roep tot revolutie klinkt luider en luider: arbeiders staken, studenten houden grimmige protestbijeenkomsten, de post werkt niet behoren, de straatlantaarns zijn immer gedoofd, spontaan uitgebarsten relletjes zijn dagelijkse kost, mensen verdwijnen en pogroms worden georganiseerd. Op 9 januari escaleert de situatie en barst de hel los: tsaristische troepen schieten op betogende burgers voor het Winterpaleis in Sint-Petersburg. Er vielen meer dan duizend doden. Die dag ging dan ook de geschiedenis in als ‘Bloedige Zondag’. Het was het woeste begin van een lange reeks confrontaties tussen aanhangers van het tsarenbewind en radicale revolutionairen. Tegelijkertijd heerste er een sterke anti-joodse stemming, met als triest hoogtepunt de pogrom in Odessa op 19 oktober. Om hun trouw aan de tsaar en hun afkeer voor joden tot uitdrukking te brengen, organiseerden ultranationalistische groeperingen patriottische marsen, geschandvlekt door gruwelijk geweld tegen alles wat joods was. Zjitkov beleefde deze verschrikkingen vanop de eerste rij. Afgaand op enkele van de meest intense passages in zijn roman, moeten ze een enorme indruk op hem hebben gemaakt.
Vavitsj en de revolutie
Ruim twintig jaar na de feiten begint Zjitkov aan de verwerking van deze verschrikkelijke gebeurtenissen in een roman, de enige die hij zou schrijven. Van 1929 tot 1934, tussen enkele kinderboeken door, werkt hij onverdroten verder aan Viktor Vavitsj. Juist in de periode dus dat de ideologie van de nieuwe Sovjetmachthebbers werkelijk alle echelons van het leven bepaalde. Zo diende iedere vorm van literatuur de principes van het ‘socialistisch realisme’ te respecteren: fictie moest in dienst staan van het socialisme en een positieve als het ware exemplarische volksheld opvoeren.
Zjitkovs roman voldeed allesbehalve aan deze dwingende voorwaarden, maar zelf zag hij er geen graten in delen van zijn roman openbaar te maken. Zo laat hij het boek in manuscript lezen aan verschillende vrienden, waaronder een enthousiaste Boris Pasternak, en tweederde ervan verschijnt in een tijdschrift. Het is pas in 1941, drie jaar na zijn dood en het jaar waarin de Sovjet-Unie in de Tweede Wereldoorlog stapt, dat Zjitkovs roman in zijn geheel gepubliceerd wordt. De inkt van de 10.000 exemplaren die in Moskou van de persen rolden, is nog niet droog of het boek wordt al meteen verboden. Ondanks onmiskenbare esthetische kwaliteiten schiet het boek volgens de autoriteiten in ideologisch opzicht ernstig tekort. Alle exemplaren worden terstond in beslag genomen en vernietigd. Althans zo dacht men, want een bijdehandse medewerker van de drukkerij slaagt erin enkele clandestien buiten te smokkelen. Uiteindelijk belandt een uitgave bij Lidia Tsjoekovskaja, zelf een gevierde schrijfster en dochter van de auteur Kornej Tsjoekovski, een oude klasgenoot en vriend van Zjitkov. Dankzij haar inspanningen verschijnt er uiteindelijk in 1999 een Russische uitgave, met onder andere een Franse en Duitse vertaling en veel bijval van de literaire kritiek als gevolg. Ruim 65 jaar nadat Zjitkov het boek afwerkte, vindt Viktor Vavitsj eindelijk zijn lezerspubliek.
Twee families
Zoals het hoort in een grote Russische roman, laat Zjitkov de geschiedenis herleven door zich te concentreren op de lotgevallen van enkele families. In 155 scènes van telkens enkele bladzijden voert hij een vijftiental personages op, stuk voor stuk meegezogen in de maalstroom van de revolutie. Zjitkov verbeeldt de vernietigende impact van deze buitengewone gebeurtenissen op hun dagelijkse bestaan in een duizelingwekkende, naar de keel grijpende mozaïek.
