Alles verandert

by Kristien Hemmerechts

Iris Verdonck kan met trots terugblikken op een rijke carrière en een onstuimig liefdesleven. Alles, of bijna alles, in haar leven lijkt gesmeerd te lopen, tot op een fatale dag een mooie, raadselachtige studente haar het hoofd op hol brengt. In roekeloze overgave gooit ze haar principes overboord. De gevolgen zijn nauwelijks te overzien, en Iris dreigt alles te verliezen waar ze jaren voor gevochten heeft.
Alles verandert is een roman die rolpatronen fileert en de moraal ter discussie stelt.

Genres: Roman

233 pages, Kindle Edition

First published August 25, 2015

About the author

Kristien Hemmerechts is een Vlaams schrijfster. Zij was van 1992 tot aan zijn overlijden in 1997 gehuwd met de dichter Herman de Coninck.

Kristien Hemmerechts in de Nederlandstalige Wikipedia

Kristien Hemmerechts in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Kristien Hemmerechts bij "Schrijversgewijs"

Kristien Hemmerechts bij Uitgeverij De Geus


Kristien Hemmerechts is a Flemish writer. From 1992 until his death in 1997 she was married to the poet Herman de Coninck.

Kristien Hemmerechts in the English Wikipedia

Reviews

[André]

Citaat : Boontje komt om zijn loontje, vroeg of laat komt boontje altijd om zijn loontje. Niemand ontsnapt, ook zij is er niet aan ontsnapt, maar nu heeft ze betaald wat betaald diende te worden. De rekening is vereffend. Tot de bodem is de kelk met bitter brouwsel leeggedronken.
Review : Vanaf haar eerste boek 'Een zuil van zout' volg ik Kristien Hemmerechts (1955) en ik volg haar nog steeds. Ze heeft een rijk, apart oeuvre, dat bestaat uit romans, verhalenbundels en autobiografische essays. Ze werd bekroond met onder andere de Frans Kellendonk-prijs en de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap. Het succes van uiteenlopende boeken als Wit zand, Taal zonder mij (1997), Gitte (2011), Kronkelpaden van het geheugen (2012) en de afschuw van sommigen voor De vrouw die de honden eten gaf (2014) lijkt soms paradoxaal maar is wel tekenend voor het werk van deze auteur. In het hele werk van Kristien Hemmerechts staat het hele vrouwelijk denken en handelen centraal en verkent de auteur op haar efficiënte wijze rolpatronen en de seksuele moraal, onderwerpen waarvan we soms denken dat ze al tot op het bot ontleed zijn, maar wat in werkelijkheid helemaal niet lijkt te kloppen.



Dat blijkt ook weer uit haar nieuwe roman Alles verandert , een spiegelroman van J.M. Coetzees In ongenade. Coetzees hoofdpersoon, David Lurie, wordt nu vertolkt door Iris Verdonck, een professor die verliefd wordt op een van haar studentes. Iris Verdonck kan met trots terugblikken op een rijke carrière en een onstuimig liefdesleven. Alles, of bijna alles, in haar leven lijkt gesmeerd te lopen, tot op een fatale dag een mooie, raadselachtige studente haar het hoofd op hol brengt. In roekeloze overgave gooit ze haar principes en haar autoriteit overboord. De gevolgen zijn nauwelijks te overzien, en Iris dreigt alles te verliezen waar ze jaren voor gevochten heeft. Iris, heeft een identiteit voor zichzelf opgebouwd op basis van haar professionele succes. Maar door zich door haar gevoelens te laten overheersen barst haar professionele en correcte imago. Ze is getekend en het duurt even voor ze dat inziet en aanvaardt dat alles veranderd is. En ze moet onder ogen zien dat niemand haar eigenlijk nodig heeft. Haar leerlingen niet, de universiteit niet, haar kinderen niet en de wereld al helemaal niet.



