Türkiye ve Sosyalizm Sorunları

by Behice Boran

Türkiye'de Sosyalist Düşüncenin Klasikleri dizisinin ilk kitabı olan Türkiye ve Sosyalizm Sorunları, Türkiye'nin yetiştirdiği en önemli Marksist düşünürlerden Behice Boran'ın temel yapıtıdır.

1968 yılının Mayıs ayında gün yüzüne çıkan bu çalışmada ortaya konan çözümlemelerin kapsamı, derinliği ve olgunluğu, yoğun bir siyasal eylem ateşi çemberinde yürütülen bir çabanın ürünüdür. O günlerin en yakıcı sorunu, sol mücadelede izlenmesi gereken stratejinin belirlenmesiydi. Marksist birdüşünür ve eylemci olarak Behice Boran için bir stratejinin başarılı olabilmesinin en temel koşulu, işçi sınıfının (elbette daima turlu ittifaklar içeren) öncülüğüne dayanmasıydı ve işçi sınıfının onculuğunu, her aşamada anti-kapitalist mücadeleyi de işe katmadan gerçekleştirmek olanaksızdı. Elinizdeki kitap,böyle bir stratejiyi gerekçelendirmeye adanmış, bunun için, 1968'in dünya koşullarını ve Türkiye'nin durumunu, hep ana gelişim çizgilerini gözeterek gözler önüne seren, buna ek olarak da, stratejinin gerçekleşmesi için parti tüzük ve programının nasıl yaşama geçirilmesi gerektiğini araştıran ayrıntılı birbilimsel incelemedir. Eşsiz bir kafanın, büyük bir Marksist toplumbilimcinin, hem egemen güçlere hem de rakip "sol" akımlara karşı yürütülen çetin bir kavga ortamında ürettiği bu başyapıt, o günler için geçerli Marksist stratejinin doruktaki belgesidir. Bugün hâlâ ışıklar saçmasının sırrı burada.

464 pages, Paperback

First published October 1, 2016

About the author

Behice Boran (14 May 1910 – 10 October 1987) was a Turkish Marxist politician, author and sociologist. As a dissenting political voice from the left, Boran was repeatedly imprisoned for her work and died in exile after the Turkish military coup of 1980.

Reviews

[Kaya Tokmakçıoğlu · Rating 4 out of 5]

Türkiye sosyalist hareketinin yüzakı Behice Hanım'ın Türkiye'deki marksist literatüre de katkı yaptığı ve ortalıkta henüz teoriye dair fazlaca kafa yorulmuyorken çok değerli bir miras bıraktığı "Türkiye ve Sosyalizm Sorunları" Türkiye İşçi Partisi'nin 60'ların sonundaki programatik hattını ortaya koyarken, Türkiye'nin sınıfsal yapısının ve egemen toplumsal formasyonunun da nitelikli bir çözümlemesini sunuyor. Türkiye'deki marksist literatürün önemli kaynaklarından ve kesinlikle ıska geçilmemesi gereken bir kitap...

[althietoday · Rating 4 out of 5]

Türkiye ve Sosyalizm Sorunları'nın, kapsamı, kuramsallığı, zamansallığı ve kuvvetiyle Türkiye'nin en önemli Marksist klasiklerinden biri olduğu şüphesizdir. Bu sebepten Behice Boran'ın analitik kabiliyetine ve akıcı diline diyecek bir şey yok, fakat kitabın yazıldığı dönemin ve Boran'ın sahip olduğu bazı ideolojik kalıntıların etkisi birçok okurun dikkatini çekecektir. Bunları kısaca özetlemeye çalışacağım.
1. 61 Anayasası ve Anayasacılık: Kitabın temelindeki argümanın, başka bir deyişle kalbindeki problematiğin 61 Anayasası'nın sosyalist harekete açtığı demokratik iktidar yolu olduğunu anlamak önemli. Boran, kitabın siyasi pratiğini bu yola anayasanın bahşettiği meşruiyet üzerine kurmuş, bu da günümüz okurunun bazı yorum ve çıkarımlara buruk bir tebessümle yaklaşmasına sebep olabilir. Fakat bir Marksist olarak böyle bir yaklaşımı anakronizm olarak kınamak doğru olmaz; şayet Boran'ın pratiğini ideolojik bir temelden yoksun okumak imkansızdır. Kapsamlı bir devlet teorisi eksikliğini hissettirmektedir.
2. Evrimcilik-Devrimcilik: Bazı sorunlardan uzak durulmasının gerekliliğinin altını çizmek, bu sorunlardan uzak durulduğu anlamına gelmez. Tam tersine, bir çeşit teorik pişkinlik olarak da görünebilir bu. Özellikle metod tartışmalarında evrimcilik ve temelindeki empirisizm kendini belli ettirmektedir. Fakat benim gözlemim şu: Boran evrimci kavramlar kullansa da bunların içi beklenilen ideolojik sorunlarla dolu değildir. Bu kavramların kullanımını da kısa bir süre sonra reddiyeci paragraflar izler.
3. MDD, Kalkınma ve Tam Bağımsızlık: Eserin en güçlü kısımları bu üç nokta etrafında bulunabilir. Sondan önceki durumda bulunan MDD eleştirisi, tarihsel önemini, hatta güncelliğini kaybetmiş değil. Boran'ın pratiğini en çok etkileyen kavramların da bunlar olduğu kanaatimdeyim.

Anayasa maddeleri üzerine detaylı analizler yaptığı kısımları geçebilirsiniz. İyi okumalar!

[Sinan Öner]

Türkiye İşçi Partisi Milletvekili, 1975-1987 yıllarında Türkiye İşçi Partisi Genel Başkanı, Sosyoloji Doçenti Behice Boran'ın Türkiye İşçi Partisi yöneticisi olduğu yıllarda yazdığı yazılar! Behice Boran, sosyolojik çözümlemelerle politika üreten bir yazar, Türkiye toplumu ile ilgili 1930'larda başladığı araştırmalarından çıkardığı dersleri yazıyor yazılarında. Behice Boran'a göre, sosyalizm, Türkiye Halkı'nın sosyal yapısal gelişmesinin getirdiği yeni bir sosyal sistem, feodalizmin, kapitalizmin Türkiye'de yarattığı bunalımları aşmak için başlıca sosyal yapısal form. Dünya sosyalizminin gelişmesi içinde, işçi sınıfının enternasyonal tecrübeleri ile Türkiye Halkı'nın tecrübelerinin bir sentezi, sosyalist bir Türkiye, Türkiye İşçi Partisi'nde liderlik yaptığı "Sosyalist Türkiye!" politikasını Behice Boran sosyolojik çözümlemelerle açıklıyor yazılarında. Behice Boran'ın sosyalist bir devrimi önerirken nasıl bir sosyolojik yaklaşımla politika yaptığını anlamak için yararlı bir kitap!

[Osman Tümay · Rating 3 out of 5]

Bazı kitapların kaderidir bu, zaman onlar için çok aşındırıcıdır. Sadece Türkiye’de değil, küresel bir dağılmaya uğrayan Doğu Bloku karşısında zirvede tek başına kalan uluslararası kapitalizm, kitabın yazarının öngöremeyeceği yepyeni bir distopya yaratmıştır. Yine de, dürüst ve açık perspektifi ile Behice Boran’ı daha yakından tanıtan bu kitabı önemli buluyorum.