We maken enerzijds kennis met de familie Tiktin, met aan het hoofd de gegoede bankdirecteur Andrej Stepanovitsj, wiens kinderen Nadjenka en Sanka de kant van het proletariaat kiezen en anderzijds de arbeidersfamilie Vavitsj, waarvan de oudste zoon, Viktor, de kant van de repressie kiest door zich aan te sluiten bij de politie. Deze Viktor, waaraan de roman zijn titel ontleent, is een antiheld bij uitstek. Hij is een onopvallende, niet bijster intelligente noch getalenteerde jongeman die gekweld door een enorm minderwaardigheidscomplex ervan droomt om in een militair uniform te kunnen rondlopen. Hij dient uiteindelijk genoegen te nemen met een inferieure post bij de politie, waar hij zich ontpopt tot een virulente antisemiet en een sadistische arrivist, die op de koop toe een affaire heeft met de vrouw van zijn baas. Vavitsj is zondermeer een van de goorste smeerlappen uit de Russische literatuur. En dat wil toch al iets zeggen.
Naast smeerlappen loopt er ook een veelvoud aan idioten rond in Viktor Vavitsj. Gelukkig zorgt Zjitkov voor voldoende tegenwicht. Zjitkov is een meester in het portretteren van zijn personages. Je leert ze kennen als wezens van vlees en bloed. Het vuur dat brandt in de chemiestudent Sanka, de gedrevenheid van de ravissante Tania of de Raskolnikoviaanse gespletenheid van de onfortuinlijke Basjkin, het blijft allemaal lang nazinderen.
Stadsroman
Zjitkovs rijke en gesofisticeerde stijl blijft mooi bewaard in deze Nederlandse vertaling. Hoewel Zjitkov een erg oorspronkelijke stem laat horen, sluit Viktor Vavitsj stilistisch dicht aan bij tijdgenoten uit de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw zoals Jevgeni Zamjatin, Boris Pilnjak of Aleksej Remizov. Vormelijk refereert hij dan weer aan de filmtaal. De korte, scene-achtige hoofdstukken houden er een razende vaart in, het steeds wisselende vertelperspectief zorgt voor een gesyncopeerd ritme, de titels van de hoofdstukken doen denken aan de tussentitels van een stomme film, de wervelende massascènes halen het beste van Eisenstein voor de geest, en zo verder.
Opvallend is ook hoezeer Zjitkov focust op objecten, wat dan weer doet denken aan Ivan Gontsjarov. Het onooglijkste voorwerp lijkt hij tot leven te wekken door al onze aandacht erop te vestigen en er een hele wereld rond op te bouwen (denk maar aan de fameuze pet van Vavitsj!).
Nog een markant kenmerk is het auditieve karakter van de roman. Hiermee doel ik niet zozeer op Zjitkovs uitstekende oor voor dialoog, maar wel op het alomtegenwoordige lawaai, kabaal en misbaar. Viktor Vavitsj is een ronduit oorverdovende roman!
Onder andere omdat het de persoonlijke evolutie van een individu tegen de stedelijke achtergrond van een collectief fresco schildert, hoort Viktor Vavitsj thuis in het rijtje ‘grote modernistische stadsromans’ zoals Ulysses (1922) van James Joyce, Manhattan Transfer (1925) van John Dos Passos of Berlin Alexanderplatz (1929) van Alfred Döblin (er zit trouwens een mooi doctoraats-onderzoek in de vergelijking tussen Viktor Vavitsj en Franz Biberkopf, als u het mij vraagt). Maar het boek doet bovenalles denken aan die andere grote Russische stadsroman, het minstens even geweldige Petersburg (1922) van Andrej Belyj. Niet alleen omdat het zich eveneens afspeelt in 1905, maar ook wat stijl en verteltrant betreft.
Hoe dan ook, bij het lezen van Viktor Vavitsj zal u meer dan eens naar adem moeten happen, al was het maar omdat u zo veel wreedheid nog nooit zo mooi beschreven heeft gezien.
Na de spreekwoordelijke twaalf stielen en dertien ongelukken zette de Russische ingenieur, zoöloog, stuurman en scheepsbouwer Boris Zjitkov (1882-1938) zich aan het schrijven. Vanaf de jaren 20 van de vorige eeuw maakte hij in de eerste plaats naam als jeugdschrijver. Zijn kinderboeken verschenen in grote oplages en waren ontzettend populair. In de meer dan 50 titels van zijn hand, met op kop de klassieker Wat ik heb gezien, vormen herinneringen en indrukken uit zijn eigen kindertijd de bron voor zijn levenslustige verhalen. Ook voor zijn enige roman Viktor Vavitsj putte Zjitkov rijkelijk uit zijn eigen ervaringen. Voorstander van het eerste uur Boris Pasternak roemde Zjitkovs roman als het beste wat ooit over de revolutie van 1905 geschreven werd. Door de grillen van het lot, maar vooral door de inmenging van de nieuwe Sovjetmachthebbers zou het boek uiteindelijk pas in 1999 in Rusland verschijnen. We hebben er lang op moeten wachten, maar Zjitkovs meesterwerk is sinds mei 2011 ook beschikbaar in een uitstekende Nederlandse vertaling.