Alles verandert is een roman die rolpatronen fileert en de moraal ter discussie stelt, maar die In ongenade, de roman waarvoor Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee de Booker Prize ontving in literaire waarde zeker niet aanvalt. Door de rollen van juist deze roman om te draaien, kent de lezer het verhaal in grote trekken en kan hij zich des te beter focussen op de geslachtsverschuiving waar het over gaat.



Met ‘Alles verandert’ schreef Kristien Hemmerechts een geniale roman, die de lezer met de neus op de feiten drukt van de uiterst belangrijke rol die gender speelt in de wereldliteratuur. Daar waar Coetzee zich verder verdiepte in de veranderingen van Zuid-Afrika richt Kristien Hemmerechts zich in haar spiegelingen op de omwentelingen die Europa in snel tempo kende.

[Sofie]

Het leest als een trein, dat wel. Het boek begint goed, spannend, een page-turner als het ware. Maar halverwege dacht ik: waar gaat dit eigenlijk heen? Nergens, zo bleek. Helaas. Het was lang geleden dat ik Hemmerechts las en het zal vermoedelijk ook wel weer een tijdje duren voor ik haar opnieuw een kans geef. Too bad.

[An Petrus]

Een erg verrassend boek, heel hard geschreven zonder schroom. Dikwijls me vraag gesteld of ik zoiets wou doorlezen. Hoe het hoofdpersonage hard wordt aangepakt maar tegelijk ook geen medelijden heeft met anderen. Leest erg vlot. Een aanrader als je tegen een stootje kan.

[Wouter Zwemmer]

Zowel 'Alles verandert' van Kristien Hemmerechts als 'In ongenade' van John Coetzee onderzoeken de sociale reactie op sexualiteit buiten de grijze middelmaat. Die is in deze verhalen zo problematisch dat hun beoefenaars er aan onderdoor gaan.

Experiment
'Alles verandert' is een experiment, een roman die verwijst naar een ander boek: 'In ongenade' van Coetzee. Daarbij onderzoekt Hemmerechts sexe-verschillen door de mannelijke hoofdpersoon uit 'In ongenade' bij haar een vrouw te laten zijn. Ze laat haar hoofdpersoon precies dat doceren: rolpatronen in literatuur en behandelt in haar colleges 'In ongenade', naast Madame Bovary (verwijst naar de hoofdpersoon) en Lolita (stelt het leeftijdsverschil tussen de gedoemde verliefden op scherp). Ook de schrijvers verschillen van sexe. Daarnaast is Hemmerechts zelf, net als haar hoofdpersoon, docente en pleegt ze met dit boek een openlijke vorm van plagiaat, wat ze in 'Alles verandert' bij de studente opvoert als een doodzonde. Kortom, 'Alles verandert' is een vlechtwerk van verwijzingen en omkeringen binnen het boek, tussen boeken en hun schrijvers. Ook Coetzee verwijst in zijn boek: gelijk al op de eerste pagina - niet zonder symboliek - naar Beaudelaire (L'invitation au voyage uit 'Les fleurs du mal'); binnen een paar bladzijden komen ook de Regel van Benedictus (onthouding en geestelijk leven), Oedipus (over ongewenste betrekkingen tussen ouder en kind), Verdi's Rigoletto (oude hertog onteert jonge vrouw die daaraan ten onder gaat), Byron (naar Italië gevlucht om de Engelse conventies en remmingen te ontvluchten) en - net als in 'Alles verandert'! - Emma Bovary langs. Ik besluit de twee boeken parallel te lezen.

