حیدرخان عمواوغلی

by اسماعیل رائین

حیدرخان عمواوغلی، ۲ج: اسناد و خاطره‌‌های حیدرخان عمواوغلی، تهران، ۱۳۴۸ ش؛ تجدید چاپ ۱۳۵۸ش؛
حیدرخان عمواوغلی (۱۸۸۰-۱۹۲۰) از فعالان موثر جنبش مشروطه ایران و رهبران حزب کمونیست ایران بود. پس از به توپ بستن مجلس حیدرخان عمواوغلی عده‌ای داوطلب فدایی را برای مبارزه با محمدعلی شاه و یاری مجاهدین تبریز روانه نمود و خود نیز به تبریز رفت.
چاپ دوم ۱۳۵۲

408 pages, Paperback

First published April 1, 1969

About the author

اسماعیل رائین فرزند غلامحسین رائین معروف به " غلامحسین پیانو" در سال ۱۲۹۸ ه.ش(1919) در بوشهر متولد شد.تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در بوشهر و در دبیرستان سعادت گذرانید. لیسانس روزنامه نگاری را از دانشگاه تهران اخذ نمود.در مدرسه ی پست در رشته رادیو و بیسیم تحصیل کرد. وی همچنین دارای مدرک مکاتبه ای مخابرات از آمریکا بود. رائین کارهای مطبوعاتی خود را از سال۱۳۱۸ با نوشتن مقالاتى در روزنامه‏ى «خلیج ایران» در بوشهر آغاز كرد. ضمن فعالیت مطبوعاتى خود در نشریه‏هاى «كیهان»، «اطلاعات»، «آتش»، «ایران»، «خراسان»، «تهران مصور»، «روشنفكر» و «فردوسى» با مطالعه بسیار و سفر به کشورهای مختلف از جمله انگلستان و ارائه مدارک فراوان توانست کتب تحقیقی ارزنده ای را به چاپ برساند.
آثار او رابه بیش از از دویست کتاب و رساله شمارش می کنند و تا کنون ۵۰ جلد کتاب چاپ نشده از او موجود است.
او در کتاب "دریانوردی ایرانیان" ثابت کرده است بر خلاف گفته اروپاییان، ایرانیان نه تنها اهل دریانوردی بوده اند بلکه از قدیم ترین دوره های تاریخی با دریا و دریانوردی سر و کار داشته اند و ناوگان های دریایی ایران در اعصار مختلف تاریخ در دریاهای جهان در تردد بوده اند.
وى از اعضاى پایه‏گذار اتحادیه‏ى نویسندگان و خبرنگاران مطبوعات بود و چندین دوره ریاست هیئت مدیره و عضویت در هیئت‏هاى اجرایى این اتحادیه را به عهده داشت.
.. از آثار اوست: تصحیح و مقدمه اختناق ایران (تألیف مورگان شوشتر، ترجمه‏ى ابوالحسن موسوى شیرازى، 1345)؛
اسناد و خاطره‏هاى حیدرخان عمو اوغلى (1358)؛
انجمن‏هاى سرى در انقلاب مشروطیت (ترجمه و تألیف، 1345)؛ انشعاب در بهائیت (1357)؛
اولین چاپخانه در ایران (1347)؛
ایرانیان ارمنى (1349)؛
پسران صولت قشقایى (1333)؛
حقوق بگیران انگلیس در ایران (1247)؛
حیدرخان عمو اوغلى (1352)؛
در كرانه‏هاى كارون و شط العرب و اسناد تاریخى حاكمیت ایران (1330)؛
دریانوردى ایرانیان دو جلد، 1350)؛
دلالان بین‏المللى نفت، سفرنامه‏ى میرزا صالح شیرازى (1347)؛ فراموشخانه و فراماسونرى در ایران (سه جلد، 1347)؛
قیام جنگل؛ یادداشت‏هاى میرزا اسماعیل جنگلى (1357)؛
میرزا ملكم‏خان؛ زندگى و كوشش‏هاى او (1349)؛
یپرم‏خان سردار (1350

_ميرزا ابوالحسن خان ايلچي
_ رقابت روسيه و غرب در ايران
_اسرار خانه سدان
_من از بحرین آمده‌ام یا اسناد حقانیت ایران
_سفرنامه میرزا صالح شیرازی
_ میرزا صالح شیرازی
_قطع رابطه ایران و انگلیس
_بمب‌سازان گرجی و قفقازی در انقلاب‌های ایران
_روزنامه و روزنامه‌نگاری در ایران
هجوم آمریکا به ایران -۱۸۵۶-___
-حزب کمونیست در ایران از ۱۲۹۸ تا ۱۳۲۰ شمسی
و ...

اسماعیل رائین گاهى مطالب خود را در روزنامه‏ها و مجله‏ها با نام مستعار «بهمن» امضا مى‏كرد.
اسماعیل رائین در سال (1979)۱۳۵۸ در پی مشاجره ی لفظی بر سر تالیف کتابهایش در انتشارات " امیر کبیر " تهران بر اثر حمله ی قلبی درگذشت. و در بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد.
از وی آثار چاپ نشده متعددی باقی مانده که در اختیار خانواده اش می باشد. دفتر تحقیقات " رائین" در خیابان مفتح (روزولت) تهران که از سال ۱۳۴۶ تاسیس شده بود، پس از درگذشت او تعطیل شد.