Boris Zjitkov en Odessa
In 1882 ziet Boris Zjitkov het levenslicht bij Novgorod. Hij groeit op in een joods liberaal gezin als zoon van een wiskundeleraar en een pianiste. In 1890 verhuist het gezin naar de kosmopolitische havenstad Odessa, aan de Zwarte Zee, in die tijd na Moskou en Sint-Petersburg de derde stad van Rusland. Van kindsbeen af heeft Zjitkov voeling met de kunsten: hij speelt viool, schrijft gedichten en experimenteert met fotografie en film. Maar hij is bovenal sterk aangetrokken door de zee en avontuur. Na zijn studies wiskunde en natuurwetenschappen legt hij dan ook zijn examen af als stuurman, een soort vrijbrief die hem in staat stelde vele buitengaatse reizen te maken.
In 1905, het jaar waarin Viktor Vavitsj speelt, staat Rusland in rep en roer. Onder andere door een grote nederlaag in de Russisch-Japanse oorlog en een groeiend ongenoegen met het onstabiele bewind, ligt het tsarendom meer en meer onder vuur. De roep tot revolutie klinkt luider en luider: arbeiders staken, studenten houden grimmige protestbijeenkomsten, de post werkt niet behoren, de straatlantaarns zijn immer gedoofd, spontaan uitgebarsten relletjes zijn dagelijkse kost, mensen verdwijnen en pogroms worden georganiseerd. Op 9 januari escaleert de situatie en barst de hel los: tsaristische troepen schieten op betogende burgers voor het Winterpaleis in Sint-Petersburg. Er vielen meer dan duizend doden. Die dag ging dan ook de geschiedenis in als ‘Bloedige Zondag’. Het was het woeste begin van een lange reeks confrontaties tussen aanhangers van het tsarenbewind en radicale revolutionairen. Tegelijkertijd heerste er een sterke anti-joodse stemming, met als triest hoogtepunt de pogrom in Odessa op 19 oktober. Om hun trouw aan de tsaar en hun afkeer voor joden tot uitdrukking te brengen, organiseerden ultranationalistische groeperingen patriottische marsen, geschandvlekt door gruwelijk geweld tegen alles wat joods was. Zjitkov beleefde deze verschrikkingen vanop de eerste rij. Afgaand op enkele van de meest intense passages in zijn roman, moeten ze een enorme indruk op hem hebben gemaakt.
Vavitsj en de revolutie
Ruim twintig jaar na de feiten begint Zjitkov aan de verwerking van deze verschrikkelijke gebeurtenissen in een roman, de enige die hij zou schrijven. Van 1929 tot 1934, tussen enkele kinderboeken door, werkt hij onverdroten verder aan Viktor Vavitsj. Juist in de periode dus dat de ideologie van de nieuwe Sovjetmachthebbers werkelijk alle echelons van het leven bepaalde. Zo diende iedere vorm van literatuur de principes van het ‘socialistisch realisme’ te respecteren: fictie moest in dienst staan van het socialisme en een positieve als het ware exemplarische volksheld opvoeren.
Zjitkovs roman voldeed allesbehalve aan deze dwingende voorwaarden, maar zelf zag hij er geen graten in delen van zijn roman openbaar te maken. Zo laat hij het boek in manuscript lezen aan verschillende vrienden, waaronder een enthousiaste Boris Pasternak, en tweederde ervan verschijnt in een tijdschrift. Het is pas in 1941, drie jaar na zijn dood en het jaar waarin de Sovjet-Unie in de Tweede Wereldoorlog stapt, dat Zjitkovs roman in zijn geheel gepubliceerd wordt. De inkt van de 10.000 exemplaren die in Moskou van de persen rolden, is nog niet droog of het boek wordt al meteen verboden. Ondanks onmiskenbare esthetische kwaliteiten schiet het boek volgens de autoriteiten in ideologisch opzicht ernstig tekort. Alle exemplaren worden terstond in beslag genomen en vernietigd. Althans zo dacht men, want een bijdehandse medewerker van de drukkerij slaagt erin enkele clandestien buiten te smokkelen. Uiteindelijk belandt een uitgave bij Lidia Tsjoekovskaja, zelf een gevierde schrijfster en dochter van de auteur Kornej Tsjoekovski, een oude klasgenoot en vriend van Zjitkov. Dankzij haar inspanningen verschijnt er uiteindelijk in 1999 een Russische uitgave, met onder andere een Franse en Duitse vertaling en veel bijval van de literaire kritiek als gevolg. Ruim 65 jaar nadat Zjitkov het boek afwerkte, vindt Viktor Vavitsj eindelijk zijn lezerspubliek.