Parallellen en verschillen
'Alles verandert' loopt gelijk op met 'In ongenade': hoofdpersoon op leeftijd, twee keer gescheiden, sexueel gepassioneerd maar uit de gratie, beide vinden bevrediging in betaalde sex. Zelfs de hoofdstukken, gebeurtenissen en details lopen gelijk. Hemmerechts begint wat ongeloofwaardig. Haar hoofdpersoon Iris laat zich bevredigen door haar huisarts. Een dokter in prostitutie, met een collectie uitheemse dildo's?? Vrij snel daarna heeft ze sex met een jonge vrouw, ondanks dat Iris in alles hetero lijkt. Coetzee daarentegen geeft zijn hoofdpersoon gelijk diepgang en vlecht flarden filosofie in zijn zinnen. Over onze omgang met dieren en de natuur, over wat een 'goed' leven is (geestelijk versus directe interactie met natuur), over hoe de samenleving ouderen afdankt, over 'goed' gedrag en (her)opvoeding... 'In ongenade' zit vol met interessante inhoud om over te reflecteren, maar daarin volgt Hemmerechts haar voorbeeld niet. Met uitzondering misschien van het racisme-thema, dat Hemmerechts effectief naar de huidige tijd en omstandigheden brengt in de vorm van vluchtelingen; zowel de wederzijdse afgunst tussen groepen als het voet aan de grond krijgen van vluchtelingen in onze samenleving.

Iris aangenaam, David niet
Iris komt over als een vrij gewone en aangename vrouw. David Lurie is een vervelende kerel: dominant, onverschillig, impulsief en alleen uit op zijn eigen gerief. Toch wordt ook Iris hard geconfronteerd met veroordeling door haar omgeving. Hemmerechts laat het karakter van Iris geen verzachtende omstandigheid zijn. Iris valt voor een vrouw. In 'In ongenade' is de dochter van Lurie lesbisch. Lurie is daar badinerend over en vraagt zich af hoe vrouwen de liefde bedrijven. Hemmerechts geeft daar in haar boek als het ware antwoord op via Iris en haar geliefde. David Lurie is strijdbaar, maar zijn dochter niet. Zelfs als zij wreed wordt verkracht, schikt ze zich in dat lot; verslagen. Uiteindelijk moet ook David in het leven zijn meerdere erkennen, dus wie heeft nou de meeste wijsheid: de erudiete vader of de eenvoudige dochter? Dit soort filosofisch / psychologische vraagstukken ontbreken in 'Alles verandert'.

Misdaan?
Je vraagt je als lezer af wat Iris eigenlijk heeft misdaan. Is het dat ze lust voelde voor een jongere vrouw? Dat ze 'afwijkende sex' (wat is daarvoor eigenlijk de norm?) hebben gehad? Volgens mij is het probleem de ongelijkwaardige relatie van docent en leerling. Om die reden had Iris zich moeten inhouden. Ze had haar (hun?) begeerte moeten beteugelen om redenen van sociale acceptatie. Daarbij komt dat Iris een intelligente, eigenzinnige en trotse vrouw is: ze buigt niet voor anderen. En dan wacht de groep, als gieren, op het moment van zwakte om dit kwetsbare dier te verslinden. Zijn niet alle andere redenen preutsheid en afgunst? Hemmerechts lijkt te kiezen voor afgunst als verklaring: "Misschien is dit de grond van de zaak: ze heeft zich gedragen alsof ze nog jong was, ze heeft haar oude lichaam opgedrongen aan een jong lichaam, ze heeft zich niet neergelegd bij de onverbiddelijke consequenties van haar leeftijd."

De stilte van de slachtoffers
Ik heb me bij beide boeken verbaasd waarom de jonge studenten, als vermeende slachtoffers, het misbruik toelaten. Hemmerechts laat in haar boek Iris het antwoord geven als zij zelf slachtoffer is geworden: " 'Je mag geen weerstand bieden. Je moet je laten gaan. (...) Als... als... als je niet kunt winnen.' Hortend komt het eruit. 'Als iets of iemand sterker is dan jij.' " Maar hoezo laten de jonge vrouwen het zover komen, terwijl zij waarschijnlijk worden aangetrokken tot leeftijdgenoten? En hoe zou het zijn als het slachtoffer van Iris een jonge man was geweest? Waarom kiest Hemmerechts ervoor om net die omkering niet te onderzoeken?