Reviews

[Tahmineh Baradaran · Rating 4 out of 5]

اولین وتنهاکتابی که به صورت ویژه درباره حیدرعمواوغلی در هجده سالگی خواندم. بعدها نوشته های زیادی درباره نقش مثبت ومنفی او درجنبشهای مشروطیت آذربایجان وگیلان چاپ ونشرشد . تصورمیکنم هنوزهم تصویردقیق تاریخی ازاووجودندارد. ذوق وشوق آن جوان هجده ساله ، رویاها وتصورات آرمان خواهانه ،عشق به آذربایجان ، تجسم رویدادها و...دل پاک وساده ای که داشتم.این شعر مشروطه چی ها درمدح اوراهنوز ازحفظ دارم :
عمواوغلو گلدی خویا
خویلولارا قرارگویا
یتیم لرین گارنی دویا
یاشاسین گوزل عمواوغلو
عمواوغلی به شهرخوی آمد تا آرامش درشهر برقرار وشکم یتیمان راسیرکند. زنده بادعمواغلی عزیز.

[منوچهر محور]

اسماعیل رائین خودش را تاریخ نگار نمی‌داند بلکه تنها برای ارائه اسناد موجود درباره حیدر عمواوغلی این کتاب را نوشته است (ص ۳۵۳، زیرنویس). بیشتر کتاب هم عبارت است از برگزیده کتابها و منابع مختلف به خصوص تاریخ هیجده ساله و سردار جنگل. لابلای این مطالب هم صحبتهایی در راستای توجیه استفاده از منابع چپ و معرفی حیدر عمواوغلی به عنوان مسلمانی معتقد آورده است که به گمان من برای دریافت اجازه چاپ در زمان پهلوی ضروری بود؛ جالب اینکه همان توجیهات برای دریافت مجدد اجازه چاپ در زمان جمهوری اسلامی هم به خوبی به کار آمده است. از این رو خواندن کتاب لطف چندانی ندارد.
از طرفی، دانسته‌ها درباره حیدر عمواوغلی به دلیل مخفی بودن فعالیتهایش، بسیار کم است و کتاب پس از یکی دو فصل درباره خود او چیز زیادی نمی‌گوید بلکه نویسنده مجبور شده حوادثی را شرح دهد که حیدر خان در آنها دست داشت؛ خلاصه این یک زندگی‌نامه متعارف نیست اما علاقه خواننده را به شخصیت کم‌نظیر حیدرعمو اوغلی جلب می‌کند. مثلا من علاقمند شدم کتاب رحیم رئیس‌نیا را هم بخوانم، به خصوص که اینجا و آنجا خوانده‌ام که منابع کتابهای اسماعیل رائین یا موثق نیستند یا اساساً حرفهایش بی‌منبع هستند۰

[Ali · Rating 2 out of 5]

آثار اسماعیل رائین (زاده ی بوشهر ۱۲۹۸ – درگذشته در تهران ۱۳۵۸) متنوع و اغلب در مورد شخصیت ها و وقایع اواخر دوره ی فاجار، جنبش مشروطه و دوران پهلوی اول است. آثارش با وجود جذابیت، از منابع و ماخذ معتبری برخوردار نیستند. در شرح احوالش تنها استخدام در وزارت پست و تلگراف در ۱۳۱۴ آمده، و مقالاتی که همان سال ها در مجلات (تهران ‌مصور، آتش و روشنفکر) و روزنامه ی اطلاعات می نوشته، و به دلیل انتشار مطلبی علیه رزم ‌آرا (نخست وزیر پیش از مصدق که مقتول شد) از اطلاعات هم اخراج شده (در اواخر دهه ی 1320)، در عین حال آثارش پر است از مطالبی که کمتر پژوهشگری به آنها دست یافته، از این رو در مورد او شایعات بسیاری ورد زبان ها بود؛ این که پیش از کودتای ۱۳۳۲ با حزب توده کار می کرده، بعدن در خدمت ساواک بوده (به ویژه پس از آن که نام مصدق السلطنه و برخی مغضوبین دیگر دستگاه را در فهرست اعضاء فراماسونری در ایران منتشر کرد). باری، به دلیل حجم آثار و کمبود سند و مدرک مورد قبول، اعتماد و اعتقاد به گفته های رائین کمی سنگین است. به برخی از آثارش نظیر "سفرنامه میرزا صالح"، "میرزا ابوالحسن خان ایلچی"، "روسیه و غرب در ایران"، "تصحیح و مقدمه ی اختناق ایران"، و... بیشتر می توان اعتماد کرد، اگرچه در بقیه ی آثارش نیز، حقایقی انکار ناپذیر وجود دارد. مرگش نیز، مانند زندگی اش معماست. گویا انتشارات امیرکبیر(جعفری، پدر) برخی از آثار او را بدون مجوز منتشر کرده. رائین به دادستانی انقلاب شکایت می کند و گویا روزی شخصن به امیرکبیر می رود و کارگران امیرکبیر کتکش می زنند و چون عارضه ی قلبی داشته، سکته می کند و می میرد!

[Mohammad Pharhangian · Rating 5 out of 5]

جلد دومشم در اینترنت پخش شده، در فیسبوک دنیال پیچ باشگاه ادبیات باشید، پیداش میکنید