Twee families
Zoals het hoort in een grote Russische roman, laat Zjitkov de geschiedenis herleven door zich te concentreren op de lotgevallen van enkele families. In 155 scènes van telkens enkele bladzijden voert hij een vijftiental personages op, stuk voor stuk meegezogen in de maalstroom van de revolutie. Zjitkov verbeeldt de vernietigende impact van deze buitengewone gebeurtenissen op hun dagelijkse bestaan in een duizelingwekkende, naar de keel grijpende mozaïek.
We maken enerzijds kennis met de familie Tiktin, met aan het hoofd de gegoede bankdirecteur Andrej Stepanovitsj, wiens kinderen Nadjenka en Sanka de kant van het proletariaat kiezen en anderzijds de arbeidersfamilie Vavitsj, waarvan de oudste zoon, Viktor, de kant van de repressie kiest door zich aan te sluiten bij de politie. Deze Viktor, waaraan de roman zijn titel ontleent, is een antiheld bij uitstek. Hij is een onopvallende, niet bijster intelligente noch getalenteerde jongeman die gekweld door een enorm minderwaardigheidscomplex ervan droomt om in een militair uniform te kunnen rondlopen. Hij dient uiteindelijk genoegen te nemen met een inferieure post bij de politie, waar hij zich ontpopt tot een virulente antisemiet en een sadistische arrivist, die op de koop toe een affaire heeft met de vrouw van zijn baas. Vavitsj is zondermeer een van de goorste smeerlappen uit de Russische literatuur. En dat wil toch al iets zeggen.
Naast smeerlappen loopt er ook een veelvoud aan idioten rond in Viktor Vavitsj. Gelukkig zorgt Zjitkov voor voldoende tegenwicht. Zjitkov is een meester in het portretteren van zijn personages. Je leert ze kennen als wezens van vlees en bloed. Het vuur dat brandt in de chemiestudent Sanka, de gedrevenheid van de ravissante Tania of de Raskolnikoviaanse gespletenheid van de onfortuinlijke Basjkin, het blijft allemaal lang nazinderen.
Stadsroman
Zjitkovs rijke en gesofisticeerde stijl blijft mooi bewaard in deze Nederlandse vertaling. Hoewel Zjitkov een erg oorspronkelijke stem laat horen, sluit Viktor Vavitsj stilistisch dicht aan bij tijdgenoten uit de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw zoals Jevgeni Zamjatin, Boris Pilnjak of Aleksej Remizov. Vormelijk refereert hij dan weer aan de filmtaal. De korte, scene-achtige hoofdstukken houden er een razende vaart in, het steeds wisselende vertelperspectief zorgt voor een gesyncopeerd ritme, de titels van de hoofdstukken doen denken aan de tussentitels van een stomme film, de wervelende massascènes halen het beste van Eisenstein voor de geest, en zo verder.
Opvallend is ook hoezeer Zjitkov focust op objecten, wat dan weer doet denken aan Ivan Gontsjarov. Het onooglijkste voorwerp lijkt hij tot leven te wekken door al onze aandacht erop te vestigen en er een hele wereld rond op te bouwen (denk maar aan de fameuze pet van Vavitsj!).
Nog een markant kenmerk is het auditieve karakter van de roman. Hiermee doel ik niet zozeer op Zjitkovs uitstekende oor voor dialoog, maar wel op het alomtegenwoordige lawaai, kabaal en misbaar. Viktor Vavitsj is een ronduit oorverdovende roman!
Onder andere omdat het de persoonlijke evolutie van een individu tegen de stedelijke achtergrond van een collectief fresco schildert, hoort Viktor Vavitsj thuis in het rijtje ‘grote modernistische stadsromans’ zoals Ulysses (1922) van James Joyce, Manhattan Transfer (1925) van John Dos Passos of Berlin Alexanderplatz (1929) van Alfred Döblin (er zit trouwens een mooi doctoraats-onderzoek in de vergelijking tussen Viktor Vavitsj en Franz Biberkopf, als u het mij vraagt). Maar het boek doet bovenalles denken aan die andere grote Russische stadsroman, het minstens even geweldige Petersburg (1922) van Andrej Belyj. Niet alleen omdat het zich eveneens afspeelt in 1905, maar ook wat stijl en verteltrant betreft.