Bittere lessen
De lessen van dit boek zijn bitter: pas je aan aan de middelmaat van de groep. Zeker voor sexualiteit, ranzig en pervers in de lage extremiteit, en intiem en intens juist in de Hoge. In de meest lage vorm berokkent sexualiteit schade: dwang, minderjarigheid, agressie, kortom: misbruik. Daarover gaat de tweede les, vooral te leren uit de vergelijking van beide boeken, namelijk dat mannen daders zijn en vrouwen slachtoffers. Coetzee legt dat als beste uit, als hij Lurie en zijn dochter laat praten over haar verkrachting en hij de vader empathie laat kunnen voelen voor de daders maar niet voor het slachtoffer: zijn dochter, vrouw. Een afschuwelijk moment. Misschien moeten de mannen die hun vrouwen sociaal kortwieken zelf burka's en andere 'beschermende kleding' gaan dragen; niet de vrouw moet geknot worden, maar de man als bescherming tegen zijn gewelddadige aard.

Misbruik
Zowel Iris als David Luri worden beschuldigd van misbruik. Halverwege de boeken krijgen ze daar zelf mee te maken: Iris wordt gewelddadig verkracht; Davids dochter ook en hij wordt daarbij aangerand. Het geweld is mede ingegeven door racistische haat. Het is Iris die het kwaad maximaal moet ondergaan, inclusief gruwelijke dreiging van besnijdenis. Luri, man, wordt ook geraakt, maar indirect via zijn dochter. Ook hier laat Hemmerechts met haar experiment geloofwaardig zien waarin mannen en vrouwen verschillen. David toont zich opnieuw het meest strijdbaar, terwijl Iris uit schaamte en gekwetstheid de gebeurtenis liever stil houdt. Als Iris terugkeert naar haar zoon en haar verkrachtster opnieuw ontmoet, blijkt die niet in haar geïnteresseerd maar alleen in haar dildo... - dat is echt de meest potsierlijke scene van dit boek.

Experiment geslaagd?
'Alles verandert' is een boek dat op zichzelf staat; de verwijzingen naar 'In ongenade' voegen een extra dimensie toe. Vond ik 'Alles verandert' het betere boek van de twee? Nee. Is het experiment geslaagd? Ja, want juist de ongemakkelijke stukken in 'Alles verandert' tonen aan hoezeer sexueel misbruik meer bij mannen hoort dan bij vrouwen. Voor de andere thema's vond ik geen overtuigend verschil: sex met leeftijdverschil, onvervuld verlangen, multiculturele spanningen. Ik blijf het jammer vinden dat Iris het niet aanlegt met een jonge jongen, om ook de omkering van het slachtoffer te onderzoeken. De omkering bij de schrijvers vind ik geen inzichten opleveren, niet op de manier waarop Elena Ferrante spreekt over een expliciet vrouwelijke manier van schrijven (zie review Ferrante, 'De verloren dochter'). Waar 'In ongenade' het voor mij wint van 'Alles verandert' is het sublieme taalgebruik en de diepgang van Coetzee waarmee hij de roman naar een hoger niveau tilt, namelijk dat van grote thema's als onvervuld verlangen, de eenzaamheid van ouderdom, racisme, leven volgens ideeën of dicht bij de natuur, en acceptatie/verstoting in de groep. Dat geeft dat boek een meer algemene geldigheid. Dit hele verhaal is een oefening in nederigheid; Iris stelt tegen het eind vast dat de wereld prima zonder haar kan, maar is het andersom ook zo? Het mooie van dit experiment is dat het 'In ongenade' opnieuw onder de aandacht brengt. De vergelijking toont, helaas voor Hemmerechts, wel aan dat het boek van Coetzee een paar maten groter is dan het hare. Misschien moeten we 'Alles verandert' extra streng beoordelen omdat het verhaal en alle ingrediënten er al waren, maar ik hou het erbij dat Kristien Hemmerechts een interessant literair experiment heeft uitgevoerd waar ik met plezier aan mee heb gedaan.

