Elveda Anayasa: 16 Nisan 2017'de Oylayacağımız Anayasa Değişikliği Hakkında Eleştiriler

by Kemal Gözler

Hükûmet sistemimizi baştan sona değiştiren bir Anayasa değişikliği halkoylamasına sunuldu. 16 Nisan’da oylayacağız. Bu Anayasa değişikliğini hazırlayanların Türkiye’ye “başkanlık sistemi” getirmek iddiasıyla yola çıktıkları herkesin malûmu. Ne var ki halkoylamasına sunulan sistemin başkanlık sistemiyle uzaktan yakından bir ilgisi yok. Çünkü başkanlık sistemi bir kuvvetler ayrılığı sistemidir. Başkanlık sisteminde yasama ve yürütme organları birbirinden bağımsız olarak seçilir ve birbirinden bağımsız olarak görevlerini sürdürürler. Biri diğerinin görevine son veremez. Oysa önerilen sistemde Cumhurbaşkanı da, TBMM de, kendi seçimlerinin yenilenmesini göze almak kaydıyla diğerinin görevini sona erdirebilmektedir. Böyle bir sistemin “başkanlık sistemi” olduğunun söylenmesi muazzam bir yalandır.Muhtemelen bu nedenle Adalet ve Kalkınma Partisi, önerilen sistem için, çoğunlukla “Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi” ibaresini kullanıyor. Ne var ki, “Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi” diye bir sistem, anayasa hukuku literatüründe şimdiye kadar duyulmuş bir sistem değildir ve eğer hukuk terimleriyle, dilsel simgeler değil, kurumlar kastediliyor ise böyle bir sistemin olması mantıken mümkün de değildir. Yürütme organı, monist yapıdaysa, bu sisteme, ister “başkanlık sistemi”, ister “Cumhurbaşkanlığı sistemi”, isterse “X sistemi” densin, değişen bir şey olmaz. Türkiye’de önerilen hükûmet sistemine “Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi” isminin verilmesi, bir kelime oyunun dan, bir aldatmacadan başka bir şey değildir.Türkiye’de önerilen sistem, dünyanın hiçbir yerinde görülmemiş, duyulmamış, bir “Neverland hükûmet sistemi”dir. Bu sistem, demokratik dünyada denenmemiş bir sistemdir; dolayısıyla sonuçlarının ne olacağı belli değildir. Hükûmet sistemleri, anayasa hukuku biliminin verilerinden uzaklaşılarak, özgün modeller “kurgulanarak”, deneysel sistemler tasarlanarak düzenlenebilecek, tabir caiz ise, üzerinde kumar oynanabilecek bir şey değildir. Bu alanda kumar, hürriyetin ve demokrasinin kaybıyla sonuçlanır.Hiç olmazsa, bu “Neverland sistemi”ni tasarlayanların, halka saygıları varsa, halkoylamasından önce, halkın karşısına çıkıp, açıkça ve dürüstçe, önerdikleri sistemin başkanlık sistemiyle uzaktan yakından ilgisi olmadığını, önerilen sistemin dünyada eşi benzeri görülmemiş yepyeni bir sistem olduğunu söylemeleri gerekir. Halkın neye oy vereceğini bilmesi, halkın en doğal hakkıdır.Yıllarca üniversitede anayasa hukuku dersi vermiş, anayasa hukuku alanında pek çok kitap ve makale yazmış, hayatını anayasa hukukuna adamış bir akademisyen olarak, bu Anayasa değişikliği teklifini okumuş olmaktan dolayı derin bir üzüntü duyuyorum. Anayasa değişikliği kabul edilirse, artık “elveda kuvvetler ayrılığı”, “elveda anayasa” demekten başka söyleyecek bir söz kalmayacak.

191 pages, Paperback

First published March 11, 2017

About the author

1966 yılında Yeniçiftlik'te (Biga-Çanakkale) doğan Kemal Gözler, lisans ve yüksek lisans öğrenimini Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde, DEA ve doktora öğrenimini Bordeaux Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde yapmıştır. Kemal Gözler, 1997'de yardımcı doçent, 2000 yılında anayasa hukuku doçenti ve 2007 yılında da anayasa hukuku profesörü olmuştur. 1988 yılından 1997 yılına kadar Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde, 1997'den 2004 yılına kadar Uludağ Üniversitesi İktisadî ve İdarî Bilimler Fakültesi'nde, 2004'ten 2007 yılına kadar Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde çalışan Gözler, halen Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde görev yapmaktadır. Kemal Gözler, Türk Sosyal Bilimler Derneği 1999 yılı Genç Sosyal Bilimciler Birincilik Ödülünü, ODTÜ Prof.Dr. Mustafa N. Parlar 2001 yılı Araştırma ve Teşvik Ödülünü kazanmıştır. Kemal Gözler, evli ve iki çocuk babasıdır.