Hoe dan ook, bij het lezen van Viktor Vavitsj zal u meer dan eens naar adem moeten happen, al was het maar omdat u zo veel wreedheid nog nooit zo mooi beschreven heeft gezien.
December 5, 2014
It is a vivid altough sometimes incoherent novel about three families during the 1905 Revolution in Russia. The large numbef of protagonists doesn't deter, but the piecemeal description of events does. There are a lot of implicit things going which remain obscure even after reading further. This might be due to the very vivid and lively style of writing, almost as if it was spoken, more association than explanation.
That said, the book presents a incomparable insight in the events of 1905 and maybe can be seen more as a historical book than as a novel. If you are not interested in history in general and Russian history in particular, don't bother.
That said, the book presents a incomparable insight in the events of 1905 and maybe can be seen more as a historical book than as a novel. If you are not interested in history in general and Russian history in particular, don't bother.
June 13, 2020
Must read.
August 7, 2016
"Viktor Vavitsj", geschreven door Boris Zjitkov in de jaren dertig maar pas vele jaren na zijn dood gepubliceerd, wordt door veel kenners beschouwd als een van de belangrijkste Russische romans uit de 20e eeuw. Toch trok de knappe Nederlandse vertaling in 2012 maar weinig aandacht, al waren er wel enkele heel positieve recensies, en zelf kocht ik het boek wel meteen maar ik las het pas nu. Nou, dat had dus wel eerder gemogen, want ik las het met knalrode oren.
De roman geeft een even origineel als ontnuchterend als genadeloos beeld van de chaos ten gevolge van de mislukte Russische opstand in 1905 en allerlei onlusten en pogroms daarna. Het mooie is dat dit boek de lezer juist geen overzicht of verklarend totaalbeeld geeft: integendeel, het neemt ons in diverse korte hoofdstukjes mee met vele uiteenlopende personages die er allemaal helemaal niks van snappen. Die personages zijn bovendien manifeste anti-helden, en het titelpersonage is zelfs een totaal onsympathieke en kruiperige idioot die puur functioneert op basis van irrationele impulsen en dommig uitgevoerd eigenbelang. Het is feitelijk een ongelofelijke zak, niet alleen omdat hij zich als militair en politieman van repressief geweld bedient, maar vooral omdat zijn hele gedachtenwereld uit niets dan ondoordachte kruiperigheid bestaat. Er is geen alwetende verteller, dus zijn we in de hoofdstukken over deze Viktor Vavitsj helemaal overgeleverd aan diens totale benepen onwetendheid. Zoals we in de hoofdstukken over ene Baksjin worden meegesleurd in een gevoelswereld die opgetrokken is uit totale angst en verwarring. En ook de hoofdstukjes over meer idealistische personages staan bol van moedwil, misverstand, dwaling en waanzin.
De roman is kortom totaal gefragmenteerd, en in elk fragment wordt de lezer verder ondergedompeld in onwetendheid en ontbrekend overzicht. En in een wereld waarin de ratio en de hooggestemde idealen totaal worden versmoord door chaos, moedwil en misverstand. Precies daardoor geeft de roman een even treffend als ontnuchterend beeld van de onoverzichtelijke tijden in het Rusland van 1905. En een tamelijk genadeloos mensbeeld bovendien: alle mensen zijn in deze stressvolle tijden erratische dwaallichten, anti-helden, en in den blinde tastende sukkelaars. Ook de personages die wel onze sympathie oproepen, en die ons soms zelfs ontroeren met de soms opmerkelijke poetische intensiteit van hun verlangen en gevoel. Die poetische intensiteit schrijft Zjitkov meesterlijk op, zoals hij ook verwarrend liefdesgevoel meesterlijk opschrijft, evenals bevlogen hoewel onwetend idealisme. Maar nog meesterlijker beschrijft hij de waanzin van een pogrom, de kakafonische orgie van lawaai tijdens gewelddadige onlusten, de wurgende angst voor geweld, de idiotie die in alle gedachten binnensluipt, de totale teleurstelling over alles wat mislukt. Door zijn gefragmenteerde structuur gaf deze roman al een tamelijk pregnant beeld van de chaos, en door de stijl wordt dat beeld nog pregnanter.