[Arne Patat]

Wat in hemelsnaam was dit...

Dingen gebeuren willekeurig snel dooreen alsof het een droomsequence moet zijn, met dan de nodige kanttekening dat een droomsequence 1) Minder lang op de banale saaie dingen focust, 2) interessanter zou horen te zijn en 3) niet zo irritant.

Ik heb het gevoel dat er een hele hoop belangrijke informatie achtergehouden wordt en dat er niet eens word geïmpliceerd wat deze zou kunnen zijn. Misschien is Hemmerechts vergeten dat ze nog allerlei dingen wou schrijven? Mischien was dit gewoon het plan? Geen idee. Wel zeker: als het boek langer zou zijn door een verdere expositie van voorgenoemde informatie zou het enkel meer saaie pagina's opleveren.

Terug naar de ietwat willekeurige gebeurtenissen; ok, dit kan zeker de bedoeling zijn van het boek, en ik heb zo ook al enkele gelijkaardige boeken gelezen, maar om één of andere reden voelt het in dit boek simpelweg aan alsof iemand een staafmixer in je open hersenpan propt en allerlei herinneringen en fantasieën dooreen klotst in een vieze vlezige brij.

Over vlezig gesproken, zo een beetje de helft van het boek maakt me gewoonweg ongemakkelijk. Toen ik in de keuken aan het lezen was en mijn mama passeerde achter me werd ik nerveus door de woorden en zinnen die ze zou kunnen zien die ik las. Want wat is me dat. Nabokov's Lolita wordt dan wel genoemd en misschien wil het boek iets gelijkaardigs doen, maar jakkes.

De seksualiteit in het boek is een beetje over the top voor mij (ligt misschien aan mij), en zelfs de TransSexLit-test (genderswap literaire karakters om te zien of genderidentiteiten interpretatie kleuren) kan het voor mij niet verduidelijken.

Over het (vanuit feministische hoek geïnspireerde) TransSexLit-testje gesproken; het boek weet precies niet waarover het wil gaan. Feminisme en seksualiteit? Grensoverschrijdend gedrag? (Gedwongen) prostitutie? Migratieproblematiek? Vooroordelen? KIES IETS EN WERK DAARMEE PLEASE STOP DE HERSENSMOOTHIE

Je merkt het misschien, maar dit boek was geen grote hit hier. Eén voordeel: het was snel uit.

Arne over and out

[Rik Meeuwissen]

Raar verhaal van een docente die een studente verleidt, en daarvoor aangeklaagd wordt. De docente wordt later zelf verkracht met haar dildo door buitenlandse vrouwen. Wat een raar verhaal, wat is dit voor een boek? Voor mij tijdsverspilling.

[Els Tieman]

Door sex geobsedeerde vrouwelijke professor verleidt Poolse studente en komt in vrije val terecht en wordt mishandeld door Somalische asielzoeksters. Op het einde niet meer op te brengen om uit te lezen. De hoofdpersoon is te gestoord.

[Isabelle Del'haye]

De hoofdpersoon irriteerde mij, de schrijfstijl irriteerde me, de verhaallijn boeide niet, ondanks het feit dat er toch één en ander gebeurde. Een samenraapsel van gesprekken en mensen, die niet boeien.

[Daria]

2.5

[Linde Tilley]

Volgens Hemmerechts een experiment met wissel van genderrollen, als een soort tegenboek van Coetzee’s Disgrace. Nope…

[Norah Vermeulen]

Het hoofdpersonage is heel anders dan mezelf waardoor ik me moeilijk kon inleven.

