تن دال

by سیدمجید حسینی

تن‌دال دارای پنج فصل است که عبارتند از: چارچوب نظری فیلم به مثابه کالایی فرهنگی، گفتمان تن زدودگی: دهه شصت، گفتمان امیال شهری: دهه هفتاد، گفتمان بگذار زندگی کنم: دهه هشتاد و جمع بندی و نتیجه گیری.

این کتاب به بررسی و توضیح تحولاتی که در فرهنگ سیاسی ایران از ابتدای انقلاب اسلامی تا سال هزار و سیصد و نود به وقوع پیوسته، می پردازد و نویسنده در آن می کوشد تا با بهره‌گیری از نظریات افرادی نظیر هال، آیزر، گادامر، دریدا و فوکو یک چارچوب نظری مشخص و دقیق را برای تحلیل گفتمان انتقادی مجموعهای از فیلم‌های شاخص سینمای ایران در دوره‌های مختلف فراهم نماید.

این کتاب از دو جنبه حایز اهمیت است: اول، ارائه دستورالعملی کاملا کاربردی و عینی برای کاربست روش تحلیل گفتمان انتقادی و دوم، داشتن نگاهی نو و قاعده‌مند به فیلم‌های سینمای ایران از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون.

سیدمجیدحسینی، دارای مدرک دکترای علوم سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران است. از وی تاکنون سه عنوان کتاب با نام-های کلوخ‌های بلور، هارواردمک‌دونالد و اعترافات شهر خدا به چاپ رسیده است.

312 pages

Reviews

[Arman · Rating 2 out of 5]

نویسنده ی کتاب تن دال با عنوان فرعی «تحول فرهنگ سیاسی در سینمای پر مخاطب ایران (1390-1357)» تلاش دارد و یا اینگونه ادعا می کند که می خواهد به بررسی و تحلیل گفتمان های سیاسی پس از انقلاب پرداخته و تأثیر آنها بر محتوای آثار سینمایی ایران (با مطالعه ی موردی دو فیلم سینمایی پرفروش از هر دهه) بپردازد.

فصل اول کتاب که حدود 50 صفحه را دربر می گیرد به تشریح مباحث نظری تحلیل محتوا و مطالعات فرهنگی می پردازد که به نظرم می توانست حتی کوتاه تر از این هم باشد. چرا که از معدودی از مباحث آن از جمله نقد لاکانی بعدا هیچ حرفی به میان نمی آید، و نویسنده نمی تواند بین بسیاری از مباحث نظری با بقیه ی کتاب پیوندی ارگانیک برقرار کند (انگار که این بخش برای این آورده شده که فقط نشان دهد که کتاب دارای پشتوانه ی علمی و نظری ست).
فصل دوم گفتمان غالب در دهه 60 شمسی را «گفتمان تن زدودگی» نامیده و با تمایز قائل شدن بین آن با گفتمان انقلاب، پس از بررسی جامعه شناختی تحولات این دهه، ویژگی های این گفتمان را بر می شمرد. وی ویژگی مهم این دوره را محوریت شخصیت کاریزماتیک آقای خمینی دانسته و کلیدواژه های سینمای این دوره را تن زدودگی(نادیده گرفتن ساحت جسمانی تن)، نقش مادرانه ی زن، دشمن،فراملی بودن انقلاب می داتد.
فصل دوم به دوره ی سازندگی (دهه ی 70) و دولت هاشمی رفسنجانی می پردازد و گفتمان غالب آن را «گفتمان امیال شهری» می نامد. در این دوره با پایان جنگ، بازسازی و توسعه ی اقتصادی کشور در دستور کار قرار می گیرد. اما این توسعه اقتصادی به طور ناخواسته با بروز و ابراز وجود عقاید جدید فرهنگی و سیاسی جدید می شود و در نهایت به پیروزی جبهه اصلاحات با شعار توسعه ی سیاسی منجر می شود. از ویژگی های آن می توان به بازسازی مفهوم زن، کم رنگ شدن مفهوم دشمن و تقدس زدایی از امر سیاسی و اجتماعی اشاره کرد.
در آثار این دوره بر زن بعنوان موضوع عشق و زنانگی و نیز مفهوم وطن فارغ از دغدغه های دینی تأکید می شود.
فصل دهه 80 متأسفانه به دلیل اینکه در زمان نگارش کتاب بطور کامل تمام نشده و یا شاید بدلیل همسوئی احتمالی نویسنده با احمدی نژاد بوی تحلیلی خود را از دست نمی دهد. نویسنده بجای تحلیل بر اساس فکت های اجتماعی و سیاسی، مبنای ارجاعات خود را بر شعارها و پزهای سیاسی رئیس جمهور می گذارد و با نامیدن گفتمان این دهه بنام «گفتمان بگذار زندگی کنم»، آن را نتیجه ی دیالکتیک دو گفتمان قبلی دانسته و ادعا می کند که این گفتمان با هدایت جبهه اصولگرا، با پاشیدن بذر عقلانیت و قانونگرایی (که ماحصل اصلاحات است) بر میراث و اصول انقلابی (ماحصل دهه 60)، آنتی تزی جدید ارائه می کند که بدلیل توجه به مشکلات اقتصادی عامه مردم، از قضا با همدلی گسترده ی آن ها همراه می شود.

از بزرگ ترین معایب اثر می توان به انتخاب بد فیلم ها اشاره کرد. کاش اولا فیلم های بیش تری از هر دهه انتخاب می شد تا تحلیلی دقیق تر حاصل می گردید. و دوما اینکه کاش مبنای بهتری بجای مبنای پرفروش بودن در این انتخاب دخیل بود.
از دیگر معایب این کتاب این است که کتاب گاهی اوقات زبان علمی و آکادمیک خود را کنار گذاشته و دفاع از یک گفتمان و یا انتقاد از گفتمانی دیگر می پردازد.
با این وجود به دلیل اینکه این دسته آثار در بازار کتاب این بسیار اندک می باشد، همین هم برای شروع کارهای علمی تر و فاقد جهت گیری خوب است.

پ ن: رای من 2.5 می باشد