Ik ga niet roepen dat Zjitkov de evenknie is van Tsjechov, Dostojevski, Tolstoi of Nabokov. Maar ik vond "Boris Vavitjs" wel erg sterk van stijl en structuur, en origineel bovendien: een boek vol anti-helden dat 700 bladzijden lang juist door dat anti-heldendom zo sterk boeit maak je niet vaak mee. Dus ben ik blij dat ik het gelezen heb.
De roman geeft een even origineel als ontnuchterend als genadeloos beeld van de chaos ten gevolge van de mislukte Russische opstand in 1905 en allerlei onlusten en pogroms daarna. Het mooie is dat dit boek de lezer juist geen overzicht of verklarend totaalbeeld geeft: integendeel, het neemt ons in diverse korte hoofdstukjes mee met vele uiteenlopende personages die er allemaal helemaal niks van snappen. Die personages zijn bovendien manifeste anti-helden, en het titelpersonage is zelfs een totaal onsympathieke en kruiperige idioot die puur functioneert op basis van irrationele impulsen en dommig uitgevoerd eigenbelang. Het is feitelijk een ongelofelijke zak, niet alleen omdat hij zich als militair en politieman van repressief geweld bedient, maar vooral omdat zijn hele gedachtenwereld uit niets dan ondoordachte kruiperigheid bestaat. Er is geen alwetende verteller, dus zijn we in de hoofdstukken over deze Viktor Vavitsj helemaal overgeleverd aan diens totale benepen onwetendheid. Zoals we in de hoofdstukken over ene Baksjin worden meegesleurd in een gevoelswereld die opgetrokken is uit totale angst en verwarring. En ook de hoofdstukjes over meer idealistische personages staan bol van moedwil, misverstand, dwaling en waanzin.
De roman is kortom totaal gefragmenteerd, en in elk fragment wordt de lezer verder ondergedompeld in onwetendheid en ontbrekend overzicht. En in een wereld waarin de ratio en de hooggestemde idealen totaal worden versmoord door chaos, moedwil en misverstand. Precies daardoor geeft de roman een even treffend als ontnuchterend beeld van de onoverzichtelijke tijden in het Rusland van 1905. En een tamelijk genadeloos mensbeeld bovendien: alle mensen zijn in deze stressvolle tijden erratische dwaallichten, anti-helden, en in den blinde tastende sukkelaars. Ook de personages die wel onze sympathie oproepen, en die ons soms zelfs ontroeren met de soms opmerkelijke poetische intensiteit van hun verlangen en gevoel. Die poetische intensiteit schrijft Zjitkov meesterlijk op, zoals hij ook verwarrend liefdesgevoel meesterlijk opschrijft, evenals bevlogen hoewel onwetend idealisme. Maar nog meesterlijker beschrijft hij de waanzin van een pogrom, de kakafonische orgie van lawaai tijdens gewelddadige onlusten, de wurgende angst voor geweld, de idiotie die in alle gedachten binnensluipt, de totale teleurstelling over alles wat mislukt. Door zijn gefragmenteerde structuur gaf deze roman al een tamelijk pregnant beeld van de chaos, en door de stijl wordt dat beeld nog pregnanter.
Ik ga niet roepen dat Zjitkov de evenknie is van Tsjechov, Dostojevski, Tolstoi of Nabokov. Maar ik vond "Boris Vavitjs" wel erg sterk van stijl en structuur, en origineel bovendien: een boek vol anti-helden dat 700 bladzijden lang juist door dat anti-heldendom zo sterk boeit maak je niet vaak mee. Dus ben ik blij dat ik het gelezen heb.
October 29, 2016
Абсолютный кошмар! Продираться через стенографический язык живой разговорной речи - тяжкий труд. Я именно что "осилил" эту книгу. По пути всё времятопасался, что стану соболезником автора. В контру его коротким рассказам этот роман является сочинением шизофренического толка. Сюжет сведен к бытовым зарисовкам будней первой русской революции, как его было видно из местечкового городка. Еврейская тематика сильно подвигает в сторону классовые препетии известной по школьным учебникам истории. Честное слово - за прочтение такой книги автор должен приплачивать читателю! Жаль, что уже не сможет.
April 8, 2022
Действие романа происходит в 1904 году, поразительно, насколько другой язык, другая атмосфера и культура там передана. Собственно, из-за языка и стиля читать было интересно, а сюжет и персонажи местами провисают...
Displaying 1 - 8 of 8 reviews