Reviews

[Burak Taşcı · Rating 5 out of 5]

Kemal Gözler daha kitabın başında pozitivist hukuk anlayışında olduğunu, bu doğrultuda bir pozitivist hukukçunun hukukla münasebetinin saf hukuk düzeyinde olması gerektiğine inandığını, bunun neticesinde de gündelik siyasal konularda fikir beyan etmeyi inandığı değerler açısından ahlâki bulmadığını ifade ediyor. Buna bağlı olarak şimdiye dek yalnızca iki kez bu kuralı çiğneyerek sessizliğini bozduğunu söylüyor. Bunlardan ilki 2007 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimi konusundaki 367 krizi, ki burada AKP'nin tezinin haklı CHP'nin tezinin haksız olduğunu savunduğu bir makale yayınlıyor; ikincisi de 2008'de AKP'ye karşı açılan parti kapatma davası. O zaman da parti kapatmanın anayasaya aykırı olduğuna dair bir makale yayınlıyor. Kitabına, belki daha okunmadan sadece kitabın ismine bakarak dahi, gelebilecek önyargılı eleştirileri bertaraf etmek için önsözde bu bilgileri vermek zorunda kalıyor bir nevi. 2008 parti kapatma davası sürecinde dönemin devlet bakanı ve başbakan yardımcısı Cemil Çiçek'in ve AKP grup başkan vekili Bekir Bozdağ'ın Anayasa mahkemesi huzurunda üç ayrı defa o zaman yayınladığı makaleye atıf yaparak savunu yaptıklarını belirtiyor. Kemal Gözler'i inandığı değerden taviz vermeye zorlayan üçüncü mevzuu ise 2016 Anayasa değişikliği teklifi. Suskunluğunu bozduran şey ise kendi ifadesiyle başta İbrahim Kaboğlu, Murat Sevinç gibi ülkenin en gözde anayasa hukukçularının üniversiteden atılması ve anayasa hukukçularının susturulup cahillerin konuşturulması. Kitap halk oylaması süreci öncesi Kemal Gözler'in yayınladığı makalelerden ve Anayasa Hukukun Genel Teorisi kitabındaki Hükümet Sistemleri bölümünün derlenmesinden oluşuyor.

Kemal Gözler bu kitapta artık neden ancak elveda anayasa denebileceğini, yeni sistemin başkanlık sistemi mi parlamenter sistem mi yoksa "neverland" sistemi mi olduğunu, hayır oyu lehine ve evet oyu lehine ileri sürülen görüşlerdeki yanlışlıkları, ABD-TÜRKİYE karşılaştırması yaparak yeni sisteme başkanlık sistemi denilip denemeyeceğini, suistimalci anayasa kavramını ve referandum-plebisit ayrımını ele alıyor.

[M Tuna · Rating 4 out of 5]

Anayasa değişikliği olup bittikten sonra kitabı okumak ne kadar faydalı bilinmez ama bazı kitapları gecikmeli okumamın altında aslında biraz da yazarların geleceğe dönük iddialarının ne kadar isabetli olduğunu görebilmek var.

Kitap, hukukçu olmayan birinin de anlayabileceği şekilde, tane tane açıklanarak yazılmış. Kitabı yazan yazarın kendi ifadesiyle bir "topçu-popçu değil, anayasacı". Akademik kariyerinin ilk günlerinden beri gündemdeki tartışmalardan, televizyon palyaçoluğundan uzakta kalmayı tercih ettiğini söylüyor olmasına rağmen tarih, geriye dönüp yoklama yaptığında "susanlardan" sayılmamak adına yazdığını belirtmiş.

