Srpska državnost 19. veka

by Radoš Ljušić

Istoriografska studija profesora Radoša Ljušića o genezi srpske državnosti u 19. veku pripada onoj vrsti savremenih naučnih ostvarenja u kojima se o jednom krupnom pitanju nacionalne sudbine govori jasnim autorskim jezikom i stavom, ilustrovanim obiljem činjenica, dokumenata i citata, kao i stalnih analogija sa drugačijim glediš tima i kritičkih opservacija na njih. Ostvarenju i potvrdi ideje srpske državnosti novijeg vremena, nagoveš tenoj još krajem 18. veka, koja je početkom i tokom Prvog i Drugog srpskog ustanka prerasla u jasan državotvorni princip, programski su težili, kako zaključuje autor, svi značajniji srpski političari 19. veka. Posmatranjem srpskog nacionalnog, kulturnog i duhovnog prostora kao jedinstvene celine, profesor Ljuš ić je s razlogom svoje izlaganje podelio na deo koji se odnosi na državnost nastajalu i ostvarivanu u Srbiji, matičnom prostoru celokupnog srpskog naroda, i na onu koja je tokom 19. veka ostvarena i potvrđena u Crnoj Gori, kao i na deo koji se odnosi na oslobodilačke težnje koje su se ispoljavale u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i Vojvodini, koje su u 19. veku još bile pod vlaš ć u tuđinskih država. Na taj način je izveden osnovni zaključak ove studije o prirodnoj težnji svih krajeva u kojima je u 19. veku živeo srpski narod da se u skorijoj buduć nosti nađu u istoj – u srpskoj nacionalnoj državi. To je u političko-administrativnom smislu jednim delom postignuto ujedinjenjem u zajedničku jugoslovensku državu nastalu posle Prvog svetskog rata, ali ni tada, kao ni posle Drugog svetskog rata i ratova u poslednjoj deceniji 20. veka, pitanje srpske državnosti nije u potpunosti rešeno.

542 pages, Hardcover

Published January 1, 2008

About the author

Radoš Ljušić je rođen 22. novembra 1949. godine u Istoku (Metohija). Osnovnu školu i gimnaziju završio je u mestu rođenja, a studije istorije na Filozofskom fakultetu u Beogradu (15. februar 1974). Studije istorije prekinuo je na šest meseci radi učenja francuskog jezika u Parizu. Od 1975. godine radi na Odeljenju za istoriju Filozofskog fakulteta u Beogradu. Na odsluženju vojnog roka bio je 1976–1977. godine. Magistrirao je 1978. godine na temi „Namesništvo prve vlade kneza Mihaila (1839–1840)“. Doktorsku disertaciju „Kneževina Srbija (1830–1839)“ odbranio je 1984. godine. Izabran je u zvanje docenta 1985, vanrednog profesora 1990, a redovnog 1996. godine. Profesor je na Katedri za Nacionalnu istoriju u Novom veku (preimenovana u Katedra za srpsku istoriju u Novom veku).

Bio je predsednik Društva istoričara Srbije (1985 – 1996), bio je, i sada je član redakcija nekoliko istorijskih časopisa (Istorijski glasnik, Istorijski časopis, Viminacium, Glasnik međuopštinskog istorijskog arhiva Valjeva), glavni i odgovorni urednik je časopisa Srpske studije, zatim član Odbora za propučavanje Srpske revolucije i Odbora za 19. vek SANU i bio je urednik biblioteke Srpski memoari u SKZ i Srpskog biografskog leksikona Matice srpske.

Kao direktor Zavoda za udžbenike osmislio je i uredio Školsko sveznanje (2007), Enciklopediju srpskog naroda (2008), biblioteku u kojoj su objavljene knjige: Drina, Morava, Fruška Gora, Vlade Srbije, i u Službenom glasniku knjiga – Rudnik (iako to na impresumu ne piše) i Zavodovu biblioteku „Biografije“.

Osnovao je sa Aleksandrom Ljušić izdavačku kuću „Freska“ koja se bavila izdavanjem udžbenika iz istorije, geografije i veronauke (2009–2014) i istoriografskom literaturom.

Osnovao je sa svojim postdiplomcima, doktorandima i kolegama nevladine organizacije: Udruženje za proučavanje srpske povesnice (1997) i Centar za Srpske studije. Udruženje za srsku povesnicu publikovalo je zbornike radova: Srpske političke generacije (1788–1918), Beograd 1998; Pero i povest. Srpsko društvo u sećanjima, Beograd 1999. i Pismo, Beograd 2001. i knjigu Ane Stolić, Kraljica Draga, Beograd 2000. Centar za srpske studije objavljuje časopis Srpske studije od 2010. godine i organizuje akreditovani seminar za nastavnike i profesore istorije svake godine pod nazivom – Svetosavski dan istoričara od 2011. godine. Kao upravnik ovih nevladinih organizacija osmišljavao je njihov program i rad.

Bio je upravnik Odeljenja za istoriju Filozofskog fakulteta (1999–2001), direktor Zavoda za udžbenike (2004–2008) i v. d. direktor Službenog glasnika (2013–2014).

Bio je član komisije koja je uradila nacrt Zakona o državnim znamenjima (njegov je predlog da Sretenje gospodnje 1804. godine bude državni praznik kao i prihvatanje zastave i grba Kraljevine Srbije, 2002) i pisac nacrta zakona o Srpskoj enciklopediji, sa Vasilijem Krestićem i Čedomirom Popovim (2005). Bio je predsednik UO Institut za savremenu istoriju (2004–2010), i Predsednik skupštine Prosvetnog pregleda (2015). Za diplomski rad „Srbija u revoluciji 1848. godine“ dobio je Oktobarsku nagradu grada Beograda za stručne radove studenata, za knjigu Vožd Karađorđe Nagradu za nauku Vukove zadužbine (1993) i nagradu „Vladimir Ćorović“ (2004), a za Knjigu o Načertaniju Oktobarsku nagradu grada Beograda (1994).

Zlatnu značku dodelila mu je Kulturno–prosvetna zajednica Srbije (1990), Zlatan beočug Kulturno-prosvetna zajednica Beograda (2000), a nosilac je Srebrnog ordena sv. Sveštenomučenika Petra Dabrobosanskog Dabro-bosanske mitropolije (2004), Ordena svetog Save drugog stepena Srpske pravoslavne crkve (2006), Zlatne plakete i Zahvalnice „Takovski ustanak“ SO Gornji Milanovac (1995), Sretenjske povelje Srpkse samouprave, kluba i instituta Srba u Budimpešti (2015), Vidovdanke povelje Odbora za obeležavanje šest vekova Kosovske bitke (1989), Povelja: Zadužbine Nikola Pašić, Zaječar (1995), Radio Beograda 2 (2008), SO Titovo Užice, i Zahvalnica: Istorijskog muzeja Srbije (1994), Stud