[Mieke Schepens]

Op de flap stond vermeld: ''Alles verandert' spiegelt 'In ongenade' de roman waarvoor Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee de Booker Prize ontving.' Omdat ik 'In ongenade' niet gelezen heb, is dat voor mij niet relevant geweest.
Deze eerste kennismaking met het werk van Kristien Hemmerechts heeft me zeker niet teleurgesteld.
Een verhaal waarbij ik tijdens het lezen dacht; 'Pats, boem!, dat komt binnen.'
De auteur zit niet om woorden verlegen en heeft fantasie genoeg om enigszins theatraal het verhaal van Iris te schrijven. Dat mocht voor mij wat subtieler, maar dat neemt niet weg dat er een dijk van een verhaal staat over verandering en verschuiven van de macht.

De verandering komt keer op keer aan de orde, zo ook in de woordkeuze; nu weer geschreven met woorden die door personen die in de hippie-tijd zijn blijven hangen gebruikt worden bijvoorbeeld 'dildokinderen', dan weer een woord zoals 'schervengericht' wat niet door deze groep personen gebruikt wordt. Ook dit is een soort van verandering.
Verandering van wie de touwtjes in handen heeft; de reden voor Peter om uit huis te gaan was dat Iris zijn hond Sammy uit huis plaatste omdat zij de baas in huis was. Wanneer Iris de aandacht van Peter nodig heeft omdat een van haar overvallers in huis is, heeft hij de macht om haar zo goed als te negeren. Ook verandering van de eigen situatie: van een gevierd professor naar een werkeloze vrouw die door eigen schuld alle geloofwaardigheid verloren heeft.

Iris heeft heel wat meegemaakt, is ouder geworden en beseft uiteindelijk dat het goed is;
'Boontje komt om zijn loontje, vroeg of laat komt boontje altijd om zijn loontje. Niemand ontsnapt, ook zij is er niet aan ontsnapt, maar nu heeft ze betaald wat betaald diende te worden.
De rekening is vereffend. Tot op de bodem is de kelk met bitter brouwsel leeggedronken.'
Graag gelezen!

[Lize]

Ik zag dit boek in de bibliotheek staan, bij de nieuwe aanwinsten, en kon het niet laten om het mee te nemen. Het was al weer een hele tijd geleden dat ik nog iets van Kristien Hemmerechts las en ik had er zin in.
De tekst over de cover vertelt genoeg maar misschien aan de geringe kant. Het leven verandert, mensen veranderen, omstandigheden... Kortom alles verandert. En dat kan allemaal op korte tijd gebeuren met zowel negatieve als positieve ervaringen. Op een aantal maanden tijd(?) maakte Iris van alles mee en het begon allemaal met de raadselachtige studente die haar hoofd op hol brengt.
Het boek las als een trein en ik ben blij dat ik het gelezen heb maar merk ik dat ik het moeilijk vind om mijn mening te geven. Het boek behandelt veel thema's en ook veel hedendaagse thema's zoals vluchtelingenkampen, sexverslaving en nog wel meer.

[Karel]

Een docente vat een onverklaarbare, obsessionele verliefdheid op voor een studente en verzeilt daarna van de regen in de drop. Uitgezonderd de zitting van de tuchtcommissie, kon de plot me niet boeien.

[Martijn Nicolaas]

Ben er nog niet uit. Ik had er eigenlijk meer van verwacht. Minder spectaculair dan ik hoopte. Maar ik merk wel dat ik er nog steeds over nadenk af en toe, dus dat is goed. En ik heb In ongenade van Coetzee nog niet gelezen dus ik kan het nog niet goed daar tegen afzetten.

[Angelique Maasbach]

Niets blijft hetzelfde...

Zie o.a. recensie van Hanta: http://www.hanta.nl/hanta/2015/09/19/...

Het einde van het boek vind ik wat abrupt; toch is alles ook wel verteld...
De zwanenzang van een universitair docente?

[Shelley Van belleghem]

Leest vlot maar dat is het dan ook. Weinig inhoud...