Makalelerin bazıları yazarın sitesinde (anayasa.gen.tr)'de bulunabiliyor. Genel olarak referandum sürecine doğru giderken bölüm bölüm yazıldığından, yazıldığı zamanın gündemiyle de senkronize olmuş. Hem muhalefetin hem de iktidarın iddialarını incelemiş. Görünen o ki; iki taraf da "neyin değiştiğinin" pek bilincinde olmadan propaganda yapmış.

Kitabın tamamını okuduktan sonra genel olarak toparlarsak şunlar var:
Bu anayasa değişikliği "abusive". Anayasa değişikliği teknik olarak plebisit değilse de, "hayır" diyenler "evet" diyenlerle eşit koşullarda yarışmamış.
Bu değişiklik ile dünyadaki 200 yıllık anayasa tecrübelerine göre, Türkiye bir Rus ruleti oynamış ve haliyle gelecek açısından oldukça karamsar bir tablo var.

Kitabın sonunda fark ettiğim üzere, Kemal Gözler 2016'da emekli olmuş. Bu kadar rahat yazabilmesinin arkasında bunun da payının olduğunu düşünüyorum. Kitap içerisinde kendisinin de belirttiği gibi susanlar prensip gereği değil, "30'lu yaşların ortasında, borcu olduğu, çocuğu olduğu, kadro beklentisi olduğu, hayalleri olduğu" için susuyor.

Kitaptaki beğendiğim 4 noktaya burada da yer vermek istiyorum.
1. Montesquieu kuvvetlerin ayrılığı olmayan ülkelerde "hürriyet olmaz" diyor.
2. Burhan Kuzu'nun kitabından alıntıda ise "Sen eğer başkana kanun yapma, fesih, harcama yetkisi verirsen sıkıntılar yaşanır. (...) Güney Amerika örnekleri veriliyor mesela. Ama o ülkelerde Kuzey Amerika'daki başkanlık tipolojisi yok. Ne yapmış adam? Anayasalarına açıp bakıyorsun 'Başkan şu şartlar olursa parlamentoyu fesheder'; felaket bir şey bu. Bir süreden sonra vuruyor tekmeyi parlamentoya, oluyor sana diktatör. Bunu koyarsan olacağı bu. Kanun yapma yetkisi vermişler başkana, aynen parlamenter sistemde olduğu gibi. Kesinlikle olmamalı. Bunları koyarsan sistem yanlış başlar."
3. Adalet Komisyonu tutanaklarına geçmiş Binali Yıldırım'ın 2010 referandumu için dediği: "Bir tehlikeyi bertaraf ederken farkında olmadan başka bir tehlikenin kapımızı çaldığının farkına varamadık."
4. Mitterrand, Charles de Gaulle iktidarda ve kendisi muhalefetken yıllarca eleştirdiği kurallara iktidara geçtiğinde "usage etabli et approuve" (yerleşmiş ve tasvip edilmiş) diyerek sahip çıkmıştır.

[Edip Us · Rating 5 out of 5]

“Gün geçtikçe cahilliğin seviyelerinin de olduğunu öğreniyorum ve eski cahilleri özlüyorum”

[Neşet · Rating 5 out of 5]

Kitabı bugün alabildim. Keşke 1 ay önce ilk çıktığı anda haberim olmuş olsaydı. Son 4 gününüz kalmış olsa bile bu 182 sayfalık eleştiri kitabını hemen alıp okumalı. Nasıl Ahmet Işıkara'ya, Canan Karatay'a ihtiyacımız varsa Anayasa Hukuku üzerine çalışmalar yapan Prof. Dr. Kemal Gözler gibi birine ihtiyacımız var bu günlerde.

''Beğenin veya beğenmeyin, Türkiye’de 1876’dan bu yana, arada kesintiler olsa da, parlâmenter hükûmet sistemi vardır. Bu bir vakıa. Türkiye’nin bildiği ve tecrübe sahibi olduğu tek sistem budur. Olanı yıkmak değil, korumak gerekir. Muhafazakar oldukları iddia eden bir iktidarın Türkiye’de 100 küsur yıldır uygulanan bir sistemi muhafaza etmeyip yıkmaya çalışmasını anlamak mümkün değildir. Yıkılan sistemin yerine kurulacak sistemin iyi işleyeceği ne malûm? Mecelle’nin 56’ncı maddesinde dendiği gibi “beka iptidadan esheldir”